Commodore 128: 1985 жылғы үй компьютері

Кіріспе

1985 жылы шыққан үй компьютері

Commodore 128, сондай-ақ C128, C 128 немесе C= 128 (мұндағы "C=" логотиптің графикалық бөлігін көрсетеді) – Commodore Business Machines (CBM) компаниясы коммерциялық түрде шығарған соңғы 8 биттік үй компьютері. 1985 жылғы қаңтарда Лас-Вегаста өткен CES көрмесінде таныстырылған бұл компьютер, 1980-ші жылдардағы ең көп сатылған компьютер – Commodore 64-тің ізінен үш жыл өткен соң пайда болды. Төрт жылдық өндіріс кезеңінде шамамен 2,5 миллион C128 сатылды. C128 – C64-тің айтарлықтай кеңейтілген және дерлік толық үйлесімділігі бар жаңа нұсқасы. Ол жаңартылған корпусқа орналасқан, жақсартылған пернетақтасы сандық панель мен функциялық пернелерді қамтиды. Жады екі 64 КБ блогында 128 КБ оперативті жадқа дейін ұлғайтылды. Жеке графикалық чип бастапқы C64 режимдеріне қосымша 80 бағандық түсті бейне шығару мүмкіндігін ұсынады. Сонымен қатар, ол Zilog Z80 процессорын қамтиды, бұл C128-ге әдеттегі Commodore BASIC ортасына балама ретінде CP/M жүйесін іске қосуға мүмкіндік береді. CP/M бағдарламалық қамтамасының кең кітапханасы, C64 бағдарламалық қамтамасымен біріктірілгенде, C128-ге бәсекелестерінің арасында ең кең бағдарламалық жасақтама спектрін ұсынды. C128-дің негізгі аппараттық дизайнын жасаған Бил Херд, бұрын Plus/4 жобасында жұмыс істеген. Басқа аппараттық инженерлер Дейв Хейни және Фрэнк Палайя болды, ал интегралды схемалардың (IC) дизайнын жасаумен Дейв ДиОрио айналысты. Commodore жүйесінің негізгі бағдарламалық қамтамасын Фред Боуэн мен Терри Райан, ал CP/M жүйелік бөлігін фон Эртвин әзірледі.

Дизайн

C128 күрделі архитектурасына RAM-ның төрт түрлі түрі (128 КБ негізгі RAM, 16–64 КБ VDC бейне RAM, 2 кНиббл VIC II түсті RAM, C128D-дегі 2 КБ флоппи-драйв RAM, 0, 128 немесе 512 КБ REU RAM), екі немесе үш CPU (негізгі: 8502, CP/M үшін Z80; 128D сонымен қатар дискілік жетекте 6502 бар) және әртүрлі жұмыс режимдері үшін екі түрлі бейне чипі (VIC IIe және VDC) кіреді. C128 бұрынғы Commodore машиналары сияқты қосылғанда жүйелік RAM-ді сынақтан өткізбейді. C64-тің бір 6510 микропроцессорының орнына C128 екі CPU дизайнын қамтиды. Негізгі процессор 8502 – бұл 6510-ның сәл жақсартылған нұсқасы, оны 2 МГц жиілікте жұмыс істеуге болады. Екінші процессор – Zilog Z80, ол CP/M бағдарламалық жасақтамасын іске қосу үшін, сондай-ақ жүктелу кезінде жұмыс режимін таңдауды бастау үшін қолданылады. Екі процессор бір мезгілде жұмыс істей алмайды, сондықтан C128 көппроцессорлық жүйе емес. C128 пернетақтасында төрт курсор пернесі, , , және пернелер және сандық пернетақта бар. Бұлардың ешқайсысы C64-те болмаған, онда тек екі курсор пернесі болған, курсорды жоғары немесе солға жылжыту үшін пернесін пайдалану қажет болған. Бұл баламалы орналасу C64 режимінде пайдалану үшін 128 модельінде сақталған. C64-тегі сандық пернетақтаның, және пернелерінің болмауы C64-тің Z80 картриджімен қолданғанда кейбір CP/M өнімділік бағдарламалық жасақтамасында мәселе тудырды. Көптеген C64 иелері бағдарламаларға машиналық тіл түрін енгізуге көп уақыт жұмсады. Қосылған пернелердің көпшілігі IBM PC пернетақтасындағы аналогтарымен сәйкес келіп, жаңа компьютерді бизнес бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушілер үшін тартымды етті. 128-дің 40 бағандық режимі C64-тің режимін жақсырақ көшіреді, бірақ бағдарламалаушыға қосымша 1К түсті RAM қол жетімді, өйткені ол жад адресі арқылы мультиплекстеледі. C128-дің қуат блогы C64-тің дизайнынан өзгеше. Жаңа қуат блогы әлдеқайда үлкен болса да, салқындату тежегіштерімен және ауыстырылатын сақтандырғышпен жабдықталған. C128-дің алғашқы нұсқалары кейде температураға байланысты сенімділік мәселелерін бастан өткерді, себебі негізгі схемалық тақтада RF экраны қолданылды. Экранның басты чиптердің үстіңгі жағына жанасатын «саусақтары» болды, бұл экранды үлкен жылу өткізгіш ретінде жұмыс істеуге мәжбүр етті. Экран мен чиптер арасындағы нашар байланыс, пластикалық чиптер қаптамаларының жылу өткізгіштігінің шектеулі болуы, сондай-ақ экранның өзінің салыстырмалы түрде нашар жылу өткізгіштігі кейбір жағдайларда қызып кетуге және істен шығуға әкелді. Бұл жағдайда SID дыбыс чипі ерекше осал. Ең көп таралған шешім – экранды алып тастау, оны Commodore FCC радиожиілік ережелеріне сәйкес даму кезінде қосып алған. C128 үш жұмыс режиміне ие. C128 режимінде (туған режим) 8502 CPU-мен 1 немесе 2 МГц жылдамдықта жұмыс істейді және 40 және 80 бағандық мәтін режимдерін ұсынады. CP/M режимі Z80 және 8502 екеуін де пайдаланады және 40 немесе 80 бағандық мәтін режимінде жұмыс істей алады. C64 режимі бұрынғы компьютермен шамамен 100 пайыз үйлесімді. Бұл режимдерді таңдау Z80 чипі арқылы жүзеге асырылады. Z80 бастапқы жүктелу кезінде шинаны басқарады және дискіде CP/M дискісі бар-жоғын, C64/C128 картридждері бар-жоғын немесе Commodore пернесін (C64 режимін таңдаушы ретінде қызмет етеді) жүктелу кезінде басылып жатқанын тексереді. Осы шарттарға байланысты ол тиісті жұмыс режиміне ауысады.

The C128's complex architecture includes four differently accessed kinds of RAM (128 KB main RAM, 16–64 KB VDC video RAM, 2 kNibbles VIC II Color RAM, 2 KB floppy drive RAM on C128Ds, 0, 128 or 512 KB REU RAM), two or three CPUs (main: 8502, Z80 for CP/M; the 128D also incorporates a 6502 in the disk drive), and two different video chips (VIC IIe and VDC) for its various operational modes. The C128 does not perform a system RAM test on power up like previous Commodore machines. Instead of the single 6510 microprocessor of the C64, the C128 incorporates a two CPU design. The primary CPU, the 8502, is a slightly improved version of the 6510, capable of being clocked at 2 MHz. The second CPU is a Zilog Z80 which is used to run CP/M software, as well as to initiate operating mode selection at boot time. The two processors cannot run concurrently; thus, the C128 is not a multiprocessing system. The C128's keyboard includes four cursor keys, , , and keys and a numeric keypad. None of these were present on the C64 which had only two cursor keys, requiring the use of the key to move the cursor up or left. This alternate arrangement was retained on the 128, for use under C64 mode. The lack of a numeric keypad, , and on the C64 was an issue with some CP/M productivity software when used with the C64's Z80 cartridge. A keypad was requested by many C64 owners who spent long hours entering machine language type in programs. Many of the added keys matched counterparts present on the IBM PC's keyboard and made the new computer more attractive to business software developers. While the 128's 40 column mode closely duplicates that of the C64, an extra 1K of color RAM is made available to the programmer, as it is multiplexed through memory address 1. The C128's power supply is different from the C64's design. Although it is much larger, the new power supply is equipped with cooling vents and a replaceable fuse. Early versions of the C128 occasionally experience temperature related reliability issues due to the use of an RF shield over the main circuit board. The shield was equipped with fingers that contacted the tops of the major chips, ostensibly causing the shield to act as a large heat sink. A combination of poor contact between the shield and the chips, the inherently limited heat conductivity of plastic chip packages, as well as the relatively poor thermal conductivity of the shield itself, resulted in overheating and failure in some cases. The SID sound chip is particularly vulnerable in this respect. The most common remedy is to remove the shield, which Commodore had added late in development to comply with FCC radio frequency regulations. The C128 has three operating modes. C128 Mode (native mode) runs at 1 or 2 MHz with the 8502 CPU and has both 40 and 80 column text modes available. CP/M Mode uses both the Z80 and the 8502, and is able to function in both 40 or 80 column text mode. C64 Mode is nearly 100 percent compatible with the earlier computer. Selection of these modes is implemented via the Z80 chip. The Z80 controls the bus on initial boot up and checks to see if there is a CP/M disk in the drive, if there are any C64/C128 cartridges present, or if the Commodore key (which serves as the C64 mode selector) is being depressed on boot up. Based on these conditions, it will switch to the appropriate mode of operation.

С128

1984 жылы Commodore 128 шығарылғанға дейін бір жыл бұрын Commodore Plus/4 шығарды. IBM PC-ге үйлесімді алғашқы IBM PC-нің салыстырмалы түрде жоғары құны мен оқыту талаптарын қамтамасыз ете алмайтын төменгі бизнес нарығына бағытталған болса да, Commodore баспасөзінде 64-тің жалғасы ретінде танылды және бұл модельдің мүмкіндіктерін жақсартады деп күтілді. C64-тің графикасы мен дыбыс мүмкіндіктері әдетте керемет деп саналса, Plus/4-ке деген жауап көңілі толмады. Plus/4-тің таныстырылуынан кейін Commodore баспасөзінде "C 128" деп аталатын жаңа компьютер туралы бірнеше рет ұсыныстар жасалды. Бұл компьютерде оперативті жадтың көлемі ұлғайтылды, 80 бағандық дисплей бизнес компьютерлерде стандартты болды, бағдарламашыларға PEEK және POKE-ге жүгінбей-ақ компьютердің графикасы мен дыбысын қолдануға мүмкіндік беретін жаңа BASIC бағдарламалау тілі, 1541-дің өте төменгі беру жылдамдығын жақсартқан жаңа дискілік диск, сондай-ақ C64-ке толық үйлесімділік болды. C128 жобалаушылары осы мәселелердің көпшілігін шешуге қол жеткізді. Жаңа чип, VDC, C128-ді 80 бағандық CGA-ға сәйкес келетін түсті дисплеймен қамтамасыз етеді (қызыл, жасыл, көк плюс қарқындылығы үшін RGBI деп те аталады). Жаңа 8502 микропроцессоры C64 6510-мен толықтай кері үйлесімді, бірақ қалаған жағдайда екі есе жылдамдықпен жұмыс істей алады. C64 Commodore BASIC 2.0 машинасының мүмкіндіктерін пайдалану үшін арнайы жасалған кілт сөздерді қоса алғанда, Plus/4 BASIC 3.5 бағдарламалық командаларын қамтитын BASIC 7.0 бағдарламасымен ауыстырылды. Сприт редакторы мен машина тілі мониторы қосылды. Kernal-дың экран редакторы қосымша жетілдірілді, ол ESC пернелер арқылы қол жетімді енгізілген режимді және басқа да мүмкіндіктерді, сондай-ақ бастапқы терезе функциясын қолдайды және жеке ROM-ға көшірілді. 40 бағаналы дисплейді басқаратын VIC II чипі тек 1 МГц-те жұмыс істей алады, сондықтан 40 бағаналы дисплей FAST режимінде шатасқандай көрінеді. 80 бағандық режимде редактор стандартты Commodore кері мәтініне қосымша, құтылу кодтары арқылы іске қосылатын, миырау және сызылған мәтін беру үшін VDC мүмкіндіктерін пайдаланады. C128 80 бағандық режимі PETSCII графикалық таңбаларымен бірге кіші әріптерді көрсете алады; 40 бағандық режимі бұрынғы Commodores сияқты "жоғарғы және кіші әріптер" немесе "жоғарғы әріптер мен графикалық" шектеулерге жатады. 40 және 80 бағандық режимдер тәуелсіз және екеуі де бір уақытта белсенді болуы мүмкін. Композиттік және RGB дисплейі бар бағдарламашы экранның біреуін "скречпад" ретінде немесе бастапқы бірнеше буферді қолдау үшін пайдалана алады. Белсенді дисплейді ESC X арқылы ауыстыруға болады. Жүйеге аппараттық қалпына келтіру батырмасы қосылды. Алайда, пернетақта стандартқа айналған Selectric макетке ауыстырылмаған, оның орнына Commodore-дің бұрынғы модельдеріндегідей ADM 3A туынды дизайны сақталған. VDC чипі ойын ойнау үшін өте пайдалы емес, өйткені онда сприт немесе растрлық үзілістер жоқ. NTSC C128s кез келген CGA типті монитормен жұмыс істейді (TTL RGB @ 15 кГц / 60 Гц), мысалы IBM 5153. Алайда, C128 PAL модельдері 50 Гц жылдамдықпен жұмыс істейді және 60 Гц жаңарту жылдамдығын күтетін көптеген CGA мониторлармен үйлесімсіз. VDC шығысының 7-ші тірегі (әдетте CGA мониторларында пайдаланылмайды) монохромды NTSC/PAL сигналын шығарады, бірақ оған арналған кабель ұсынылмаған және мүдделі пайдаланушылар өздерінше немесе қосымша нарықтан сатып алулары керек болды. C128-мен бірге екі жаңа дискілік дисктер енгізілді: қысқа өмір сүрген бір жақты 1570 және екі жақты 1571. Екі дискілі 1572 модель жарияланды, бірақ ешқашан шығарылмаған. Кейіннен 3,5 дюймдік 1581 шығарылды. Бұл дисктердің барлығы 1541 құрылғысына қарағанда сенімді және жаңа "жартылай режим" арқылы әлдеқайда жақсы өнімділікті уәде етеді. 1581 дискісінде RAM-і бұрынғыларына қарағанда көп, бұл бір уақытта көптеген файлдарды ашуға мүмкіндік береді. BASIC 7.0 бағдарламасына DLOAD және DSAVE командалары кіреді, олар ,8 немесе басқа құрылғы нөмірін пайдаланбай-ақ дискіге жүктеу мен сақтауды қолдайды, сондай-ақ DIRECTORY командасы дискі каталогындағы ақпаратты BASIC 2.0 бағдарламасындағыдай BASIC жадының үстінен жазбастан тікелей экран жадына оқиды. Сонымен қатар, C128 дискі бағдарламалық жасақтамасының автоматты жүктелуін енгізеді, бұл көптеген дербес компьютерлерде стандартты функция, бірақ Commodore машиналарында болмаған. Пайдаланушылар енді LOAD"*",8,1 деп жазудың қажеті жоқ. BASIC сонымен қатар "splat" файлдарын (тиісті түрде жабылмаған және нөлдік ұзындыққа қысқартылған файлдарды) жою үшін COLLECT командасын қосты. Барлық 1571 дискілері C128-де әдеттегідей бастапқы режимде іске қосылады. Егер пайдаланушы GO 64 деп теріп C64 режиміне ауысса, дискі бастапқы режимде қалады. Бірақ егер C64 режимі Commodore пернесін ұстап тұрып қосу арқылы іске қосылса, 1571 1541 режиміне өтеді. Бұл тәртіп төменгі деңгейдегі дискіге кіруді орындайтын бағдарламалық жасақтама үшін қажет. C128 C64-тен екі есе көп RAM-ге ие, оның үлкен бөлігі BASIC бағдарламалау үшін қол жетімді, жаңа MMU банк ауыстыру чипінің арқасында. Бұл BASIC бағдарламалық кодын айнымалылардан бөлек сақтауға мүмкіндік береді, бұл машинаның күрделі бағдарламаларды өңдеу қабілетін ұлғайтады, қоқысты жинауды жылдамдатады және бағдарламашы үшін түзетуді жеңілдетеді. Іске қосылып жатқан бағдарламаны STOP-тап, оның кодын өңдеуге болады, айнымалы шамаларын тікелей режимде қарап немесе өзгертуге болады, содан кейін BASIC-тің GOTO командасын пайдаланып айнымалы кестесін сақтап, бағдарламаны қайта іске қосуға болады. Басқа BASIC-тер CONT командасын қолдайды, ол айнымалыларды тазаламай, орындауды қайта бастауға мүмкіндік береді, бірақ кез келген кодты өңдеу оларды тазалайды. BASIC-тің BANK командасын пайдаланып әртүрлі жад конфигурацияларын жүктеуге болады. BASIC 7.0 графикалық және дыбыстық басқару командаларының толық жиынтығына ие, сондай-ақ BASIC 4.0-тың дискілік командаларына және жақсартылған қоқысты тазалауға, сонымен қатар IF THEN ELSE, DO WHILE және WHILE WEND циклдары арқылы құрылымдық бағдарламалауды қолдайды. Бағдарламаланатын таңбалар әлі де қолдау көрсетілмейді, сондықтан бағдарламашы оларды VIC 20 және C64 сияқты PEEK және POKE арқылы басқаруға мәжбүр. Кері жағынан, BASIC 7.0 2 МГц режимі қолданылмаса, BASIC 2.0-дан әлдеқайда баяу жұмыс істейді, өйткені оның көлемі 28 КБ (BASIC 2.0-дан 250% үлкен) және бағдарлама айнымалыларына және BASIC бағдарламалық мәтініне қол жеткізу үшін банк ауыстыру қажет болса. 128-дің ROM-ында құпия жасырылған: SYS 32800,123,45,6 командасын енгізу, бастапқы режимде, машинаның негізгі әзірлеушілерінің тізімін және "Link arms, don't make them" деген хабарламаны көрсететін экранды ашады. Сондай-ақ, QUIT немесе OFF кілт сөздерін енгізу ?UNIMPLEMENTED COMMAND ERROR хабарын шығарады. Бұл командалар жоспарланған, бірақ ешқашан шығарылмаған LCD портативті компьютері үшін арналған BASIC интерпретаторынан қалған мұра. Олар BASIC интерпретаторынан шығу және сезімтал бағдарламаны орындау кезінде пернетақтадан кіріс игермеу үшін арналған. C128-дің үлкен аппараттық мүмкіндіктері, әсіресе ұлғайтылған RAM, экран дисплейінің ажыратымдылығы және тізбектік шина жылдамдығы, оны GEOS графикалық операциялық жүйесін іске қосу үшін C64-тен гөрі қабілетті платформаға айналдырды.

In 1984, a year before the release of the Commodore 128, Commodore released the Plus/4. Although targeted at a low end business market that could not afford the relatively high cost and training requirements of early IBM PC compatibles, it was perceived by the Commodore press as a follow up to the 64 and would be expected to improve upon that model's capabilities. While the C64's graphics and sound capabilities were generally considered excellent, the response to the Plus/4 was one of disappointment. Upon the Plus/4's introduction, repeated recommendations were made in the Commodore press for a new computer called the "C 128" with increased RAM capacity, an 80 column display as was standard in business computers, a new BASIC programming language that made it easy for programmers to use the computer's graphics and sound without resorting to PEEK and POKEs, a new disk drive that improved upon the 1541's abysmal transfer rate, as well as total C64 compatibility. The designers of the C128 succeeded in addressing most of these concerns. A new chip, the VDC, provides the C128 with an 80 column color CGA compatible display (also called RGBI for red green blue plus intensity). The then new 8502 microprocessor is completely backward compatible with the C64's 6510, but can run at double the speed if desired. The C64's Commodore BASIC 2.0 was replaced with BASIC 7.0, which includes structured programming commands from the Plus/4's BASIC 3.5, as well as keywords designed specifically to take advantage of the machine's capabilities. A sprite editor and machine language monitor were added. The screen editor part of the Kernal was further improved to support an insert mode and other features accessed through ESC key combinations, as well as a rudimentary windowing feature, and was relocated to a separate ROM. The VIC II chip which controls the 40 column display can only operate at 1 MHz, so the 40 column display appears jumbled in FAST mode. In 80 column mode the editor takes advantage of VDC features to provide blinking and underlined text, activated through escape codes, in addition to the standard Commodore reverse text. The C128's 80 column mode can display lowercase characters along with PETSCII graphics characters; 40 column mode is subject to the same "upper and lowercase" or "uppercase plus graphics" restriction as earlier Commodores. The 40 and 80 column modes are independent and both can be active at the same time. A programmer with both a composite and RGB display can use one of the screens as a "scratchpad" or for rudimentary multiple buffer support. The active display can be switched with ESC X. A hardware reset button was added to the system. The keyboard, however, was not switched to the Selectric layout as had become standard, instead retaining the same ADM 3A derived design as on Commodore's prior models. The VDC chip is largely useless for gaming since it has no sprites or raster interrupts. NTSC C128s will work with any CGA type monitor (TTL RGB @ 15 kHz/60 Hz) such as the IBM 5153. However, PAL models of the C128 operate at 50 Hz and aren't compatible with most CGA monitors, which expect a 60 Hz refresh rate. Pin 7 of the VDC output (normally unused on CGA monitors) produces a monochrome NTSC/PAL signal, but no cable was provided for it and interested users had to make their own or purchase one on the aftermarket. Two new disk drives were introduced in conjunction with the C128: the short lived single sided 1570 and the double sided 1571. A dual disk 1572 model was announced but never produced. Later on, the 3.5 inch 1581 was introduced. All of these drives are more reliable than the 1541 and promise much better performance via a new "burst mode" feature. The 1581 drive also has more on board RAM than its predecessors, making it possible to open a larger number of files at one time. BASIC 7.0 includes DLOAD and DSAVE commands to support loading and saving to disk without using the ,8 or other device number, and also a DIRECTORY command that reads a disk's catalog information directly to screen memory without overwriting BASIC memory as in BASIC 2.0. In addition, the C128 introduces auto booting of disk software, a feature standard on most personal computers, but absent from Commodore machines up to that point. Users no longer have to type LOAD"*",8,1. BASIC also added a COLLECT command for removing "splat" files (files that were not closed properly and truncated to zero length). All 1571 drives will normally start up in native mode on the C128. If the user switches to C64 mode by typing GO 64, the drive remains in native mode. But if C64 mode is activated by holding the Commodore key down when powering up, the 1571 then goes into 1541 mode. This routine is necessary for software that performs low level drive access. The C128 has twice the RAM of the C64, a far higher proportion of which is available for BASIC programming, due to the new MMU bank switching chip. This allows BASIC program code to be stored separately from variables, greatly enhancing the machine's ability to handle complex programs, speeding garbage collection and easing debugging for the programmer. An executing program can be STOPped, its code edited, variable values inspected or altered in direct mode, and program execution resumed with the variable table intact using BASIC's GOTO command. Although other BASICs support the CONT command to restart execution without clearing variables, editing any code causes them to be cleared. Different memory configurations can be loaded using BASIC's BANK command. BASIC 7.0 has a full complement of graphics and sound handling commands, as well as BASIC 4.0's disk commands and improved garbage cleanup, and support for structured programming via IF THEN ELSE, DO WHILE, and WHILE WEND loops. Programmable characters are still however not supported, so the programmer will have to manipulate them with PEEK and POKE as on the VIC 20 and C64. On the downside, BASIC 7.0 ran considerably slower than BASIC 2.0 unless 2 MHz mode was used due to its 28 KB size (a 250% increase over BASIC 2.0) and having to bank switch to access program variables and BASIC program text (if greater than 16k in length). The 128's ROM contains an easter egg: Entering the command SYS 32800,123,45,6 in native mode reveals a screen with a listing of the machine's main developers followed by the message Link arms, don't make them." Also, entering the keywords QUIT or OFF will produce an ?UNIMPLEMENTED COMMAND ERROR. These commands are holdovers from the BASIC interpreter intended for a planned but never produced LCD portable computer and had been intended to exit from the BASIC interpreter and to ignore keyboard input during sensitive program execution, respectively. The C128's greater hardware capabilities, especially the increased RAM, screen display resolution, and serial bus speed, made it a more capable platform than the C64 for running the GEOS graphical operating system.

CP/M

C128 екі процессордың екіншісі Zilog Z80 болып табылады, бұл C128-ге CP/M жүргізуге мүмкіндік береді. C128 CP/M 3.0 (CP/M Plus деп аталды, ол CP/M 2.2-мен кері үйлесімді) және ADM31/3A терминал эмуляциясымен бірге келді. C64 үшін CP/M картриджі де қол жетімді болған, бірақ ол қымбатқа соқты және пайдасы шектеулі болды, себебі 1541 дискісі CP/M бағдарламалық жасақтамасы таратылған MFM форматталған дискілерді оқи алмайды. Бағдарламалық қамтамасыз ету GCR кодтау схемасын қолдана отырып форматталған Commodore дискілерінде қол жетімді болуы керек еді. Commodore PerfectCalc және EMACS-тан туындаған PerfectWriter нұсқаларын жасады, ал Commodore пайдаланушылар тобы кейде CP/M дискеттерінің таңдауын ұсынды, бірақ бағдарламалық қамтамасыз етудің шектеулі болуы CP/M-нің басты артықшылығының бірі – оның үлкен бағдарламалық кітапханасын жоққа шығарды. Сонымен қатар, картридждер тек 1982 жылғы C64-тің алғашқы үлгілерінде жұмыс істейді және кейінгі құрылғылармен үйлесімсіз. Олар C128-мен де үйлесімсіз болғандықтан, жобалау тобы Z80-ді негізгі жүйелік тақтаға орналастыру арқылы CP/M-ді қолдауға шешім қабылдады. C128 CP/M-ді көптеген арнайы CP/M жүйелеріне қарағанда байқаулы түрде баяу орындайды, себебі Z80 процессоры тек 2 жылдамдықпен жұмыс істейді. Бұл C128 жүйелік шинасы 65xx процессорларына сүйенгендіктен болды. Бұл процессорлар деректерді және жад адрестеуді Z80-нен мүлдем басқаша өңдейді. CP/M сондай-ақ бірнеше себептерге байланысты баяу жұмыс істейді, мысалы, кез келген кіріс/шығыс немесе үзіліс процесін басқаруды 8502-ге беру қажеттілігі. Осы себептерге байланысты, C128-де CP/M бағдарламалық жасақтамасын іске қосатын пайдаланушылар азаз болды. C128 қосылғанда, Z80 бірінші болып белсенді болады және CP/M дискісінің бар-жоғын тексеру үшін $0-$FFF мекенжайында кішкентай жүктеуші ROM-ды орындайды. Егер ол табылмайтын болса, басқару 8502-ге беріледі және C128 бастапқы режимі іске қосылады. CP/M режимінде практикалық тұрғыдан 1571 немесе 1581 дискінің пайдалы болуы қажет, себебі 1541 MFM дискілерін оқи алмайды және C128 жарылу режимін қолдамауынан әлдеқайда баяу жұмыс істейді. CP/M жүктеу дискілері, алайда, дискінің GCR форматында болуы керек; MFM дискілерін жүктеуге болмайды, тек пайдаланушы CP/M режимінде болған кезде ғана оқуға болады. Себебі, дискіні MFM режимінде басқару үшін қажетті код жүктеу процесінің бір бөлігі ретінде жүктеледі. Сонымен қатар, 80 бағандық режим көбінесе қажет, себебі көптеген CP/M бағдарламалық жасақтамалары 80 бағандық экранды күтеді. C128 CP/M режимінде ADM 3A терминалын эмуляциялайды, сондықтан бағдарламалық жасақтама осыған сәйкес орнатылуы керек. Стандартты ADM 3A терминалынан басқа, VIC II және VDC мүмкіндіктерін пайдалану үшін, соның ішінде мәтін мен фон түсін орнату үшін бірқатар қосымша командалар бар. CP/M команда интерпретаторы (қолданбалық бағдарламалық жасақтама болмаса да) пайдаланушының мәтін мен фонды бірдей түске бояу үшін басқару кодын шығаруына кедергі келтіретін қорғауды қамтиды, бұл мәтінді көрінбейтін етеді және пайдаланушыны компьютерді қайта іске қосуға мәжбүрлейді. Егер мұндай жағдай туындаса, ол әдеттегідей сұр фонда қоңыр мәтінмен көрсетіледі. CP/M режимінде MBASIC, CP/M үшін Microsoft-тың BASIC 80 нұсқасын іске қосуға болады. Бастапқы BASIC 7.0 режимімен салыстырғанда, MBASIC қысқа және мүмкіндіктері шектеулі, бағдарлама жолдарын өңдеу немесе мәтін курсорын жылжыту үшін терминал стиліндегі пернелердің комбинациясын пайдалануды қажет етеді және дыбыс немесе графикалық мүмкіндіктері жоқ. MBASIC математикалық және есептеу мүмкіндіктерін ұсынады, бірақ BASIC 7.0-де бүтін сандар мен екі рет дәлдікті айнымалыларды қолдау сияқты мүмкіндіктер жоқ, бүтін санды айнымалыларды пайдалану арқылы алынған кез келген жылдамдық артықшылығы CP/M режимінде компьютердің өте баяу жұмыс істеуімен ескерілмейді. Сонымен қатар, Commodore BASIC 40 биттік қалқыма нүктелік санды ұсынады, ол MBASIC-тің 32 биттік қалқыма нүктелік саны мен 64 биттік екі рет дәлдікті айнымалылар арасындағы орташа нүкте ретінде қызмет етеді. MBASIC сондай-ақ BASIC 7.0-дің шамамен 90 мыңға қарсы 34 мың ғана тегін бағдарламалық кеңістік ұсынады. Wordstar және Supercalc сияқты басқа CP/M бағдарламалық жасақтамалары да PaperClip сияқты C128 эквиваленттерімен айтарлықтай жақсы жұмыс істейді, олар да пайдалануға оңай интерфейске ие. CP/M CBIOS (CP/M-нің аппараттық құрылғымен байланыс жасайтын бөлігі) көптеген CP/M жүйелеріндегідей аппараттық құрылғымен тікелей байланыс жасамайды; керісінше, ол үзіліс пен кіріс/шығыс үшін өзектік ретті шақырады. Өзектік ретті орындалғаннан кейін басқару Z80-ге қайта беріледі. CP/M-ді C128-ге көшіруге жауапты бағдарламашы CBIOS интерфейсін тікелей Z80 машина тілінде жасауды жоспарлаған, бірақ VDU чиптерімен үлкен қиындықтарға тап болды, себебі олар қызып кетуге және өзін-өзі жоюға бейім. VDU C128 әзірленген кезде көптеген аппараттық өзгерістерге ұшырады және CP/M бағдарламашысы өзінің кодын дұрыс жұмыс істеуге жеткізе алмады, сондықтан C128 инженерлік тобы одан кернелге шақыруларды жіберу үшін CBIOS-ты жаза беруін сұрады. CP/M режимі Commodore пайдаланушыларына таныс операциялық ортадан өте өзгеше. Commodore DOS Commodore дискілерінің ROM-ына орнатылған және әдетте BASIC арқылы қол жеткізіледі, ал CP/M жүктеу дискетін қажет етеді және миникомпьютер платформаларынан мұраға алған қысқа командаларды енгізуді қажет етеді. CP/M бағдарламалары көбінесе Commodore қолданбаларының пайдаланушыға ыңғайлылығынан айырылған. Commodore-да болмаған кәсіби деңгейдегі бағдарламалық қамтамасыз етудің үлкен кітапханасын беруге арналған CP/M 1980-жылдардың ортасында өзінің гүлдену кезеңінен өтті, сондықтан ол C128-де сирек қолданылды.

The second of the C128's two CPUs is the Zilog Z80, which allows the C128 to run CP/M. The C128 was shipped with CP/M 3.0 (a. k. a. CP/M Plus, which is backward compatible with CP/M 2.2) and ADM31/3A terminal emulation. A CP/M cartridge had been available for the C64, but it was expensive and of limited use since the 1541 drive cannot read the MFM formatted disks that CP/M software was distributed on. Software had to be made available on Commodore specific disks formatted using the GCR encoding scheme. Commodore made versions of PerfectCalc and the EMACS derived PerfectWriter available, and Commodore user groups sometimes had a selection of CP/M diskettes, but the limited software availability negated one of CP/M's chief attractions—its huge software library. In addition, the cartridges only work on early model C64s from 1982 and are incompatible with later units. Since they were also incompatible with the C128, the design team decided to support CP/M by putting the Z80 on the main system board. The C128 runs CP/M noticeably slower than most dedicated CP/M systems, as the Z80 processor runs at an effective speed of only 2. This was because the C128's system bus was designed around the 65xx CPUs. These CPUs handle data and memory addressing very differently from the Z80. CP/M also ran more slowly for several reasons, such as needing to pass control to the 8502 for any I/O or interrupt processing. For these reasons, few users actually ran CP/M software on the C128. When the C128 is powered on, the Z80 is active first and executes a small boot loader ROM at $0 $FFF to check for the presence of a CP/M disk. If one is not detected, control is passed to the 8502 and C128 native mode is started. CP/M mode in practice requires a 1571 or 1581 drive to be useful, since a 1541 cannot read MFM disks and will run much slower due to not supporting the C128's burst mode. CP/M boot disks nonetheless must be in the drive's native GCR format; MFM disks cannot be booted from, only read once the user is already in CP/M. This is because the code necessary to operate the drive in MFM mode is loaded as part of the boot process. In addition, 80 column mode is generally required since most CP/M software expects an 80 column screen. The C128 emulates an ADM 3A terminal in CP/M mode, so software will have to be set up for that. Aside from the standard ADM 3A terminal commands, a number of extra ones are available to use the VIC II and VDC's features, including setting the text and background color. The CP/M command interpreter (although not application software) includes a safeguard to prevent the user from issuing a control code to make the text and background the same color, which would render text invisible and force the user to reset the computer. If this happens, it will default to a gray background with brown text. In CP/M mode, it is possible to run MBASIC, Microsoft's release of BASIC 80 for CP/M. Compared with the native mode BASIC 7.0, MBASIC is terse and limited in its capabilities, requiring the use of terminal style key combinations to edit program lines or move the text cursor and lacking any sound or graphics features. Although MBASIC has mathematical and calculation features that BASIC 7.0 lacks such as integer and double precision variable support, any speed advantage gained by the use of integer variables is rendered moot by the extremely slow performance of the computer in CP/M mode. Moreover, Commodore BASIC has 40 bit floating point which serves as a middle ground between MBASIC's 32 bit floating point and 64 bit double precision variables. MBASIC also offers only 34k of free program space against BASIC 7.0's approximately 90k. Other CP/M software such as Wordstar and Supercalc will also be significantly outperformed by native mode C128 equivalents like PaperClip, which also have an easier to use interface. The CP/M CBIOS (the part of CP/M that interfaces with the hardware) does not directly interface with the hardware like on most CP/M implementations; rather, it calls the kernal routines for interrupt handing and I/O—when the kernal needs to be used, the Z80 uses routines at to pass parameter data to the 8502, which is then activated and the Z80 deactivated. After the kernal routine is finished executing, control is passed back to the Z80. It was reported that the programmer in charge of porting CP/M to the C128 had intended to have the CBIOS interface with the hardware directly in Z80 machine language, but had great difficulty with the VDU chips as they were prone to overheating and self destructing. The VDU also underwent numerous hardware revisions while the C128 was in development and the CP/M programmer was unable to get his code working properly, so the C128 engineering team requested instead that he simply rewrite the CBIOS to pass function calls to the 8502. CP/M mode is very different from the operating environments familiar to Commodore users. While Commodore DOS is built into the ROM of Commodore disk drives and is usually accessed through BASIC, CP/M requires the use of a boot diskette and requires entry of terse commands inherited from minicomputer platforms. CP/M programs tend to lack the user friendly nature of most Commodore applications. Intended to give the new computer a large library of professional grade business software that Commodore lacked, CP/M was long past its prime by the mid 1980s, and so it was seldom used on the C128.

С64

C64 BASIC және Kernal ROM-ын толықтай (16 КБ) енгізу арқылы C128 Commodore 64-пен шамамен 100 пайызға жуық үйлесімділікке қол жеткізеді. C64 режиміне үш жолмен кіруге болады: жүктеу кезінде Commodore логотипі пернесін басып тұру; GO 64 командасын енгізіп, BASIC 7.0-де "ӘРІМДЕЙСІЗ БЕ?" деген сұраққа Y деп жауап беру; C64 картриджін қосып жүктеу. Картридж портының /EXROM және /GAME желілерін жерге қосу компьютерді автоматты түрде C64 режимінде іске қосады. Бұл мүмкіндік C64-тің мінез-құлқын (мысалы, Simons' BASIC картриджін портқа қосып, осы желілердің бірін қосу) дәлме-дәл қайталайды. Бірақ, нақты C64-те жад картасын өзгерту әрекеті тікелей аппараттық құралда жүзеге асырылса, C128 Z80 микропроцессорының бастапқы коды қуаттандыру кезінде осы желілерді тексеріп, қажет болған жағдайда режимді ауыстырады. C128-дің түпкілікті режиміндегі картридждер жад картасындағы белгілі бір орындардағы ядролық сұрау арқылы танылады және іске қосылады. C64 режимі C64 аппараттық мүмкіндіктерін дерлік толықтай қайталайды. MMU, Z80 және IEC жылдам режимдері C64 режимінде өшіріледі, бірақ C128-дің барлық аппараттық мүмкіндіктері, соның ішінде VDU және 2 МГц режимі қолжетімді болып қалады. C128 пернетақтасының қосымша пернелерін машина тілінен оқуға болады, бірақ ядролық процедуралар C64-те бар пернелерді ғана таниды. Кейбір ойындар C128 жұмыс істеп тұрғанда оны анықтап, жылдамдықты арттыру үшін тік сызылым кезінде 2 МГц режиміне ауыса алады. Солтүстік Америкадағы C128 модельдерінде C64 режимінде тіпті таңбалар (шрифт) ROM-ы да C128 режимінен өзгереді. C128 прототиптерінің алғашқы нұсқаларында C64-ке қарағанда жақсартылған таңбалар жинағы бар бір ғана ROM болды. Бірақ кейбір C64 бағдарламалары таңбалар ROM-ын дерек ретінде оқиды және C128-де әртүрлі қателерге тап болады. Сондықтан C128 екі есе үлкен таңбалар ROM-ымен жабдықталды, ол C128 режимінде C128 шрифтін, ал C64 режимінде C64 шрифтін ұсынады. C128-дің халықаралық модельдері екі режимде де өзгертілмеген C64 шрифтін пайдаланады, себебі таңбалар ROM-ының екінші жартысы халықаралық шрифттерге (мысалы, үндемелі әріптер немесе неміс әріптері) арналған. C128-де қателік тудыратын кейбір C64 бағдарламалары белгілі бір пернені басып тұрғанда (немесе халықаралық C128 модельдеріндегі ASCII/National пернесін) дұрыс жұмыс істейді. Бұл C128 процессордың үлкен кіріс/шығыс портымен байланысты. C64 және C128 құрылғыларындағы сол перне сол перне үшін механикалық құлып болса, C128 құрылғысындағы перне 8502 микропроцессорының кіріс/шығыс порты арқылы оқылады. Кейбір C64 бағдарламалары бұл қосымша кіріс/шығыс битінен шатасады; пернені төменгі күйде ұстау кіріс/шығыс желісін төмендетіп, C64 конфигурациясына сәйкес келіп, мәселені шешеді. Кейбір C64 бағдарламалары $D030 (53296) мекенжайына жазады, көбінесе VIC II чипінің регистрлерін бастаушы циклдың бөлігі ретінде. Бұл жад мекенжайы C64-те пайдаланылмайды және жүйелік сағаттың жылдамдығын анықтайды. Бұл регистр C64 режимінде толыққанды жұмыс істейтіндіктен, кездейсоқ жазу CPU-ны 2 МГц-ке ауыстырып, 40 бағандық дисплейді бұзуы мүмкін, себебі VIC II бейне процессоры бұл жылдамдықпен дұрыс дисплейді шығара алмайды. Бақытымызға орай, бұл кемшілікке тап болатын бағдарламалар аз. 1986 жылдың шілдесінде COMPUTE! журналы экранның төменгі жағына жеткенде жылдам режимді қосып, экранның жоғарғы жағында қайтадан басталғанда оны өшіруге мүмкіндік беретін растрлық үзілісті пайдаланатын бағдарламаны жариялады. Вертикальды бос кезеңде жоғары сағаттық жылдамдықты пайдалану арқылы стандартты бейне көрсетілімді сақтап, жалпы орындау жылдамдығын шамамен 20 пайызға арттыруға болады. Кейбір C64 бағдарламаларында дыбыс эффекттері мен музыка болмайды, себебі C64-те SID чипінің $D4xx жад беті $D5xx, $D6xx және $D7xx беттерінде де көшірілген, ал C128-де ол тек $D4xx беті арқылы қолжетімді. Бұл жиі кездеспейтін мәселе, себебі C64 анықтамалық нұсқаулығы $D4xx-тегі регистрлерді толық сипаттайды, ал $D5xx $D8xx регистрлерін тек "SID БЕЙНЕЛЕРІ" деп атайды, сондықтан көптеген бағдарламалар оларға $D4xx беті арқылы қол жеткізеді және C128-де дыбыс қалыпты ойнатылады. Аппараттық C64 пен C128-ді C64 режимінде ажыратудың оңай жолы, әдетте, жұмыс істеп тұрған бағдарламадан $D02F (53295) жад мекенжайына $FF (255) емес, басқа мән жазу, бұл мекенжай C128-дің қосымша пернелерін (сандық перне және басқа пернелерді) кодтау үшін қолданылады. C64-те бұл жад орнында жазылған мәнге қарамастан, әрқашан $FF мәні болады, бірақ C128-де C64 режимінде орынның мәні – жад мекенжайы – өзгертілуі мүмкін. Сондықтан, оған жазып, мәнін тексеру арқылы нақты аппараттық платформаны анықтауға болады.

By incorporating the original C64 BASIC and Kernal ROMs in their entirety (16 KB total), the C128 achieves almost 100 percent compatibility with the Commodore 64. The C64 mode can be accessed in three ways:

Holding down the Commodore logo key when booting. Entering the GO 64 command, then responding Y to the ARE YOU SURE? prompt, in BASIC 7.0. Booting with a C64 cartridge plugged in. Grounding the cartridge port's /EXROM and/or /GAME lines will cause the computer to automatically start up in C64 mode. This feature faithfully duplicates the C64's behavior when a cartridge (such as Simons' BASIC) is plugged into the port and asserts either of these lines but, unlike an actual C64, where the memory map changing action of these lines is implemented directly in hardware, the C128's Z80 firmware startup code polls these lines on power up and then switches modes as necessary. C128 native mode cartridges are recognized and started by the kernal polling defined locations in the memory map. C64 mode almost exactly duplicates the features of a hardware C64. The MMU, Z80, and IEC burst mode are disabled in C64 mode, however all other C128 hardware features including the VDU and 2 MHz mode are still accessible. The extended keys of the C128 keyboard may be read from machine language, although the kernal routines only recognize the keys that exist on the C64. A few games are capable of detecting if a C128 is running and switching to 2 MHz mode during the vertical retrace for faster performance. On North American C128s, when in C64 mode, even the character (font) ROM changes from that of C128 mode. Early C128 prototypes had a single ROM, with a slightly improved character set over that of the C64. But some C64 programs read the character ROM as data, and will fail in various ways on a C128. Thus, the C128 was given a double sized character ROM, which delivers the C128 font in C128 mode, and the C64 font in C64 mode. International models of the C128 use the unmodified C64 font in both modes, since the second half of the character ROM is instead dedicated to the international font (containing such things as accented characters or German umlauts). Some of the few C64 programs that fail on a C128 will run correctly when the key is pressed down (or the ASCII/National key on international C128 models). This has to do with the larger built in I/O port of the C128's CPU. Whereas the key found on both C64 and C128 is simply a mechanical latch for the left key, the key on the C128 can be read via the 8502's built in I/O port. A few C64 programs are confused by this extra I/O bit; keeping the key in the down position will force the I/O line low, matching the C64's configuration and resolving the issue. A handful of C64 programs write to $D030 (53296), often as part of a loop initializing the VIC II chip registers. This memory mapped register, unused in the C64, determines the system clock rate. Since this register is fully functional in C64 mode, an inadvertent write can scramble the 40 column display by switching the CPU over to 2–MHz, at which clock rate the VIC II video processor cannot produce a coherent display. Fortunately, few programs suffer from this flaw. In July 1986, COMPUTE! 's Gazette published a type in program that exploited this difference by using a raster interrupt to enable fast mode when the bottom of the visible screen was reached, and then disable it when screen rendering began again at the top. By using the higher clock rate during the vertical blank period, standard video display is maintained while increasing overall execution speed by about 20 percent. A few C64 programs would lack sound effects and music because on a C64 the SID chip $D4xx memory page was also mirrored on $D5xx, $D6xx and $D7xx pages, while on a C128 it was only accessible through $D4xx page. This is not a common issue, since the C64 reference guide only describes registers in $D4xx in details while describing $D5xx $D8xx just as "SID IMAGES", making most programs accessing them through $D4xx page and hence have the sound getting played as intended on a C128. An easy way to differentiate between a hardware C64 and a C128 operating in C64 mode, typically used from within a running program, is to write a value different from $FF (255) to memory address $D02F (53295), a register which is used to decode the extra keys of the C128 (the numerical keypad and some other keys). On the C64 this memory location will always contain the value $FF no matter what is written to it, but on a C128 in C64 mode the value of the location—a memory mapped register—can be changed. Thus, checking the location's value after writing to it will reveal the actual hardware platform.

RAM-ді орнату

C128, 8502 процесінің 64 адрес кеңістігінен он есе үлкен мөлшердегі ROM және RAM-ды басқару үшін, әртүрлі жад карталарын жасауға арналған 8722 MMU чипін пайдаланады. Бұл жад карталарында RAM және ROM-ның әртүрлі комбинациялары MMU конфигурациялық тіркелгішіне, жад адресі бойынша жазылған бит үлгілеріне сәйкес пайда болады. Жад басқару блогының тағы бір мүмкіндігі – нөлдік беттің және стек аймағының орнын өзгертуге рұқсат ету. C128 теориялық тұрғыдан төрт блокқа бөлінген 256к RAM-ды қолдай алады, бірақ аналық платада (PCB) қосымша RAM-ды қосуға ешқандай мүмкіндік қарастырылмаған, ал MMU 128к-тан артық жадты қол жеткізе алмайды. Сондықтан, егер MMU 2 немесе 3 блоктарға қол жеткізуге бағдарламаланған болса, 0 және 1 блоктардағы RAM-ның көшірмесі ғана пайда болады. I/O тіркелгілері мен жүйелік ROM-дарды еркін қосуға немесе өшіруге болады, сонымен қатар оларды RAM блогында орналастыруға және VIC II-ді жады үшін екі блоктің бірін пайдалануға орнатуға болады. Бұл ретте 256 жад конфигурациясы мүмкін, бірақ олардың көп бөлігі пайдасыз (мысалы, 0 блоктағы ядролық ROM және 1 блоктағы I/O тіркелгілері сияқты жұмыс істемейтін комбинациялар мүмкін). Осы себепті BASIC-тің BANK командасы пайдаланушыға ең пайдалы 15 конфигурацияны таңдауға мүмкіндік береді, ал қосылған кездегі әдепкі параметр 15-ші банк болып табылады. Бұл параметр жүйелік ROM-дарды, I/O тіркелгілерін және BASIC бағдарлама мәтінін 0 блокқа орналастырады, ал BASIC бағдарлама айнымалылары 1 блокты пайдаланады. BASIC бағдарлама мәтіні мен айнымалылары кеңейе алады, бірақ 0 блогында ROM-дар мен I/O тіркелгілері орналасқандықтан, BASIC бағдарлама мәтінін оқу үшін ішкі ауыстыру механизмін қолданады. MMU 16к-қа дейін кеңейтуге мүмкіндік береді. Нөлдік бет және стек 0-ден басталады, ал MMU тіркелгілері мен қайта орналастыру векторлары басқа аймақта орналасқан. Бұл аймақтар әрқашан ортақ болады және ортақ емес RAM-ға ауыстырылмайды. Ортақ RAM әрқашан CPU қолданып жүрген банкке қарама-қарсы банк болып табылады, сондықтан 0 банк таңдалған жағдайда, ортақ RAM-қа кез келген оқу немесе жазу операциясы 1 банктегі сәйкес орналасқан жерге сілтеме жасайды және керісінше. VIC II-ді RAM блогының бірін пайдалануға және одан бастап оның әдеттегі 16к терезесін пайдалануға орнатуға болады. C64-те VIC II тек жад кеңістігінің 2 және 4 блоктарындағы таңбалық ROM-ды көре алатын болса, C128, керісінше, кез келген VIC II блогы үшін таңбалық ROM-ды қосуға немесе өшіруге мүмкіндік береді, бұл тіркелгі арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, екі түрлі түсті RAM жиынтығы бар – біреуі CPU-ға, екіншісі VIC II-ге көрінеді, ал пайдаланушы қай чип нені көретінін таңдай алады. CP/M режимінде бағдарлама сегментінің префиксі және уақытша бағдарлама аймағы 1 блокқа, ал I/O тіркелгілері мен CP/M жүйелік коды 0 блокқа орналасады. C128 RAM-ын стандартты 128 КБ-тан 256, 512 немесе тіпті 1,024 КБ-қа дейін кеңейтуге болады, бұл коммерциялық жад кеңейту модульдерін пайдалану арқылы немесе интернетте қол жетімді схемаларға негізделген модульдерді жасау арқылы жүзеге асырылады. Commodore-дың RAM кеңейту модульдері C128 RAM және кеңейту модульдері арасындағы деректерді беру үшін сыртқы 8726 DMA контроллерін пайдаланады.

To handle the relatively large amounts of ROM and RAM (tenfold the size of 8502's 64 address space) the C128 uses the 8722 MMU chip to create different memory maps, in which different combinations of RAM and ROM would appear according to bit patterns written into the MMU's configuration register at memory address Another feature of the memory management unit is to allow relocation of zero page and the stack. Although the C128 can theoretically support 256k of RAM in four blocks, the PCB has no provisions to add this extra RAM, nor can the MMU actually access more than 128k. Therefore, if the MMU is programmed to access blocks 2 or 3, all that results is a mirror of the RAM in blocks 0 and 1. Since the I/O registers and system ROMs can be disabled or enabled freely, as well as being locatable in either RAM bank and the VIC II set to use either bank for its memory space, up to 256 memory configurations are possible, although the vast majority of them are useless (for example, unworkable combinations like the kernal ROM in bank 0 and the I/O registers in bank 1 are possible). Because of this, BASIC's BANK statement allows the user to select 15 of the most useful arrangements, with the power on default being Bank 15. This default places the system ROMs, I/O registers, and BASIC program text in block 0, with block 1 being used by BASIC program variables. BASIC program text and variables can extend all the way to But since block 0 contains the ROMs and I/O registers from onward, BASIC uses an internal switching routine to read program text higher than
The top and bottom 1k of RAM (– and ) are "shared" RAM, visible from both blocks. The MMU allows either to be expanded in increments up to 16k. The – range contains the zero page and stack while contains the MMU registers and reset vectors. These areas are always shared and cannot be switched to non shared RAM. Shared RAM is always the opposite bank from the one currently being used by the CPU, thus if bank 0 is selected, any read or write to shared RAM will refer to the corresponding locations in bank 1 and vice versa. The VIC II can be set to use either RAM bank and from there, its normal 16k window. While on the C64, the VIC II can only see the character ROM in banks 2 and 4 of its memory space, the C128, on the other hand, makes it possible to enable or disable the character ROM for any VIC II bank via the register at Also, there are two sets of color RAM—one visible to the CPU, the other to the VIC II and the user may select what chip sees what. In CP/M mode, the Program Segment Prefix and Transient Program Area reside in Bank 1 and the I/O registers and CP/M system code in Bank 0. The C128's RAM is expandable from the standard 128 KB to 256, 512 or even 1,024 KB, either by using commercial memory expansion modules, or by making one based on schematics available on the internet. Commodore's RAM Expansion Units use an external 8726 DMA controller to transfer data between the C128's RAM and the RAM in the expansion unit.

C128D

1985 жылдың соңында Commodore компаниясы Amiga 1000-ға ұқсайтын жаңаша дизайндалған корпусы бар C128 үлгісін шығарды. Commodore 128D деп аталған бұл жаңа еуропалық модельде пластик корпус және жағында тасымалдауға арналған тұтқасы болды, сондай-ақ негізгі корпусқа 1571 дискілік жетек енгізілді, кілтбет орнына ажыратылатын пернетақта қойылды және салқындату желдеткіші орнатылды. Пернетақтада тебу бұрышын өзгертуге арналған екі бүгілетін тіреуіш те болды. C128 1985 жылдың 25 шілдесінде Ұлыбританияда, ал 1985 жылдың қарашасында Солтүстік Америкада сатылымға шықты. Аппараттық құралдар тобының басшысы Бил Хердтің (әрі "C128 Animals" деп аталған) айтуынша, C128D өндіріске дайын болған кезде стандартты үлгі де дайын болған. Екі модельді бірдей шығару жұмысы уақытында жеткізілім тәуекелін арттырды, және осының салдарынан негізгі басылған платада C128D және стандартты корпус екеуін де қолдау үшін маңызды бөлімдерде үлкен тесіктер жасалды. 1986 жылдың соңында Commodore Солтүстік Америкада және Еуропаның бір бөлігінде C128DCR үлгісін шығарды, мұндағы CR аббревиатурасы "құны төмендетілген" дегенді білдіреді. DCR моделінде C128D үлгісінің пластик корпусының орнына (тасымалдау тұтқасы жоқ) штамталған болаттан жасалған корпус, C128D-ге ұқсас модульдік қуат блогы, сондай-ақ ажыратылатын пернетақта және ішкі 1571 дискілік жетегі сақталған. Өндіріс шығындарын азайту мақсатында негізгі платадағы бірқатар компоненттер біріктірілді, ал қосымша шығынды азайту үшін D үлгісінің қуат блогына орнатылған салқындату желдеткіші алынып тасталды. Дегенмен, қуат блогына орнатуға арналған бөлшектер сақталды, сондай-ақ желдеткішті қуаттандыру үшін қуат блогының басылған схемалық тақтасындағы екі 12 вольтты тұрақты ток қосылыс нүктесі де сақталды. C128DCR корпусына 60 мм желдеткіш орнатуға болады. DCR моделіндегі маңызды жақсарту – 8563 бейне дисплей контроллерін (VDC) техникалық жағынан жетілдірілген 8568 VDC-мен алмастыру және оны құрылғымен адрестелетін ең жоғары көлем – 64 КБ бейне жадымен жабдықтау болды. "Жай" C128-ге орнатылған бейне жадының төрт есе өсуі, басқа нәрселермен қатар, нағыз терезелік жүйені қолдау үшін бірнеше мәтіндік экранды сақтауға немесе кеңірек түстік палитрамен жоғары ажыратымдылықтағы графикалық бейнелерді жасауға мүмкіндік берді. Бұл мүмкіндіктерді коммерциялық бағдарламалық қамтамасыз етудің көп бөлігі пайдаланбады. C128DCR "1986 ROM-дары" деп аталатын жаңа ROM-дармен жабдықталған, олардың атауы қосылған қуат экранында көрсетілген авторлық құқық күніне байланысты берілген. Жаңа ROM-дар бастапқы ROM-дарда кездесетін бірқатар қателерді жойды, соның ішінде пернетақтаның кодтау кестесіндегі қатеге байланысты, белгі белсенді болғанда әріп кішкентай болып қалатын мәселе де шешілді. Кейбір бағдарламалық қамтамасыз ету компьютердің жақсартылған аппараттық мүмкіндіктеріне және жаңартылған ROM-дарға тәуелді болғандықтан тек DCR-де ғана жұмыс істейді. DCR-дің жақсартылған RGB бейне мүмкіндіктеріне қарамастан, Commodore BASIC 7.0-ті RGB графикасын өңдеу мүмкіндігімен жаңарта алмады. VDC-ні графикалық режимде басқару үшін экран редакторының ROM примитивтерін немесе олардың ассемблер тіліндегі баламаларын шақыру қажет, немесе BASIC 7.0-ке жоғары ажыратымдылықтағы VDC графикалық командаларын қосатын Free Spirit Software-дің "BASIC 8" сияқты үшінші тараптың BASIC тілінің кеңейтімдерін пайдалану қажет.

Late in 1985, Commodore released a new version of the C128 with a redesigned chassis resembling the Amiga 1000. Called the Commodore 128D, this new European model featured a plastic chassis with a carrying handle on the side, incorporated a 1571 disk drive into the main chassis, replaced the built in keyboard with a detachable one, and added a cooling fan. The keyboard also featured two folding legs for changing the typing angle. The C128 released in the United Kingdom on 25 July 1985, and in North America in November 1985. According to Bil Herd, head of the Hardware Team (a. k. a. the "C128 Animals"), the C128D was ready for production at the same time as the regular version. Working to release two models at the same time had increased the risk for on time delivery and was apparent in that the main PCB has large holes in critical sections to support the C128D case and the normal case concurrently. In the latter part of 1986, Commodore released a version of the C128D in North America and parts of Europe referred to as the C128DCR, CR meaning "cost reduced". The DCR model features a stamped steel chassis in place of the plastic version of the C128D (with no carrying handle), a modular switched mode power supply similar to that of the C128D, retaining that model's detachable keyboard and internal 1571 floppy drive. A number of components on the mainboard were consolidated to reduce production costs and, as an additional cost reduction measure, the cooling fan that was fitted to the D model's power supply was removed. However, the mounting provisions on the power supply subchassis were retained, as well as the two 12 volt DC connection points on the power supply's printed circuit board for powering the fan. The C128DCR mounting provision is for a 60 mm fan. A significant improvement introduced with the DCR model was the replacement of the 8563 video display controller (VDC) with the more technically advanced 8568 VDC and equipping it with 64 KB of video RAM—the maximum amount addressable by the device. The four fold increase in video RAM over that installed in the "flat" C128 made it possible, among other things, to maintain multiple text screens in support of a true windowing system, or generate higher resolution graphics with a more flexible color palette. Little commercial software took advantage of these possibilities. The C128DCR is equipped with new ROMs dubbed the "1986 ROMs", so named from the copyright date displayed on the power on banner screen. The new ROMs address a number of bugs that are present in the original ROMs, including an infamous off by one error in the keyboard decoding table, in which the character would remain lower case when was active. Some software will only run on the DCR, due to dependencies on the computer's enhanced hardware features and revised ROMs. Despite the DCR's improved RGB video capabilities, Commodore did not enhance BASIC 7.0 with the ability to manipulate RGB graphics. Driving the VDC in graphics mode continues to require the use of calls to screen editor ROM primitives or their assembly language equivalents, or by using third party BASIC language extensions, such as Free Spirit Software's "BASIC 8", which adds high resolution VDC graphics commands to BASIC 7.0.

Нарықтың жұмыс істеуі

1987 жылдың қаңтарында Info басылымы «C128-дің жақын арада жойылуы туралы барлық қауесеттердің негіздемесі болуы мүмкін» деп хабарлады. Commodore ресурстарды 64C және оның PC клондарының өндірісін арттыруға бағыттағысы келетінін мәлімдеген журнал, «Интернеттегі соңғы ақпарат бойынша, 1987 жылдың желтоқсан айында соңғы C128 конвейерден түседі» деді. Compute! журналы 1989 жылы былай деп жазды: «Егер сіз 128 моделіне арналған бағдарламалық жасақтаманың көп және жылдам қолжетімді болатынына сеніп сатып алған болсаңыз, сіз, әдетте, көңіліңізді қалдырған боларсыз. 128-дің маңызды сату артықшылықтарының бірі – 64-ке толық үйлесімділік, бірақ бұл 128-ге көбірек зиян келтірді, пайдасынан гөрі». 128 модельдегі барлық 64 бағдарламалық жасақтаманы іске қоса алатындықтан және келесі буын 32/16 биттік үй компьютерлері – негізінен Commodore Amiga және Atari ST – ең соңғы технологияны ұсынғандықтан, C128 үшін арнайы режимде аз бағдарламалық жасақтама пайда болды (шамамен 100–200 коммерциялық атау, сондай-ақ қоғамдық домендегі және журналдардағы бағдарламалардың әдеттегі үлесі), бұл кейбір пайдаланушыларды сатып алуларына өкіндірді. C128 1985–1989 жылдар аралығында 4 миллион дана сатылса да, оның танымалдылығы бұрынғы үлгісімен салыстырғанда төмен болды. Бұл төмен сатылымдардың себебі C64 негізінен бейне ойындарына қызығушылық танытқан адамдарға сатылуы болуы мүмкін, ал қымбат C128 бұл салаға көп үлес қоспады. Bard's Tale III және Kid Niki сияқты кейбір C64 бағдарламалық жасақтамалары құжаттамада көрсетілмеген 128 режимінде жұмыс істеді, автожүктеу және 1571 дискісіне жылдам қол жеткізуді пайдаланды. Кейбір Infocom мәтіндік ойындары 80 бағандық экранның және жадтың ұлғайтылған сыйымдылығының артықшылықтарын пайдаланды. Kikstart 2 және Mastertronic-тің The Last V8 сияқты кейбір C64 ойындары C128 нұсқаларымен шығарылды, ал Origin Systems-тің Ultima V: Warriors of Destiny C128-де музыка үшін қосымша жадты пайдаланды. Interstel-дің Star Fleet I: The War Begins ойынының да жеке нұсқалары болды және C128-де 80 бағандық дисплейді пайдаланды. Дегенмен, ойынның басым көпшілігі C64 режимінде іске қосылды, өйткені аз ғана әзірлеушілер C128 мүмкіндіктерін пайдаланды. Бұл бағдарламалық жасақтама қосымша жадты, 80 бағандық экранды, жетілдірілген пернетақтаны және үлкен сыйымдылықтағы дискілерді бизнеске қажетті мүмкіндіктерді ұсыну үшін пайдаланды. Commodore, өзінің BASIC бағдарламалау тілімен, CP/M үйлесімділігімен және Jane сияқты «пайдаланушыға ыңғайлы» бағдарламалық пакеттерімен C128 үшін Plus/4 стратегиясына ұқсас төменгі бизнес нарығын құруға тырысты, тіпті C128-ді «Жеке компьютер» деп атап, үй компьютері аталымынан алыстады. Маңыздысы, C128 Microsoft BASIC қолданысын жарнамалаған алғашқы Commodore компьютері болды, бұл Microsoft аталымы бәсекелестік артықшылық болып табылды. C128 әрине C64-тен жақсы бизнес машинасы болды, бірақ ойын машинасы емес. Бизнес машиналарын қалаған адамдар C128 шығарылған кезде тек IBM PC клондарын сатып алды. Leading Edge Model D және Tandy 1000 сияқты арзан IBM үйлесімді компьютерлердің болуы, кейбір жағдайларда толық C128 жүйесінен де арзан сатылды, бұл Commodore-дің шағын бизнес компьютерлер стратегиясын қиындатты. BRiWALL компаниясының Home Designer деген кәсіби деңгейдегі CAD бағдарламасы болды, бірақ бұл жұмыстың көпшілігі C128 дәуірінде компьютерлерде жасалды. C128 әлі де жақсы сатылатын басты себеп, C64-ке қарағанда хоббист бағдарламалау үшін әлдеқайда жақсы машина болған, сонымен қатар C64 перифериялық құрылғылары мен бағдарламалық жасақтамаларына елеулі инвестиция жасаған иелеріне табиғи жаңа модель болды. Бірақ C128 жаңа 16/32 биттік жүйелермен бәсекелесе алмады, олар оны және оның қалған 8 биттік ұрпағын барлық жағынан басып өтті. C128 (D/DCR) 1989 жылы тоқтатылған кезде, оның Amiga 500-ге шамамен тең құнмен өндірілгені хабарланды, бірақ Amiga-ның жоғары сатылы маркетингтік имиджін сақтап қалу үшін C128D бірнеше жүз долларға арзан сатылуы керек еді. Бил Херд C128 жобалау мақсаттары бастапқыда C64-пен 100% үйлесімділікті қамтымағанын мәлімдеді. Plus/4-ті таныстыру кезінде Herd-ке C64-ке жазған білім беру бағдарламалық жасақтамасы Commodore-дің жаңа компьютерінде жұмыс істемейтіндігіне көңілі қалған әйел жүгінгеннен кейін, үйлесімділіктің қандай да бір түрі әрқашан көзделетін, бірақ Commodore-дің маркетинг бөлімі мұны білгенде, олар өз бетінше толық үйлесімділікті жариялады. Херд 128-дің Z80 процессорын қосу себебін осы «100% үйлесімділік» туралы мәлімдемені қамтамасыз ету деп түсіндірді, өйткені C64-тің Z80 картриджін қолдау C128-дің картридж портына қосымша қуат беруді білдірмек. Ол сондай-ақ VDC бейне чипі мен Z80 машинаның дизайнында қиындықтар тудырғанын айтты. Херд былай деді: «Мен C128-дің шамамен бір жыл бойы сатылатынын күткенмін, екі миллион дана сату жеткілікті болар еді және әрине ол Amiga немесе тіпті C64-ке зиян келтірмес еді». Commodore 64-тің бағасын 1986 жылы жаңартылған 64C үлгісін шығару арқылы алғаш рет көтергеннен кейін, әрбір сатылған 64C-ден түскен пайда C128-ден түскен пайдадан әлдеқайда жоғары болды.

By January 1987, Info reported that "All of those rumors about the imminent death of the C128 may have some basis in fact." Stating that Commodore wanted to divert resources to increasing 64C production and its PC clones, the magazine stated that, "The latest word online is that the last C128 will roll off the lines in December of 1987." Compute! stated in 1989, "If you bought your 128 under the impression that 128 specific software would be plentiful and quick to arrive, you've probably been quite disappointed. One of the 128's major selling points is its total compatibility with the 64, a point that's worked more against the 128 than for it." Because the 128 would run virtually all 64 software, and because the next generation 32/16 bit home computers—primarily the Commodore Amiga and Atari ST—represented the latest technology, relatively little software for the C128's native mode appeared (probably on the order of 100–200 commercial titles, plus the usual share of public domain and magazine type in programs), leading some users to regret their purchase. While the C128 sold a total number of 4 million units between 1985 and 1989, its popularity paled in comparison to that of its predecessor. One explanation for these lower sales numbers may be because the C64 was sold to people primarily interested in video games, which the more expensive C128 didn't add much value towards improving. Some C64 software such as Bard's Tale III and Kid Niki ran in 128 mode without stating this in the documentation, using the autoboot and the 1571's faster disk access. Some Infocom text adventures took advantage of the 80 column screen and increased memory capacity. Some C64 games were ported to native mode like Kikstart 2 and The Last V8 from Mastertronic, which had separate C128 versions, and Ultima V: Warriors of Destiny from Origin Systems, which used extra RAM for music if running on the C128. Star Fleet I: The War Begins from Interstel had separate versions, and took advantage of 80 column display on the C128. However, the vast majority of games were simply run in C64 mode as few developers took advantage of the C128's native performance. This software used the extra memory, 80 column screen, enhanced keyboard and large capacity disk drives to provide features that were considered essential for business use. With its advanced BASIC programming language, CP/M compatibility and "user friendly" native software packages such as Jane, Commodore attempted to create a low end business market for the C128 similar to its strategy with the Plus/4, even distancing itself from the home computer label by branding the C128 a "Personal Computer" on the case. Significantly, the C128 was the first Commodore computer to advertise its use of Microsoft BASIC, where the Microsoft name would have been a competitive asset. The C128 was certainly a better business machine than the C64, but not really a better gaming machine. People who wanted business machines bought IBM PC clones almost exclusively by the time the C128 was released. The availability of low cost IBM compatibles like the Leading Edge Model D and Tandy 1000 that, in some cases, sold for less than a complete C128 system derailed Commodore's small business computer strategy. There was a professional level CAD program, Home Designer by BRiWALL, but again, most of this work was done on PCs by the C128's era. The main reason that the C128 still sold fairly well was probably that it was a much better machine for hobbyist programming than the C64, as well as being a natural follow on model to owners with significant investments in C64 peripherals and software. But ultimately the C128 could not compete with the new 16/32 bit systems, which outmatched it and the rest of its 8 bit generation in nearly every aspect. When the C128(D/DCR) was discontinued in 1989, it was reported to cost nearly as much to manufacture as the Amiga 500, even though the C128D had to sell for several hundred dollars less to keep the Amiga's high end marketing image intact. Bil Herd has stated that the design goals of the C128 did not initially include 100% compatibility with the C64. Some form of compatibility was always intended after Herd was approached at the Plus/4's introduction by a woman who was disappointed that the educational software package she had written for the C64 would not run on Commodore's new computer, but when Commodore's marketing department learned of this, they independently announced total compatibility. Herd gave the reason for the 128's inclusion of a Z80 processor as ensuring this "100% compatibility" claim, since supporting the C64's Z80 cartridge would have meant the C128 supplying additional power to the cartridge port. He also stated that the VDC video chip and Z80 were sources of trouble during the machine's design. Herd added that "I only expected the C128 to be sold for about a year, we figured a couple of million would be nice and of course it wouldn't undercut Amiga or even the C64". After Commodore raised the price of the 64 for the first time by introducing the redesigned 64C in 1986, its profit from each 64C sold was reportedly much greater than that from the C128.