Туам қаласы: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Ирландияның Галвей графтығындағы қала, Шығыс Арабиядағы тарихи аймақ. Туам (/tj//uː//ə//m/; Tuaim, "топырақ" немесе "қорған" деген мағынаны білдіреді) – Ирландиядағы қала және Галвей графтығындағы екінші ірі елді мекен. Ол Ирландияның орталық аймағының батысында, Галвей қаласының солтүстігінде орналасқан. Адамдар бұл аймақта қола дәуірінен бері өмір сүрген, ал тарихи кезең VI ғасырдан бастау алады. Қала 11-12 ғасырларда Ирландияның саяси және діни өмірінде маңызды рөл атқарды. Қаланың және алаңның нарыққа негізделген жоспары сауданың маңыздылығын көрсетеді. Гербтегі қызыл латын кресі Туамның діни орталық ретіндегі маңыздылығын символдайды. Екі жағындағы екі жасыл фланш Туамның ежелгі аты – Туаим Да Гуалайнның екі төбесін немесе иығын бейнелейді. Екі тәж – Туамда орналасқан жоғары патшалар Таирделбах пен Руаидриге құрмет көрсетіп, оларды еске түсіреді. Синген арба дөңгелегі – Әулие Жарлаттың арба дөңгелегі сынған кезде монастырь қаласының негізі қаланғанын көрсетеді. Қаланың ұраны – "Туа Туама го Буан", яғни "Туам халқы мәңгілік болсын" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Туамда адам қонысының іздері қола дәуіріне дейін барып жетеді, сол кезде Shop Street-ке жақын аймақ бейіт орны ретінде қолданылған. Туам атауы латын тіліндегі "tumulus" (қорған) сөзімен этимологиялық байланысты. Қаланың ежелгі атауы – Туайм Да Гуаланн, яғни «екі иықтың қорғаны». Бұл атау, әлдебір, Нанни өзенінің екі жағындағы жоталарды және Нанни (немесе Корхра) өзенінен өтуге ыңғайлы жерді көрсетеді. 1875 жылы жұмысшылар осы аймақта шамамен б.з.д. 1500 жылға жататын қола дәуіріне тән жерлеу ыдысын тапты.

Жазба деректер VI ғасырдың басына дейін соқталады және Туамға батыс жағынан орналасқан Клунфуш діни қауымдастығының мүшесі болған Жарлат есімді монахты айтады. Клонферттің Бренданның өмірінде айтылғандай, Брендан ақырында Жарлатқа: «Сенің қайта тірілуің мұнда болмайды» деді. Жарлат қай жерде болатынын сұрағанда, Брендан: «Ескірдің, жаңа арба жаса, сонда жүріп, арбаның артқы екі тірегі қайда сынса, сен де, көптеген адамдармен бірге сонда қайта тірілесің» деп жауап берді. Жарлат Туамда дөңгелегі сынып қалғаннан кейін, Туам мектебі деп аталған монастырь құрды. Ирландияда ертедегі қоныстар көбінесе діни орын құру арқылы пайда болды, оның айналасында қала өсті. Осылайша, Туам монастырьдың айналасында өсті және сынған арба дөңгелегін геральдикалық символы ретінде сақтап келді. 1049 жылы Аэд О'Коннор Иар Коннахт королі Амалгайд уа Флайтбертайгты жеңіп, О'Коннорларды Коннахт провинциялық корольдері етті. Ол содан кейін Туамда қамал салып, оны өзінің басты бекінісі етті. Бұл оқиға қаланың маңыздылығының артуына тікелей себеп болды. Оның орны Май Сеоланың Иар Коннахт орталығын басып алды. XII ғасырда қала Таирдельбах Уа Конхобайрдың (1106–1156) елу жылдық билігі кезінде провинциялық биліктің орталығы болды. Ол сондай-ақ, қару күшімен ұзақ мансабында қол жеткізген Ирландияның Жоғарғы Королінің орнына ең көрнекті мәртебесін Туамға сыйлады. 1140 жылы Таирделах Туамда Августин шіркеуінің монастырын құрды. 1152 жылы Келс Синодында үкімет орталығы діни орталыққа айналды, Туам архиепископтыққа көтерілді, ал Аэд Уа Хойсин алғашқы архиепископ атанды. Тайрделбах Уа Конхобайр 1128–1156 жылдары Ирландияның Жоғарғы Королі ретінде Ирландия шіркеуінің үлкен демеушісі болды және оның демеуінің арқасында Туам 12 ғасырдың кельт өнерінің шедеврлеріне, соның ішінде Конгтың айқасына ие болды. Тайрделбахтың орнын оның ұлы Руаидри Уа Конхобайр, Ирландияның соңғы Жоғарғы Королі басты. 1164 жылы Руаидри «тамаша қамал» салдырды, оның үлкен ауласы биік және мықты қабырғалармен қоршалған, ал терең орға іргелес өзен бұрылды. Бұл Ирландияда салынған алғашқы тас қамал болды. Қамалдың кішкентай бөлігі әлі де тұр. 1184 жылы алғашқы собордың қирауынан кейін Руаидри Уа Конхобайр Туамды тастап, Конг абаттығына кетіп, сондағы собордан шіркеу мүліктерін абатқа сеніп тапсырды. Бұл Туамды шағын елді мекен ретінде қалдырды және тек 17 ғасырдың басында ғана оның маңыздылығы қайтадан арта бастады. Тарихы бойы Туам маңызды сауда орталығы болды, жәрмеңкелер мен базарлар аймақтағы сауданың маңызды бөлігі болды. Оның бір жәрмеңкесі 1252 жылы Англияның Генрих III архиепископы Макфлиннге патент хаттарын берген кезде басталған. Басқа жәрмеңкелерге Ұлыбританияның Джеймс VI мен I және Джордж III берген жарғылар рұқсат етті. Төрт қожайынның жылнамасында 1488 жылы «Туайм Мона батпағында шөп шабу кезінде дауыл бірнеше адамға шабуыл жасады, олардың біреуін өлтірді, ал қалғандарының бетін ісіндірді; және тағы төртеуін сол жел Махаир Чоннахтта өлтірді». Туамның жоғарғы айқасы 1852 жылғы Ұлы көрмеге Дублинге әкелінді. Алайда, ол Туамға қайтып оралғанға дейін екі шіркеу арасында келіспеушілік туды. Католик архиепискобы доктор Джон МакХейл Крест католиктерге тиесілі деп мәлімдеді, ал Ирландия шіркеуінің деканы Чарльз Сеймур протестанттық талапты жақтады. Екі кафедральді собордың ортасына крест орнатылып, келісімге қол жеткізілді, ол қаланың барлық негізгі көшелерінен көрінетін болды. Бұл 1874 жылы қала орталығындағы алаңда болды. 1920 жылдың шілдесінде Туам қала ғимараты мен басқа да мүліктерге қарулы Корольдік Ирландия полициясының адамдары шабуыл жасап, қатты зақым келтірді. Бон-Секурс ана мен бала үйі (Сент-Мари ана мен бала үйі) немесе жай ғана үй, 1925 және 1961 жылдар аралығында қалада жұмыс істеген тұрмысқа шықпаған аналар мен олардың балалары үшін жүктілік үйі болды. Оны «Бон-Секрор» діни ордені иелері басқаратын. XIX ғасырдың ортасында салынғаннан бастап XX ғасырдың басына дейін ғимарат кедейлер үшін жұмыс үйі ретінде қызмет етті. 2016 жылдың қарашасынан 2017 жылдың ақпанына дейін сот судьясы Ивонна Мерфи басқаратын Аналар мен балалар үйлері жөніндегі комиссия тапсырысымен жүргізілген қазба жұмыстары, 35 аптадан екі-үш жасқа дейінгі жастағы адам қалдықтарын қамтитын «маңызды» мөлшердегі адам қалдықтарын табалды, бұл пайдаланылмаған бұрынғы тұнбадағы жиырма камерада жерленген. Көбінесе жерлеулер 1950 жылдарға жатады. Есепте былай делінген: «Комиссия бұл құрылымның мақсатын әлі анықтаған жоқ, бірақ ол кәріз суын және/немесе шаңды суды өңдеуге/сақтаумен байланысты болған сияқты. Комиссия оның осы мақсатта қолданылған-жоқ екенін де әлі анықтаған жоқ». Көміртегімен мерзімдеу нәтижесінде қалдықтар «Бон-Секрор» орденімен Аналар мен балалар үйінің жұмыс істеу кезеңіне сәйкес келетіні анықталды. Комиссия аталған жағдайға қатты ошашаң тартты және адам қалдықтарын осылай кездейсоқ жоюға кім жауапты екенін анықтау үшін тергеуді жалғастыруда. 2016 жылдың мамырында Туамның «орындығы» монументі ашылды. Бұл монументті қайтыс болған кардинал Томас О'Фиах ашты. 1840 жылғы Муниципалдық корпорациялар (Ирландия) заңына сәйкес, борондық құқық жойылды. Кейін қала 1854 жылғы қалаларды жақсарту (Ирландия) заңына сәйкес қала комиссарларына ие болды. Бұл орган 2001 жылғы жергілікті басқару заңына сәйкес 2002 жылы қалалық кеңеске айналды. Ирландиядағы басқа да ұқсас қалалық кеңестермен бірге, бұл орган 2014 жылғы жергілікті басқару реформасы заңына сәйкес 2014 жылы таратылды. Туамның жергілікті сайлау аймағы Голуэй округі кеңесіне 7 кеңесші сайлайды және Туам муниципалдық округін құрайды.

Records date from the early sixth century and mention that a monk called Jarlath was a member of a religious community at Cloonfush some west of Tuam and adjacent to the religious settlement at Kilbannon. According to the Life of Brendan of Clonfert, Brendan eventually told Jarlath "Not here at all shall be thy resurrection". When Jarlath asked where this may be, Brendan responded: "Have a new chariot made for thou art old; and go thy way in it, and wherever the two hind shafts of the chariot will break, there will be thy resurrection, and that of many others with thee". Jarlath's wheel broke at Tuam and he established a monastery there, known as the School of Tuam. In Ireland, early settlements typically arose through the establishment of a religious site, around which a town subsequently grew. In this way, Tuam grew up around the monastery and has kept the broken chariot wheel as its heraldic symbol. In 1049, Aedh O'Connor defeated Amalgaid ua Flaithbertaigh, King of Iar Connacht, making the O'Connors provincial kings of Connacht. He then built a castle at Tuam and made it his principal stronghold. This event was directly responsible for the subsequent rise in the importance of the town. Its position dominated the Iar Connacht heartland of Maigh Seóla. In the twelfth century, the town became the centre of Provincial power during the fifty year reign of Tairrdelbach Ua Conchobair (r. 1106–1156). He also brought Tuam its most prominent status as seat of the High King of Ireland which he achieved by force of arms during his long career. About 1140 Tairrdelach founded an Augustinian priory in Tuam with possession over three church sites in Ciarraige Airne, east County Mayo. At the Synod of Kells in 1152, the centre of government also became the ecclesiastical centre, as Tuam was elevated to an Archbishopric, with Áed Ua hOissín as the first Archbishop. Tairrdelbach Ua Conchobair, as High King of Ireland from 1128–1156, was a great patron of the Irish Church and it was due to his patronage that Tuam became the home of some masterpieces of 12th century Celtic art, including the Cross of Cong. Tairrdelbach was succeeded by his son Ruaidrí Ua Conchobair, the last native High King of Ireland. In 1164, Ruaidrí had a "wonderful castle" erected, with a large courtyard defended by lofty and massive walls and a deep moat into which the adjacent river was diverted through. This was the first Irish built stone castle. A small part of the castle still stands. Following the destruction of the first Cathedral in 1184, Ruaidrí Ua Conchobair left Tuam and retired to Cong Abbey, where he entrusted the Church valuables from the Cathedral at Tuam into the care of the abbot. This left Tuam as a small settlement and it wasn't until the early 17th century that it began to grow in importance again. Throughout history, Tuam has been an important commercial centre with fairs and markets being an important part of commerce in the region. One of its fairs dates to 1252 when Letters Patent were granted to Archbishop MacFlynn by Henry III of England. Other fairs were authorised by Charters granted by James VI and I and George III of the United Kingdom. The Annals of the Four Masters record that in 1488 "A whirlwind attacked a number of persons, as they were cutting turf on the bog of Tuaim Mona, which killed one of them, and swelled the faces of the rest; and four others were killed by the same wind in Machaire Chonnacht." The High Cross of Tuam was brought to Dublin for the Great Exhibition of 1852. However, prior to its return to Tuam, a disagreement arose between the two Churches. Catholic Archbishop Dr John MacHale claimed the Cross rightfully belonged to Catholics, with Dean Charles Seymour of the Church of Ireland asserting a Protestant claim. Agreement was reached with the Cross erected halfway between both Cathedrals and positioned so that it was visible from all main streets of the town. It was in the Square in the town centre in 1874. In July 1920, Tuam Town Hall and other properties were attacked and badly damaged by armed Royal Irish Constabulary men, after two had been killed in an ambush by the Irish Republican Army near the town the day before. The Bon Secours Mother and Baby Home (St Mary's Mother and Baby Home), or simply The Home, was a maternity home for unmarried mothers and their children that operated between 1925 and 1961 in the town. It was run by the Bon Secours religious order of nuns. From its construction in the mid 19th century until the early 20th century, the building served as a workhouse for the poor. Excavations carried out between November 2016 and February 2017 that had been ordered by the Mother and Baby Homes Commission of Investigation, under Judge Yvonne Murphy, found a "significant" quantity of human remains, aged from 35 foetal weeks to two to three years, interred in a disused former cesspit with twenty chambers. Most of the burials were from the 1950s. The report said: "The Commission has not yet determined what the purpose of this structure was but it appears to be related to the treatment/containment of sewage and/or waste water. The Commission has also not yet determined if it was ever used for this purpose." Carbon dating confirmed that the remains date from the timeframe relevant to the operation of the Mother and Baby Home by the Bon Secours order. The Commission stated that it was shocked by the discovery and that it is continuing its investigation into who was responsible for the disposal of human remains in this way. A monumental "Chair of Tuam" was unveiled in May 1980 by the late Cardinal Tomás O'Fiaich. The borough was abolished under the Municipal Corporations (Ireland) Act 1840. The town was later granted town commissioners under the Towns Improvement (Ireland) Act 1854. This body became a town council in 2002, under the Local Government Act 2001. Along with other similar town councils in Ireland, the body was abolished in 2014 under the Local Government Reform Act 2014. The local electoral area of Tuam elects 7 councillors to Galway County Council and forms the Municipal District of Tuam.

Көлік

Туам N17 (Коллуниге қарай) және N83 (Галвейден Синолан Кроссқа) жолдарымен, сондай-ақ R332 және R347 жолдарымен байланысты. Қаланың батысындағы кептелістерді болдырмау үшін N17 айналма жолының құрылысы 2006 жылдың соңында Галвей округі кеңесінің жер сатып алуымен жүзеге асты. Бұл жолдың жобасында қолданыстан шығарылған теміржол желілерінің үстінен көпір салу көзделген, бұл желіні болашақта қайта ашуға мүмкіндік береді. M17 жолы 2017 жылдың 27 қыркүйегінде күтілмеген жерден ертерек ашылды. Туам теміржол станциясы Атенриден Слайгоға дейінгі пайдаланылмаған теміржол желісінде орналасқан. "West on Track" ұйымы бұл желіні қайта ашу үшін белсенді күш сарп етті, бұл мәселе Transport21 жобасында ескерілді. Эннис пен Атенри арасындағы желіні қайта ашу жұмысы 2009 жылы аяқталды. Лимерик пен Атенри арасында (Галвейге көшу мүмкіндігі бар) жолаушылар пойыздары қатынайды, одан әрі желіні кеңейту жоспарлануда. Туам теміржол станциясы 1860 жылдың 27 қыркүйегінде ашылып, 1976 жылдың 5 сәуірінде жолаушылар тасымалына жабылды, ал 1978 жылдың 18 желтоқсанында толығымен жабылды. Бұл теміржол желісі бұрынғы Ирландия қант фабрикасына (Comhlucht Siúcra Éireann Teo.) қант қызылшасын тасымалдау үшін кеңінен қолданылды, ол Бэллигадди жолының жанында орналасқан. "Тынық адам" фильмінің түсірілімі кезінде де осы теміржол пайдаланылды, оны Джон Уэйн Туамнан шамамен 6 км қашықтықтағы Баллиглунинге келгенде көруге болады. Туамға Bus Éireann автобустарының бірнеше бағыттары қызмет көрсетеді.

Білім

Туамда бірнеше екінші деңгейдегі білім беру мекемелері бар: Сент-Жарлат колледжі, Архиепископ МакХейл колледжі, Презентация колледжі Кэррилеа және Сент-Бриджет орта мектебі. 2023 жылдың қыркүйегінде Презентация колледжі мен Сент-Бриджет орта мектебі High Cross колледжі болып біріктірілді. Сент-Патрик колледжі (бұрынғы Туам христиан бауырлары мектебі) 2009 жылдың маусымында Сент-Жарлат колледжімен біріктірілді. Бес негізгі бастауыш мектеп бар: Мейірімділік монастыры, Презентация монастыры, Сент-Патрик бастауыш мектебі, Educate Together ұлттық мектебі және Gaelscoil Iarfhlatha, ирланд тіліндегі толыққанды бастауыш мектеп (bunscoil lán Ghaeilge).

Экономика

Туамда бірнеше ірі жұмыс беруші бар, олардың ең ірісі – Valeo Vision Systems компаниясы, қазіргі таңда 1000-нан астам адамды жұмысқа алып отыр.

Дін

Туамда екі собор бар: Рим-католик архиепископиясының орталығы – Туам қаласындағы Қасиетті Марияның Көкке көтерілу соборы, және Ирландия шіркеуінің Әйкен Мария соборы. Қаланың қасиетті қамқоршысы – Әйкен Жарлат. Бесінші ғасырда Армағтың Бенигнусы құрған Килбаннон ежелгі монастырь орны Туамның солтүстік-батысында жатыр.

Гелл ойындары

1888 жылы құрылған «Туам Старс» – жергілікті гэль футбол командасы және Галвейдің ең табысты клубтарының бірі. 1953 жылдан 1960 жылға дейін «Туам Старс» Галвей округі чемпионатында үстемдік құрды, қатарынан жеті рет жеңіске жетті, сол кезде Сеан Перселл және Франк Стоквелл сияқты ойыншылар ойнады. «Сент-Жарлатс Колледжі», Туам, 1946 жылы жарыс басталғаннан бері 12 рет «Хоган кубогын» (орта мектептер арасындағы ұлттық чемпионат) жеңіп алды. Аймақта 1888 жылы құрылған тағы бір гэль футбол клубы – «Кортуун Шемрокс» бар. «Туам стадионы» – «Сент-Жарлатс паркі» 1950 жылғы 21 мамырда Туам архиепискобы, доктор Уолш мырзаның қатысуымен ресми түрде ашылды. Ол «Галвей футбол үйі» атанды және Коннахт аға футбол финалдары сияқты көптеген маңызды матчтарды қабылдады. 6400 орындық жаңа трибуна және қосымша құрылыстарды қамтитын 5 миллион еуролық қайта құру жобасына құрылысқа рұқсат берілді. Қазіргі уақытта «Туам стадионы даму комитеті» осы жоба үшін қаржы жинаумен айналысуда.

Футбол

Туамда екі футбол клубы бар. 1974 жылы құрылған «Туам Селтик» АФК өз үй матчтарын Клуонтхьюдегі «Селтик Парк» стадионында өткізеді. 1978 жылы құрылған «Динамо Блюз» клубы, уақытша «Колледж Филд Атенри Роуд» стадионында ойнаған, енді Паркмор эстайттың артындағы бастапқы «Динамо Блюз» алаңына қайта оралды.

Регби

Туам регби футбол клубы – Гарраун паркінде, Туам қаласының шетінде орналасқан регби клубы. Клуб J1A және J1C лигаларындағы екі ересек жас командасы, қатынының аға командасы, сондай-ақ ұлдар мен қыздардан құралған түрлі жастағы жасөспірімдер командаларын ұстап тұрады. Көптеген адам үшін футбол басты спорт түрі болғанымен, регби клубы 1969 жылы құрылғаннан бері жыл сайын дамып келеді.

Гольф

Туам гольф клубы 1904 жылдың 17 қазанында Атенри жолындағы Клунаскрагтағы алғашқы клуб үйімен құрылды. Клуб 1937 жылы Клунаскраг алаңының нашарлауына байланысты Данмор жолындағы Мейфилдке көшірілді. 1940 жылдың наурыз айында жаңа "Коммерциялық гольф клубы" құрылды, ол алаңды жаңартып, көп жылдар бойы Клунаскрагта орналасты. Әлемдік деңгейдегі ирланд гольфшісі Кристи О'Коннор 1948 жылы Туам гольф клубына клуб кәсіпқоры ретінде қосылды. 18 лункалық алаңды дамыту мақсатында Туам гольф клубы Барнакуррагқа (алғашқы Клунаскраг алаңына жақын) және жаңа клуб үйіне көшірілді. Алғашқы тоғыз лунка 1975 жылы ашылды. 1979 жылға қарай гольф архитектор Эдди Хакетт жобалаған 18 лункалық алаң пайдалануға берілді. Жылдар бойы жақсарту жұмыстары жалғасты, Кристи О'Коннор кіші клубқа алаңды жақсарту жұмыстары бойынша кеңес берді. Соңғы жобалау жұмыстары гольф архитектор Кен Кернидің жетекшілігімен жүзеге асырылды.

Жеңіл атлетика

Туам атлетика клубы – өркендеп келе жатқан және белгілі бір жетістіктерге қол жеткізген клуб. Ол көптеген жасөспірімдерге арналған жаттығулармен қатар, ересектер үшін де жаттығулар мен жиналыстар өткізеді. 2020 жылдың маусым айында Туам қаласында Роб Хеффернан академиясының ірі финалы өтті. Бұл шараға 40 жас спортшы қатысты, олар 1 км қашықтыққа жылдам жүгіруден жарысты. Бұған дейін жас спортшыларға 30 секундтан кем уақытта 100 метрді жылдам жүгіруді көрсетіп, видеоларын 2013 жылғы 50 км жылдам жүгіруден әлем чемпионы және 2012 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері Хеффернанға жіберу ұсынылған болатын. 197 қатысушының ішінде Хеффернан бастапқыда академия құрамына ең үздік он спортшыны іріктеді, кейіннен академия 50-ден астам спортшыны қабылдады. Олар Хеффернанның өзінен және бұрынғы халықаралық команда мүшесі, сондай-ақ Туам тұрғыны Пирс О'Каллаханнан онлайн жаттығулар алды.

Гимнастика

Туам All Star гимнастика клубы Атенри Роудтағы базасынан сабақтар өткізеді. 2010 жылы клуб Бүкіл Ирландия таланттар шоуының жартылай финалына ілікті.

Жүзу

Туам жүзу клубы 1950 жылы құрылғаннан бері Туам аймағында жүзу спортын дамытумен айналысып келеді. Клуб маусымы әр жыл сайын қыркүйектен маусымның соңына дейін жалғасады.

Өнер

Мариандық хор қоғамы 1974 жылы құрылды, бастапқы мақсаты шіркеу және халықтық музыканы орындау болды. 1977 жылы алғашқы музыкалық қойылым сахналанды, содан бері әр жылғы қазан айында жыл сайын қойылып келеді. Құлақшаң! Туам қауымдық өнер тобы 2003 жылдың қазан айында Туам және айналасындағы аудандарға шығармашылық өнерді көрсету үшін құрылды. 2003 жылдан бері топ бейнелеу өнері, театр, драма, көрерменге әсерлі қойылымдар, балаларға арналған өнер шеберханалары, көшедегі өнер және музыканы қамтитын өнер фестивалін ұйымдастырып келеді. Құлақшаң! сондай-ақ, жыл сайынғы Туам қаласындағы Сент-Патрик күні шеруіне қатысады, мұнда қозғалыс пен әсерлілікке ерекше мән беріледі.

Музыка

The Saw Doctors қаладағы ең танымал топ болса да, 1960 жылдары Туам "Ирландияның шоу-бандтық астанасы" деп аталды. Сол кезде бірнеше шоу-банд базар қаласын мекен еткен, олардың ішінде Джонни Флинн шоу-банды да болды. 2009 жылы Туам музыканттарының 50-ден астам түпнұсқа әнінен тұратын "Сынған доңғалақтың әндері" атты жинақ CD жарық көрді. Туам "The Dubliners" және басқа да ирланд халық әртістері танымал еткен "Дублинге қиын жол" әнінде еске алынады. Ән Туамдағы үйінен Англияның Ливерпуль қаласына сапар шеккен бір адамның басынан өткен оқиғаларды баяндайды.

Ескі Туам қоғамы

1942 жылы қаланың өткені туралы мәліметтерді сақтау және болашақ ұрпақтардың пайдасына осы білімді дамыту мен тарату мақсатында "Ескі Туам" қоғамы құрылды. Жаңа қоғам "Туам және аймағының ескіліктерін сақтау және зерттеу мақсатына мүдделі барлық адамдарға" ашық болды. Туамдықтарды, қанша алысқа кеткеніне қарамастан, жылдық екі шиллинг алты пеннік төлем жасап, қоғамға қосылуға шақырылым жасалды. Қоғам жыл сайын "JOTS" (Ескі Туам қоғамының журналы) деп аталатын басылым шығарады.

Нарық күні

Туам базары 2006 жылы жергілікті саудагерлер мен Туам сауда палатасының бірлесіп ұйымдастырған Energise Tuam тобы арқылы, қалада сауданы дамыту мақсатында қайта жандандырылды. Қазіргі уақытта ол әр айдың соңғы сенбісінде Туам сауда орталығының алдындағы алаңда өтеді. Болашақта Галвей округі кеңесі қала орталығына жақын орналасқан Шамблз автотұрағын нарық орны ретінде тұрақты пайдалануды жоспарлап отыр.

Медиа

Туам Геральді – 1837 жылы Ричард Келли құрған апталық жергілікті газет. Ол Туам қаласы мен солтүстік Галвей, оңтүстік Майо және батыс Роскоммон округтарының айналасындағы аудандарды қамтиды. Бұл Галвей округіндегі ең көне газет және Ирландия Республикасындағы бесінші ескі газет.

Қоғамдық кітапхана

Туам кітапханасы Хай-стритте, Темпл Джарлат пен Сент-Мэри соборының арасында орналасқан. Жалпы қызығушылық тудыратын және жергілікті тарихқа қатысты кітаптардың қоры, сондай-ақ Туам Геральдының және 1901–1911 жылдарғы халық санағының микрофильмдері қолжетімді. Кітапхана оқырмандары үшін тегін интернет және Wi-Fi да бар.

Туған қалалар

Туам Германиядағы Штраубинг қаласымен бауырласып кеткен.

Қызықты орындар

High Street-тегі Жарлат ғибадатханасы, шамамен 526-527 жылдары Әулие Жарлат құрған Туамдағы ең алғашқы монастырь қонысының орнын көрсетеді. Жарлат ғибадатханасы қала орталығына жақын орналасқан. Бұл орын Туамның алтыншы ғасырдағы қасиетті қамқоршысы – Әулие Жарлатқа арналған ерте монастырь қонысының орны. Сақталған қираған ғимараттардың ішінде 13 ғасырдың соңында салынған шіркеу бар, онда көшу стиліндегі шығыс терезесі сақталған. Тегірмен мұражайы – Shop Street-тен табылған, 17 ғасырға дейін тарихы жететін және 1964 жылға дейін жұмыс істеген су дөңгелекті диірмен. Бұл Ирландия батысындағы жалғыз сақталған астық диірмені. Nanny өзенінің жанында орналасқан Тегірмен мұражай кешеніне жұмыс істеп тұрған су дөңгелегі бар қайта жаңартылған астық диірмені, аудиовизуалды мұражай және туристік ақпарат бюросы кіреді. Ассампция соборы – Галвей графтығындағы Туамның Рим-католик архиепископиясы. Әулие Мария соборы – Ирландия шіркеуінің соборы 1861-1878 жылдары салынды, құрамында 12 ғасырлық арка мен киелі орын, сондай-ақ 14 ғасырлық ғибадатхана бар. Castlehacket – Туамның жанындағы 13 ғасырлық мұнаралы үй, бастапқыда Хакет отбасының резиденциясы болды, ал Кромвельдік қоныстан кейін Кирван отбасына тиесілі болды. 1969 жылғы «Ұлы Альфред» фильмінің көптеген сахналары Castlehacket және Knockma аймағында түсірілді. Feartagar қамалы, Бёрктерге тиесілі қамал, Туамның солтүстік-батысына қарай 8 км (5 миль) қашықтықта орналасқан.

Туамның биік айқыштары

Туамның жоғарғы айқасы 1152 жылы, мүмкін, Туамның бірінші архиепискобы, архиепископ Аед Уа Хойсиннің тағайындалуын еске алу үшін орнатылған. Оның негізінде "О'Хойсинге, абатқа, оны жасағанға дұға" деген жазу бар. Бұл Ирландияның жоғарғы айқастарының ең биігі болған деп саналады, бірақ оның өнері негізгі тірегінің жоғарғы бөлігінің жоқтығынан зардап шеккен. Айқас 1852 жылғы Ұлы көрмеге Дублинге әкелінді. Алайда, Туамға қайтарылғанға дейін екі шіркеу арасында дау туды. Католик архиепископы доктор Джон МакХейл айқастың католиктерге тиесілі екенін мәлімдеді, ал Ирландия шіркеуінің деканы Чарльз Сеймур протестанттардың талабын қолдады. Келісімге қол жеткізіліп, айқас екі кафедральді собордың арасында, қаланың барлық бас көшелерінен көрінетіндей етіп орнатылды. 1874 жылы ол қала орталығындағы алаңда болды. 1980 жылдардың соңына қарай, ауа райы мен ластанудың салдарынан айқастың әшекейлі тас оюының нашарлап бара жатқаны анық болды. Сарапшылар жақыннан өтетін көліктерден де қауіп бар деп ойлады. Ұзақ талқылаулардан кейін, 1992 жылдың сәуірінде Қоғамдық жұмыстар басқармасы ескерткішті алаңнан алып тастады. Тазалау және шағын қалпына келтіруден кейін, жоғарғы айқас Сент-Мария соборының оңтүстік трансептісіне қайта орнатылды, ол қазір бастапқы орнына жақын орналасқан. Сондай-ақ, Сент-Мария соборында әктастан жасалған үшінші айқастың тірегі де сақталған. Барлық жоғарғы айқастар Туамның монастырьдық бөлігінің шекараларын белгілеген деп есептеледі.

Туам есімімен аталған жерлер

Туам көшесі, Крайстчерч, Жаңа Зеландия, ирланд (Англикан) епископтығы Туамның атымен аталған. Оны Кентербери қауымдастығының бас геодези Джозеф Томас және оның ассистенті Эдвард Джолли атады. Сиднейдің Конкорд және Австралияның Перт қаласының Виктория паркі аудандарында да Туам көшелері бар. АҚШ-тың Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы Туам көшесі Туамда туған Ричард В. "Дик" Даулингтің құрметіне аталған.