Кіріспе
Британдық басқару вагоны (англ. British control car) – британдық арнайы құрастырылған басқару машинасы (англ. Driving Van Trailer, DVT) – жүргізушіге локомотивпен итеру-тарту схемасында пойыздың қарама-қарсы бағытынан жұмыс істеуге мүмкіндік беретін теміржол көлігі. DVT-мен пойызды пайдаланудың басты артықшылығы – локомотивтердің азаюы, мысалы, терминалдық станцияларға келгеннен кейін пойыздың әрі қарай жүруі үшін екінші локомотивтің қарсы бағытта қосылуы қажет болмас еді. Mark 3 DVT бастапқыда 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында British Rail Engineering Limited (BREL) компаниясымен жобаланып, өндірілген. Mark 2 DBSO сияқты көптеген басқару вагондарынан өзгеше, DVT сыртқы түрімен локомотивке ұқсайды, атап айтқанда 82/1 Mark 3 сериясы үшін 90-шы сыныпқа, ал 82/2 Mark 4 сериясы үшін 91-шы сыныпқа; осылайша, пойыз итеру режимінде жұмыс істегенде кері бағытта қозғалғандай көрінбейді. Құрылыс кезінде қолданылған қауіпсіздік ережелеріне сәйкес, пойыздың алдыңғы вагондарында жолаушыларға рұқсат етілмегендіктен, бұл көліктерде жолаушыларға арналған орын жоқ. Тарихи тұрғыдан алғанда, пойыздың жоғары жылдамдықта тұрақсыз болады деп есептелген, егер ол алдыңғы жағынан тартылмаса; алайда, Advanced Passenger Train (APT) және Eurostar сияқты орталық қуатты вагондары бар жоғары жылдамдықты пойыздармен жүргізілген кең ауқымды сынақтар мен тәжірибе бұл көзқарасты өзгертті. Кейіннен салынған Mark 4 DVT InterCity 225-тің жаңа Mark 4 вагондарымен Шығыс жағалау магистралінде жұмыс істеу үшін арнайы дамытылды, ал Mark 3 DVT Mark 2 және Mark 3 вагондарымен жұмыс істеу үшін жасалған, ол сол кезде Батыс жағалау магистралінде InterCity айналымдық құрамының бір бөлігі болды. Mark 5 DVT жоспарланған, бірақ ешқашан өндірілген жоқ. British Rail жекешелендірілгеннен кейін, түрлі жеке сектордағы теміржол операторлары өз қызметтерінде DVT пайдалануды жөн көрді. Кейбір жағдайларда, мысалы, Wrexham & Shropshire компаниясының Лондон Мэрилебон мен Wrexham General арасындағы Mark 3 және Class 67 дизель локомотивтерін пайдалануында, DVT-ға жаңа типтегі локомотивтермен жұмыс істеу үшін өзгерістер енгізу қажет болды. Басқа операторлар өздерінің DVT-ларын дизель генераторларымен немесе тіпті жетектік құрылғылармен жабдықтауды шешті, соңғы жағдайда 19-шы сыныпты тәжірибелік локомотив пайда болды.
A Driving Van Trailer (DVT) is a British purpose built control car railway vehicle that allows the driver to operate with a locomotive in push pull formation from the opposite end of a train. A key benefit of operating trains with DVTs is the requirement for fewer locomotives; for example, a second locomotive would otherwise have to join at the other end of the train after arrival at terminal stations to lead the train's onward journey. The Mark 3 DVT was originally designed and produced by British Rail Engineering Limited (BREL) during the late 1980s and early 1990s. Unlike many other control cars, such as the Mark 2 DBSO, the DVT visually resembles a locomotive, specifically Class 90 for the 82/1 Mark 3 series and Class 91 for the 82/2 Mark 4 series; thus when the train is operating in push mode, it does not appear to be travelling backwards. The vehicles do not have any passenger accommodation due to health and safety rules in place at the time of construction that prohibited passengers in the leading carriages of trains that run faster than Historically, it was believed that a train would be unstable at high speeds unless pulled from the front; however, extensive testing and the experience of high speed trains with central power cars, such as the Advanced Passenger Train (APT) and the Eurostar, have since altered this view. The later built Mark 4 DVT was specifically developed to work with the new Mark 4 carriages of the InterCity 225 on the East Coast Mainline while the Mark 3 DVT was built to work with the Mark 2 and Mark 3 carriages which then comprised the InterCity rolling stock on the West Coast Main Line. A planned Mark 5 DVT was never produced. Following the Privatisation of British Rail, various private sector train operators have opted to use DVTs in their services. In some cases, such as Wrexham & Shropshire's services between London Marylebone and Wrexham General using Mark 3s and Class 67 diesel locomotives, the DVTs required modification to work with new types of locomotives. Other operators have opted to have their DVTs outfitted with diesel generators or even traction apparatus, the latter case resulting in the experimental Class 19 locomotive.
Даму
DVT тұжырымдамасы Mark 2 DBSO-ға ұқсас, бірақ оның алдағысы қолданыстағы материалдардан қайта жасалғаннан өзгеше, бұл мақсат үшін арнайы жасалған жаңа көлік құралы болды. DVT-ның алғашқы дизайны Mark 2 және Mark 3 вагондарымен үйлесімді болу үшін жасалды. Екінші дизайны Mark 4 вагондарына ұқсас тар профильге ие, бұл болашақта қажет болған жағдайда оны еңкейту режиміне ауыстыруға мүмкіндік береді. Көліктің алдыңғы бөлігі 90 және 91 класты локомотивтерге ұқсас етіп жасалды, олармен жұптастырылған. Батыс жағалау магистральдық желісінде жұмыс істеген бастапқы Mark 3 DVT сигналдарды беру үшін RCH жалғағыштарын пайдаланды, соның арқасында жарықтандыру және дауыс тарату жүйелері, сондай-ақ жүргізуші-күзет сигнализациясы үшін бірдей кабельдер қолданылды. 90 және 91 класты локомотивтерді RCH кабельдерімен жаңарту қажет болды, олардың кейбіреулерінде орнатылған ескі көп жұмыс істейтін жалғағыштарды алмастыру қажет болды. InterCity 225 пойыз топтары Шығыс жағалау магистральдық желісінде жұмыс істейді; Mark 4 DVT және локомотивтер, пойыздың бойымен созылған арнайы қоршалған кабельдер арқылы басқару сигналдарын жіберу үшін уақытты бөлу мультиплексорларын пайдалана отырып, итеру-тарту конфигурациясында жұмыс істейді. Локомотивтер әдетте Лондоннан алыс, солтүстікке қарай беттейді, тек сирек жағдайларда ғана ауыстырылады; себебі 91 класты локомотивтердің деполары (бұрынғы Bounds Green және қазіргі Neville Hill) тиісінше Кингс-Кросс және Лидс станцияларының солтүстік жағында орналасқан, бұл оңай ауысуға мүмкіндік береді. Пойыз DVT арқылы басқарылғанда, басқару сигналдары DVT-дегі TDM жабдығы арқылы кодталады және кабельдерге мультиплекстеледі. Локомотивте бұл сигналдар TDM жабдығы арқылы демультиплекстеледі және локомотивті басқару үшін қолданылады. Ауалық тежегіш жүйесі жүргізуші қай кабинада болса да тікелей басқарылады. Егер TDM істен шығып, қайта конфигурацияланбаса, пойыз жұмыс істей беруі мүмкін; алайда, егер DVT бастық болса, локомотивті ажыратып, пойыздың алдына қосу қажет болады. Жүргізуші кабинасынан басқа, кейбір DVT-да багаж және велосипедтерді сақтауға арналған орын, сондай-ақ күзетшінің кеңсесі бар. Бір DVT-ға тартымды гельді жағу құрылғысы орнатылған. Көптеген Mark 3 DVT генераторлармен жабдықталған, олар пойыз ішіндегі жабдыққа қуат беруге арналған. Олардың бірі 19 класты тәжірибелік локомотивке айналды.
Батыс жағалаудағы қалааралық
British Rail Engineering Limited компаниясының Derby Litchurch Lane зауыты 52 Mark 3 DVT вагонын жасады. Бұл вагондар Class 86, 87 және 90 локомотивтерімен Mark 2 және Mark 3 вагондарымен біріктіріліп, London Euston станциясынан Wolverhampton, Manchester, Liverpool және Glasgow қалаларына қатынайтын InterCity West Coast Main Line бағытындағы қызметтерде қолданылды. Бұл, 81, 82, 83, 84 және 85 кластағы локомотивтерді пайдаланудан шығаруға мүмкіндік берді. Әдетте, DVT вагоны оңтүстік жағына, бірінші класс вагондарына жақын орналастырылып, Лондонның Юстон станциясының солтүстік жағында орналасқан Уиллесден депосында локомотивтерді ауыстыруды жеңілдетті. Алғашқы DVT вагоны 1989 жылдың наурыз айында жеткізілді. Олар сондай-ақ Wolverhampton мен Shrewsbury, сондай-ақ Crewe мен Holyhead қалалары арасында 47 класс дизель локомотивтерімен де жұмыс істеді. Push-pull жабдығының болмауына байланысты, бұл пойыздар әрқашан 47 класс локомотивімен және DVT вагонымен пойыздың соңында жүрді. British Rail жекешелендірілісінің аясында барлық 52 DVT вагоны 1994 жылы жаңадан құрылған жылжымалы құрамды жалға беру компаниясы Porterbrook-қа сатылды. 1997 жылдан бастап, олар InterCity West Coast франшизасын ұстаған Virgin Trains West Coast компаниясымен пайдаланылды. 2003 және 2005 жылдар аралығында Mark 2 және Mark 3 вагондары 390 классты көлбеулі пойыздармен ауыстырылды. 2002 жылы Mark 3 DVT вагондары Батыс жағалаудың негізгі желісінен тыс, Манчестерден Paignton қаласына дейін шынбасар күні іске қосылды. Бұл бағытта Virgin CrossCountry компаниясына жалға алынған 47 класс Mark 3 вагондарымен қызмет көрсетілді. Grayrigg сызықтан шығуы салдарынан 390 класс Pendolino вагоны жоғалғаннан кейін, жүргіш вагон-прицепі бар Mark 3 вагоны қажет болған жағдайда English Welsh & Scottish компаниясынан жалға алынды. 2008 жылы Virgin компаниясы екі вагонды жалға алуды қарастырды, бірақ ақырында Mark 3 вагонын сақтап қалуға шешім қабылдады. "Pretendolino" деп аталған бұл вагон 2009 жылы Донкастердегі Wabtec зауытында қайта төселді, электр розеткалары, Wi-Fi және Virgin компаниясының жаңа сыртқы бояуымен жабдықталды. Virgin компаниясы бұл вагонды Freightliner компаниясынан жалға алынған 90 класс локомотивімен тек жұма күндері Euston-дан Crewe қаласына (Бирмингем арқылы) қатынайтын бағытта 2012 жылдың желтоқсанына дейін пайдаланды. 2013 жылдың 9 желтоқсанынан бастап, ол 2014 жылдың қазан айында қызметтен алынғанға дейін, Лондон Эустон – Бирмингем Нью-стрит бағытында тек бейсенбі және жұма күндері пайдаланылды.
Үлкен Англия
2004 жылы National Express East Anglia компаниясы Greater Anglia франшизасына Mark 3 DVT вагондары, Mark 3 вагондар жиынтығы және Class 90 локомотивтерін енгізді. Бұл құрама Лондон Ливерпуль көшесінен Норвичке дейінгі Ұлы Шығыс магистраль желісінде қызмет етті. Жазғы сенбі күндері олар Норвичтен Ұлы Ярмутқа дейін 47 сыныпты локомотивтермен сүйретілді. DVT вагондарына асхана жабдықтау ұсынылған, бірақ бұл жоба іске аспады. 2012 жылы барлық DVT вагондары франшизамен бірге Greater Anglia компаниясына берілді. 2020 жылдың қаңтар айында 745 сыныпты алғашқы электрлік көпқұрамды пойыз пайдалануға берілді. Осыған байланысты локомотивпен жүретін құрамалар дереу қызметтен алынып, соңғы құрама 2020 жылдың 24 наурызында жол жүрді. Стандартты тәжірибе бойынша, локомотивтерді Норвич Краун Пойнт депосында ауыстыруды жеңілдету үшін DVT вагоны стандартты сыныпты вагондарға жақын, солтүстік жағына қосылатын болды.
Silverlink (көкті бұғаз)
2004 жылдың қыркүйегінен 2005 жылдың шілдесіне дейін Silverlink компаниясы екі DVT вагонын Mark 3 және EWS Class 90 локомотивтерімен бірге Лондон-Эустон – Нортгемптон бағытындағы жүк көлемі жоғары сағаттарда пайдаланды.
DB Cargo UK (Біріккен Корольдік)
EWS 2004 жылдың желтоқсанында іске қосылған DB Cargo Company пойызының құрамында жұмыс істеу үшін DVT 82146 локомотивін сатып алды.
Құрамында теміржол бар
2008 жылдың қаңтар айында DVT 82115 пойыз вагондары жетіспеуіне байланысты, Лондон Кингс-Кросс станциясынан Донкастерге дейінгі Шығыс жағалау магистральдық желісінде қызмет көрсету үшін Hull Trains компаниясына жалданып алынды, бұл қызметтер Cargo D Mark 3 вагондарымен жүзеге асырылды.
Бірінші ScotRail
2005 жылы Эдинбург – Солтүстік Бервик бағытындағы қатынастар ағылшын-уэльс және шотланд 90-шы сыныпты локомотивтерімен, бұрынғы Virgin Trains Mark 3 вагондарымен және басқаруға арналған вагон-прицеппен (Driving Van Trailer) жүзеге асырылды.
Wrexham & Shropshire (Рексхам және Шропшир)
Wrexham & Shropshire 2008 жылдың қазанында Лондон Мэрилебон мен Врэксем Жалпы арасында Mark 3 және Class 67 дизельдік локомотивтерімен DVT вагондарын пайдаланып, итеру-тарту қызметтерін іске қосты. Бұл 2008 жылдың сәуірінде басталған қызметтен кейін болды, онда 67 сыныпты локомотивтер "бас және құйрық" схемасында жұмыс істеді. DVT вагондарына Class 67 локомотивтерімен жұмыс істеуі үшін өзгерістер енгізу қажет болды, оған локомотивтерде қолданылатын қуатты басқару контроллері мен 27 сымды кабель қосылды, бұл AAR көптеген локомотивтермен жұмыс істеу жүйесі деп белгілі. Олар 82301-ден 82305-ке дейін қайта нөмірленді. 2010 жылдың желтоқсанында қызмет көлемі азайғаннан кейін, Mark 3 вагондары Чилтерн темір жолына Бирмингем Мур-стрит пен Лондон Мэрилебон арасындағы жүк көлемі жоғары сағаттардағы қызметтерді орындау үшін жалға берілді. Әдетте, DVT вагоны оңтүстік соңына қосылатын.
Чилтерн темір жолдары
2011 жылдың қаңтар айында Wrexham & Shropshire компаниясы қызметін тоқтатқаннан кейін, оның бес DVT паркі DB Regio UK компаниясының тағы бір еншісі – Chiltern Railways компаниясына берілді және Mark 3 вагондарымен Лондон Мэрилебоннан Бирмингем Сноу Хилл бағытына қатынайтын пойыз қызметтерін атқара бастады. Олар Mark 3 вагондарына орнатылған электрлі есіктермен жұмыс істеуі үшін, сондай-ақ локомотив жұмыс істемейтін кезде, мысалы, аялдама стансасында немесе тұрақтап тұрғанда вагондарға электр қуатын және тасымалданатын ауаны беруге мүмкіндік беретін генератормен жабдықтау үшін өзгертілді. Алғашқыда 67 класты локомотивтермен пайдаланылған, 2014 жылдың желтоқсанынан бері 68 класты локомотивтермен пайдаланылуда. Кейбір жүк көлемі жоғары сағаттардағы қызметтер Киддерминстерге дейін ұзартылды. Алтыншы DVT (82309) Лондон Мэрилебоннан Банбериге дейінгі жүк көлемі жоғары сағаттағы қызметтерді атқару үшін Mark 3 вагондарымен жалға алынды. Әдеттегі практика бойынша, DVT вагоны пойыздың оңтүстік жағына қосылады.
Желі желісі
2013 жылдың басында Network Rail бірнеше DVT, оның ішінде 82111, 82124, 82129 және 82145 сатып алып, сынақ пойыздарында пайдалану үшін дизель локомотивтерімен жұмыс істеуге бейімдеді. Бұл өзгерту жұмыстарының бір бөлігі ретінде борттағы жүйелерді қуатпен қамтамасыз ету үшін дизель генераторы орнатылды.
Уэльс және шекаралар
2012 жылдың наурыз айында үш DVT (82306, 82308) Холихедтен Кардиффке дейінгі Arriva Trains Wales компаниясының «Премьер» қызметімен бірге Mark 3 және Class 67 поездарымен енгізілді. Олар сонымен қатар Крю мен Манчестерден Холихед пен Лландуноға дейін қызмет көрсетеді. Барлығы 2018 жылдың қазан айында «Уэльс және шекаралар» франшизасымен «Уэльс үшін көлік» компаниясына өтті. Олардың барлығы 2020 жылдың шілдесінде пайдаланудан алынып тасталды. 2020 жылдың шілде айында 82306 және 82308 «Теміржол операциялар тобына» сатылды.
4- белгісі
Шығыс жағалау магистральдық желісін Лондон Кингс-Кростан Лидске, Эдинбургке және Глазгоға дейін электрлендіру аясында Metro Cammell компаниясы InterCity 225 жиынтығына қосу үшін Washwood Heath зауытында 32 Mark 4 DVT вагонын жасады. Вагон корпустары Италиядағы Breda компаниясымен қосалқы келісімшарт бойынша өндірілді. Олар 91 класты локомотивтермен, UIC сынамаланған кабельдер арқылы 9 Mark 4 вагондар арқылы TDM жүйесін пайдалана отырып жұмыс істейді. Сондай-ақ, олар 89 және 90 класты локомотивтермен де жұмыс істеген.
Шығыс жағалаудағы қалааралық
Барлығы InterCity қызметіне қосылды. Ұлыбритания темір жолын жекешелендіру барысында барлық 32 пойыз 1994 жылы Eversholt Rail Group компаниясына сатылды және GNER, National Express East Coast, East Coast, Virgin Trains East Coast және LNER InterCity East Coast франшизасын иеленушілермен кезегімен пайдаланылды. 2001 жылдың ақпан айында 82221 нөміріндегі пойыз Ұлы Хек теміржол апатында зақымданып, кейіннен жарамсыз деп танылды. Қолданылып жүрген қағида бойынша, DVT вагоны локомотивтерді ауыстыруды Боундс Грин және кейіннен Невилл Хилл деполарында, тиісінше Кингс-Кросс және Лидс станцияларының солтүстік жағында жеңілдету үшін бірінші класс вагондарына жақын, оңтүстік жағына қосылады. 800 және 801 класс локомотивтері жеткізілгеннен кейін 2019 жылдың мамыр айында жаппай тоқтату басталды. Алғашқы жоспар бойынша барлық InterCity 225 топтамалары 2020 жылдың соңына дейін қызметтен алынуы тиіс еді, бірақ LNER қызмет көлемін арттыру үшін кем дегенде 2021 жылдың желтоқсанына дейін 10 топтаманы сақтап қалуға шешім қабылдады. 2022 жылдың мамыр айындағы жаңа кестеде шектеулі мөлшердегі топтамалар жұмысын жалғастырады.
Гранд-Сентрал
Grand Central Лондон Эустоннан Блэкпул Солтүстікке қатынайтын поездарда 90 сыныпты локомотивтермен алты вагондық пойыз жиынтығын тартуға Mk4 вагондарын және DVT-терді пайдалануды жоспарлаған еді; алайда, 2020 жылдың 10 қыркүйегінде COVID-19 пандемиясының жолаушылар санына тигізген жағымсыз әсері салдарынан бұл бағыттар толығымен жабылды. Барлығы бес пойыз 2021 жылы Уэльс көлігіне сатылды.
Уэльске арналған көлік
Уэльстің көліктері 2021 жылдың қыркүйек айында Холихедтен Кардиффке дейінгі «Премьер» қызметі үшін Mark 4 DVT вагондарымен бірге үш төрт вагонды Mark 4 жиынтығын пайдалануға енгізді. 2021 жылы Transport for Wales Rail бұл үш жиынтықты, сондай-ақ Grand Central үшін жақында күрделі жөндеуден өткен тағы бес жиынтықты сатып алды. 2021 жылдың ақпан айында Уэльстің өтініші қабылданбады.
5 белгісі
Mark 5 DVT Батыс жағалау магистральдық желісіндегі British Rail InterCity 250 жобасының бір бөлігі болуы тиіс еді. Ол 93-сыныпты локомотивке ұқсас болар еді, бірақ жүргізуші кабинасымен, стандартты класс жолаушылары үшін орындықтармен және кішкентай күзетшінің бөлімімен жабдырылған болар еді.
Апаттар мен оқиғалар
Үш онжылдық бойы қызмет еткен кезеңде DVT екі ауыр апатқа қатысты. Оларға 2000 жылдың қазанында болған, DVT 82200 қатысқан Хатфилд теміржол апаты және 2001 жылдың ақпанында болған, DVT 82221 қатысқан Great Heck теміржол апаты кіреді. Соңғы апатта DVT қатты зақымданып, қызметтен алынып, жаратылды. Екі апаттың да себебі DVT болған жоқ.