Америкалық футболшы және жаттықтырушы Ара Парсегианның өмірі мен мансабы

Кіріспе

Америкалық футболшы және жаттықтырушы (1923–2017)

Ара Рауль Парсегян (21 мамыр 1923 – 2 тамыз 2017) – американдық футболшы және жаттықтырушы, ол 1966 және 1973 жылдары Нотр-Дам университетін ұлттық чемпионаттарға жетеледі. Ол 1964 жылы Нотр-Дамның «Fighting Irish» футбол бағдарламасын ұлттық деңгейде қайта жандандырғаны және Кнут Рокне мен Фрэнк Лихимен бірге Нотр-Дамның бас жаттықтырушыларының «Киелі Үштік» құрамында кеңінен танымал. Парсегхиан Огайо штатының Акрон қаласында өсті және орта мектептің кіші сыныбынан бастап футбол ойнады. Ол Акрон университетіне түсті, бірақ көп ұзамай Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі жылға АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Соғыстан кейін ол Огайо штатының Майами университетінде білімін аяқтады және 1948 және 1949 жылдары «All-America Football Conference» лигасының «Cleveland Browns» командасында жартылай қорғаушы болып ойнады. «Cleveland» сол екі жылдың екеуінде де лига чемпионы атанды. Парсегхианның ойыншылық карьерасы жамбас жарақатынан қысқарды. Ол «Browns» командасынан кетіп, Огайо штатының Майами қаласындағы жаттықтырушының көмекшісі болып жұмысқа орналасты. 1951 жылы бас жаттықтырушы Вуди Хейз Огайо штаты университетіне бас жаттықтырушы болып кеткенде, Парсегхиан оның орнын басты. Ол 1956 жылға дейін осы лауазымда болды, содан кейін Иллинойс штатының Солтүстік-Батыс университетінің бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Сегіз маусым ішінде ол 36 жеңіс, 35 жеңіліс және 1 тең ойын нәтижесін көрсетті және ұлттық рейтингтерде тұрақты үміткерге айналдырды. Парсегхианның табысы Нотр-Дамның қызығушылығын тудырды, ол бес маусымнан бері жеңіске жете алмаған еді. Ол 1964 жылы жаттықтырушы болып жұмысқа қабылданды және бағдарламаны тез өзгертіп, алғашқы жылы ұлттық чемпионатты жеңуге жақын болды. Ол 11 маусымда «Fighting Irish» командасының жаттықтырушысы ретінде екі ұлттық титулды жеңіп алды, бұл кезеңді «Ара дәуірі» деп атайды. Осы кезеңде Парсегхианның командалары тоғыз рет AP сауалнамасының алғашқы ондығына кірді және ешқашан 14-тен төмен орында тұрмады. Ол Нотр-Дамда жеңіліссіз маусым өткізбеді және жалпы есебі 95 жеңіс, 17 жеңіліс және 4 тең ойынды құрады, бұл оны мектеп тарихындағы Рокне (105), Брайан Келли (101) және Лу Холц (100) жаттықтырушыларынан кейін төртінші ең көп жеңіс тіркеген жаттықтырушы етті. Парсегхианның Нотр-Дамдағы .836 жеңіс көрсеткіші Рокннің .881 және Лихидің .855 көрсеткіштерінен кейін ғана қалады, бұл оның «Fighting Irish» жаттықтырушыларының «Киелі Үштігіне» кіруіне әкелді. Парсегхиан 1974 жылы жаттықтырушылықтан зейнеткерлікке шықты және ABC және CBS телеарналарында колледж футболының ойындарын түсіндіруші болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол өмірінің соңында қызы склерозбен ауырғаннан және үш немересі сирек кездесетін генетикалық аурудан қайтыс болғаннан кейін медициналық мәселелерге белсенді түрде араласты. Парсегхиан 1980 жылы жаттықтырушы ретінде Колледж футболының Даңқ залына енгізілді. Оның жаттықтырушылық карьерасының жалпы көрсеткіші 170 жеңіс, 58 жеңіліс және 6 тең ойынды құрайды.

Ara Raoul Parseghian ('/ær//ə// //p//ɑːr/'/s//iː//ɡ//i//ə//n/; ; May 21, 1923 – August 2, 2017) was an American football player and coach who guided the University of Notre Dame to national championships in 1966 and 1973. He is noted for bringing Notre Dame's Fighting Irish football program back from years of futility into national prominence in 1964 and is widely regarded alongside Knute Rockne and Frank Leahy as a part of the "Holy Trinity" of Notre Dame head coaches. Parseghian grew up in Akron, Ohio and played football beginning in his junior year of high school. He enrolled at the University of Akron, but soon quit to join the U. S. Navy for two years during World War II. After the war, he finished his college career at Miami University in Ohio and went on to play halfback for the Cleveland Browns of the All America Football Conference in 1948 and 1949. Cleveland won the league championship both of those years. Parseghian's playing career was cut short by a hip injury. He left the Browns and took a job as an assistant coach at Miami of Ohio. When head coach Woody Hayes left in 1951 to coach at Ohio State University, Parseghian took over his job. He stayed in that position until 1956, when he was hired as head coach at Northwestern University in Illinois. In eight seasons there, he amassed a win loss tie record of 36–35–1 and helped turn a perennial loser into a consistent contender in the national polls. Parseghian's success attracted the interest of Notre Dame, which had not posted a winning record in five straight seasons. He was hired as coach in 1964 and quickly turned the program around, coming close to capturing a national championship in his first year. He proceeded to win two national titles in 11 seasons as coach of the Fighting Irish, a period often referred to as "the Era of Ara". During that span, Parseghian's teams placed in the top ten of the final AP poll nine times and never finished lower than 14th. He never had a losing season at Notre Dame and posted an overall record of 95–17–4, giving him the fourth most wins of any coach in school history after Rockne (105), Brian Kelly (101) and Lou Holtz (100). Parseghian's .836 winning percentage while at Notre Dame ranks behind only Rockne's .881 and Leahy's .855, leading to his inclusion in the "Holy Trinity" of Fighting Irish coaches. Parseghian retired from coaching in 1974 and began a broadcasting career calling college football games for ABC and CBS. He also dedicated himself to medical causes later in life after his daughter was diagnosed with multiple sclerosis and three of his grandchildren died of a rare genetic disease. Parseghian was inducted into the College Football Hall of Fame as a coach in 1980. His career coaching record is 170–58–6.

Ерте өмір және орта мектеп

Парсегян Армян әкесі мен француз анасынан Акрона, Огайо штатында үш баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Майкл 1915 жылы Осман империясынан АҚШ-қа келіп, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде армян геноцидінен қашып, үлкен армян халқы тұратын Акронда қоныстанды. Анасының қамқорлығына қарамастан, Парсегян ерте жасынан спортпен айналысып, сыныптағы ең қайратты бала ретінде танылды. Ол сегізінші сыныпта оқығанда Акрона қалалық білім басқармасына жұмысқа орналасып, мектеп аумағын түнде күзетіп, зардап шегушілердің алдын алуға кірісті. Парсегян жергілікті YMCA-да баскетбол ойнады, бірақ Акронадағы Оңтүстік орта мектебінде орта сыныпқа дейін ұйымдастырылған футболмен айналыспады, себебі анасы оны қауіпті спорт түрлеріне қатыстырмады. Ол мектеп командасына қосылды, оны Фрэнк "Док" Варго жаттықтырды, бастапқыда ата-анасының рұқсатынсыз. Американдықтардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы 1941 жылы Перл-Харборға шабуылдан кейін басталды, сол себепті ол мектепті тастап, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Парсегянды Ұлттық футбол лигасының «Питтсбург Стийлерс» командасы 1947 жылғы драфттың 13-ші турында таңдады. Ол сондай-ақ қарсыласы «All America Football Conference» (AAFC) командасының «Кливленд Браунс» командасына да іріктелді, оны оның бұрынғы «Ұлы көлдер» командасының жаттықтырушысы Пол Браун жаттықтырды. «Майами Редскинс» (қазір «РедХоукс») 1954 және 1955 жылдары жеңіліссіз өтіп, конференция чемпионы атанды. Парсегианның жетістіктері, оның ішінде «Big Ten» конференциясының ірі командаларына қарсы екі жеңісі, оны бас жаттықтырушы ретінде ұлттық деңгейде танымал етті. 1955 жылдың соңында ол Иллинойс штатының Эванстон қаласындағы «Солтүстік-Батыс университетінде» жаттықтырушы болып жұмысқа қабылданды, бұл «Майами» жеңген «Big Ten» командаларының бірі еді. Мекеменің спорт директоры Тед Пейсер маусымнан кейін түлектердің қысымымен отставкаға кетті және оның орнына Стю Холкомб келді. 1957 жылғы маусымда «Норт-Уэстерн» барлық тоғыз ойында жеңіліске ұшырады. Парсегиан талантты ойыншыларды іздеуде шебер болды, «Солтүстік-Батыс университетінің» шағын бюджетін пайдаланып, үлкен командалардың назарынан тыс қалған ойыншыларды таба білді. 1962 жылы ол команданы жетектеу үшін екінші курс студенті Том Майерске сенім артты. Майерске үлкен шабуылдық желі және жұлдызды қабылдаушы Пол Флетли көмектесті, олардың арқасында «Норт-Уэстерн» командасы маусым ортасында «AP Poll» тізімінде көтерілді, «Огайо штаты» және «Нотр-Дам» командаларын жеңгеннен кейін. Парсегиан Хейз бен «Огайо штаты» командасына қарсы жеңісті «Норт-Уэстерннің ең маңызды жеңістерінің бірі» деп атады. Келесі аптадағы «Нотр-Дам» ойынына 55 752 жанкүйер келді, бұл 2005 жылға дейін «Норт-Уэстерн» командасының үй стадионындағы ең көп көрермен болып қала берді. Осы жеңістерге қарамастан, «Мичиган штаты» және «Висконсин» командаларына қарсы маусымның соңындағы жеңілістер «Big Ten» чемпионатына қатысу мүмкіндігінен айырды. «Норт-Уэстернде» Парсегиан адал және қарапайым жаттықтырушы ретінде танылды. Ол жұмысына жауапкершілікпен қараса да, ойыншылармен бейресми қарым-қатынас жасады, олар оны «жаттықтырушы» немесе «мырза Парсегиан» емес, «Ара» деп атады. Бұл көрсеткіш оны «Норт-Уэстерн» командасының барлық жеңістері бойынша үшінші және жеңіс көрсеткіші бойынша тоғызыншы орынға қойды. Парсегиан сонымен қатар Армян Пресвитериан шіркеуінің мүшесі болды, ол Рокнеден кейін католик емес алғашқы жаттықтырушы болды (Рокне 1925 жылы дінін өзгерткен). Парсегианды жұмысқа алу алдында Джойс оның дініне қызығушылық танытпағанын, тек футбол командасын табысқа жеткізе алатын адамды іздегенін айтты. «Норт-Уэстерндегідей», Парсегиан келген кезде «Нотр-Дамның» футбол бағдарламасы да өзгерістерге ұшырады. «Нотр-Дам» Рокне мен Фрэнк Лихидің (оның ең табысты екі жаттықтырушысы) басшылығымен мақтан тұтатын тарихты құрды, бірақ 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында қиындыққа тап болды. Команда 1962 жылы Джо Кухаричтің басшылығымен 5–5 есебімен аяқтады, ол төрт жылдық қызметі ішінде ойыншылары мен «Нотр-Дам» әкімшілігінің сенімін жоғалтты. Кухаричтің сол маусымның соңында Ұлттық футбол лигасының төрешілерді бақылаушысы болу үшін күтпеген жерден кетіп қалды, бұл лауазымды оның досы және NFL комиссары Пит Розель құрды, бұл бағдарламаны дүрліктірді. Девор, ұзақ жылдар бойы «Нотр-Дамда» қызмет еткен және Рокне үшін ойнаған, Лихимен жаттыққан қызметкер, 1963 жылы команданы уақытша басқаруға тағайындалды. «Нотр-Дам» сол жылы 2–7 есебімен аяқтады.

Parseghian was the youngest of three children born to an Armenian father and a French mother in Akron, Ohio. His father Michael had come to the United States from the Ottoman Empire in 1915, fleeing the Armenian genocide during World War I and settling in Akron where there was a large Armenian population. Despite his mother's protectiveness, Parseghian became involved in sports from an early age and developed a reputation as the toughest kid in his class. He was hired by Akron's Board of Education in the eighth grade to patrol his school's grounds at night to deter vandals. Parseghian played basketball at the local YMCA but did not play organized football until his junior year at South High School in Akron because his mother would not allow him to participate in contact sports. He joined his high school team, coached by Frank "Doc" Wargo, initially without his parents' permission. American involvement in World War II began after the attack on Pearl Harbor in 1941, however, and he quit school to join the U. S. Navy. Parseghian was selected by the Pittsburgh Steelers of the National Football League in the 13th round of the 1947 draft. He was also selected by the Cleveland Browns of the rival All America Football Conference (AAFC), a team coached by Paul Brown, his old Great Lakes coach. Miami's Redskins (now known as RedHawks) were conference champions in 1954 and in 1955, when they went undefeated. Parseghian's success, which included two wins over larger Big Ten Conference schools, raised his profile nationally as a head coaching prospect. In late 1955, he was hired to coach at Northwestern University in Evanston, Illinois, one of the Big Ten schools Miami had beaten. Ted Payseur, the school's athletic director, resigned after the season under pressure from alumni and was replaced by Stu Holcomb. Northwestern proceeded to lose all nine of its games in the 1957 season. Parseghian was a shrewd recruiter, using Northwestern's small budget to find versatile players overlooked by the bigger rival programs. In 1962, he put his faith in sophomore quarterback Tom Myers to guide the team. Myers, aided by a big offensive line and by star receiver Paul Flatley, led a passing attack that helped Northwestern to the top of the AP Poll in the middle of the season following wins against Ohio State and Notre Dame. Parseghian called the close win against Hayes and Ohio State "one of Northwestern's greatest victories". The following week's Notre Dame game drew a 55,752 people, which remained the largest crowd ever to see a home game at Northwestern as of 2005. Despite those wins, late season losses to Michigan State and Wisconsin cost the team a chance at the Big Ten championship. At Northwestern, Parseghian developed a reputation as an affable, down to earth coach. While he took his job seriously, he cultivated an informal rapport with players, who called him "Ara" rather than "coach" or "Mr. Parseghian". This ranks him third at Northwestern in total wins and ninth at Northwestern in winning percentage. Parseghian was also an Armenian Presbyterian, making him the first non Catholic coach since Rockne, who converted in 1925. Before hiring Parseghian, Joyce made it clear that he did not care about Parseghian's religion but simply wanted someone who could lead the football team to success. As had been the case at Northwestern, Notre Dame's football program was in a state of flux when Parseghian arrived. Notre Dame had built a proud history under Rockne and Frank Leahy (its two most successful coaches), but the late 1950s and early 1960s had been a disaster. The team had finished 5–5 in 1962 under Joe Kuharich, who lost the confidence of his players and Notre Dame's administrators during his four years as coach. Kuharich's surprise departure at the end of that season to become supervisor of officials in the National Football League, a position created by his friend and NFL commissioner Pete Rozelle, left the program in disarray. Devore, a long time Notre Dame employee who had played for Rockne and coached under Leahy, was brought in to lead the team on an interim basis in 1963. Notre Dame managed only a 2–7 finish that year.

Қайта құру және 1964 жылғы маусым

Парсегхиан 1964 жылы бағдарламаны жылдам өзгертіп, Кухарич пен Девор кезінде жоғалған сенімділік пен командалық рухты қайта жаңғыртты. Жатығулар мұқият жоспарланып, ұйымдастырылды, жаттықтырушылар штабы Солтүстік-Батыс университетінен үш көмекші және Нотр-Дамның төрт бұрынғы ойыншысынан тұрды. Парсегхиан ойыншылардың бағдарламаға қатысты алаңдаушылықтарын тыңдап, оларға жауап берді. Ол команданың шабуылдауын күшейтіп, пас беруге басымдық берді және кішірек, жылдам ойыншыларды қосты. 1964 жылдан бастап шектеусіз ауыстыруға рұқсат беру арқылы жаңа ереже осы стратегияның табысқа жетуіне көмектесті; жылдам жүгіретін қабылдаушыларды ойыннан алып, олардың орнына басқаларын қою арқылы оларға демалыс беруге болатын. Парсегхиан сондай-ақ квотербек Джон Хуарте мен кең қабылдағыш Джек Сноудың талантын мойындады, оларды бұрынғы жаттықтырушылар екі маусым бойы жиі қолданбаған. Хуарте алысқа және дәл лақтыра білетін, бірақ тартымды емес, бұл қасиетті Парсегхиан мен оның штабы өзгертуге көмектесті. Сноу өз дәуіріндегі қабылдағыштар үшін ірі болды, бірақ Парсегхиан оның атлетикалық қабілеті мен сенімді қолы оны жақсы қабылдағышқа айналдырады деп ойлады. Дегенмен, 1964 жылғы маусымға қатысты үміттер шамалы болды: Парсегхиан жаттықтырушыларға команданың сәттілігі болса, 6–4 есебі болатынын айтты. Sports Illustrated 5–5 есебін болжады, ал команда маусым басындағы AP сауалнамасында елдің үздік 20 бағдарламасының қатарына кірмеді. Бірақ Нотр-Дам маусымды күшті қарсыласы Висконсинге қарсы 31–7 есебімен жеңіске жетті, бұл ойында Хуарте 1963 жылғы маусымда команданың ең көп пас берген ойыншысынан көп ярд лақтырды. Жеңістен кейін Нотр-Дам ойыншылары Парсегхианды алаңнан көтеріп шықты, бұл команданы сауалнамада тоғызыншы орынға көтерді. Одан кейін Пердью, Әуе күштері және UCLA командаларына қарсы жеңіс сериясы жалғасты. Қазан айында Navy командасын 40–0 есебімен жеңгеннен кейін Нотр-Дам ұлттық сауалнамаларда бірінші орынға көтерілді. Команда жыл соңындағы USC командасына қарсы ойынға дейін жеңіліссіз өтті, USC соңғы минутта Крейг Фертигтен Род Шерманға жасалған тачдаун пасымен 20–17 есебімен жеңіске жетті. Бұл жеңіліс Нотр-Дамды ұлттық сауалнамалардағы көшбасшылықтан түсірді, бірақ команда Ұлттық футбол қорымен марапатталатын Макартур кубогын жеңіп алды. Хуарте 1964 жылы 2062 ярдқа пас берді және 12 мектеп рекордын орнатты, оның төртеуі 2009 жылға дейін сақталды. Ол сондай-ақ Хейсман кубогын жеңіп алды. Сноу 60 рет допты қабылдап, елде көшбасшы болды. Сонымен қатар, Парсегхиан Америка футбол жаттықтырушылар қауымдастығы, Америка футбол жазушылар қауымдастығы, Вашингтон тачдаун клубы, Колумбус тачдаун клубы және Football News сияқты ұйымдардан жылдың жаттықтырушысы сыйлықтарын жеңіп алды. Хуарте мен Сноу 1964 жылғы маусымнан кейін бітірді, ал Нотр-Дам келесі жылы олардың жоқтығын сезініп, 7–2–1 есебін көрсетті. Команда ұлттық титулға таласпағанымен, қорғаныс шебіндегі Ник Рассас қайтаруда елде көшбасшы болды және тұтқындау бойынша алтыншы орынға ие болды; ол спорт журналистерімен бірінші команданың барлық американдық ойыншысы деп танылды.

Parseghian quickly turned the program around in 1964; he re established a sense of confidence and team spirit that had been lost under Kuharich and Devore. Practices were carefully planned and organized with the help of a coaching staff that consisted of three assistants from Northwestern and four former Notre Dame players. Parseghian listened to players' concerns about the program and addressed them. He invigorated the team's offense by favoring passing and bringing in smaller and quicker players. A rule change allowing unlimited substitutions starting in 1964 helped make this strategy successful; fast running receivers could now be taken out of the game and rested as others replaced them. Parseghian also recognized talent in quarterback John Huarte and wide receiver Jack Snow, who had been used only sparingly for two seasons by previous coaches. Huarte could throw far and accurately but was soft spoken, a trait Parseghian and his staff helped change. Snow was large for a receiver of his era, but Parseghian thought his athleticism and sure hands would make him a good wideout. Still, expectations were muted for the 1964 season: Parseghian told his coaches that the team would have a 6–4 record if they were lucky. Sports Illustrated predicted a 5–5 record at best, and the team did not rank among the top 20 programs in the country in the pre season AP Poll. Notre Dame nonetheless opened the season with a 31–7 victory over heavily favored Wisconsin, a game in which Huarte threw for more yards than the team's leading passer had over the entire 1963 season. Notre Dame players carried Parseghian off the field after the win, which vaulted the team to ninth place in the polls. A string of victories followed, first against Purdue and then Air Force and UCLA. Notre Dame rose to first place in the national polls following a 40–0 win over Navy in October. The team went undefeated until the last game of the year against USC, who won 20–17 in the final minutes on a touchdown pass from Craig Fertig to Rod Sherman. The loss unseated Notre Dame from the top ranking in the national polls, but the team still won the MacArthur Trophy, a championship awarded by the National Football Foundation. Huarte passed for 2,062 yards and set 12 school records in 1964, four of which still stood as of 2009. He also won the Heisman Trophy. Snow led the country in receptions with 60. At the same time, Parseghian won numerous coach of the year awards for engineering the turnaround, including from the American Football Coaches Association, the Football Writers Association of America, the Washington Touchdown Club, the Columbus Touchdown Club, and Football News. Huarte and Snow graduated after the 1964 season, and Notre Dame felt their absence the following year, posting a 7–2–1 record. While the team did not contend for a national title, defensive back Nick Rassas led the nation in punt returns and came in sixth in interceptions; he was named a first team All American by sportswriters.

Бірінші ұлттық атақ

1966 жылы Парсегиан Нотр-Дам командасын Лихи дәуірінен бері алғаш рет ұлттық чемпионатқа жетеледі. Квартербек Терри Ханратти, жүгіргеш Ник Эдди, жұлдызды қабылдаушы Джим Сеймур және фулбек Ларри Конжардың жетекшілігімен шабуылдық команда ойынға есеп бойынша ұлттағы ең үздік болды, орташа есеппен ойын басына 36,2 ұпай жинады. Содан кейін команда Мичиган штатымен кездесті, ол дара рейтингтерде екінші орында тұрды және жеңіліссіз болатын. Бұл кездесу, "ғасыр ойыны" деп аталған бірнеше матчтардың бірі, 10:10 есебімен тең аяқталды. Парсегианның командасы келесі аптада USC командасын 51:0 есебімен ойсырата жеңгенде, сыншылар ол сайлаушыларды таң қалдыру үшін есепті көтеріп, Нотр-Дам мен Мичиган штаты арасындағы бірінші орынды бөлісуге тырысқан деп айыптады. USC-ге қарсы жеңілістен кейін, соңғы дауыс беру нәтижелері Парсегианның командасына ұлттық чемпионатты берді, бірақ Нотр-Дам маусым соңындағы боул ойындарына қатыспау саясатын сақтап қалды. Алайда, осы ойынмен мектеп ұзақ жылдар бойы сақтап келген боул ойындарына қатыспау саясатын тоқтатты. Университет аз ұлт өкілдеріне стипендия беру үшін қаржыға мұқтаж болды және осы мақсатта боул ойындарынан түскен қаражатты пайдалануға шешім қабылдады.

Кейінгі Нотр-Дам карьерасы

Нотр-Дам 1970-жылдардың басында Парсегиан басшылығымен сәттіліктерін жалғастырды. Аға құрамдағы төртінші жылдық ойыншы Джо Тейзманн жетекшілік еткен команда 1970 жылы сауалнамада екінші орынды иеленді және «Лонгхорнс» командасын 24:11 есебімен жеңіп, «Cotton Bowl» турниріндегі жеңілісін қайтарып алды. 1973 жылы Парсегиан тамаша маусым өткізіп, екінші ұлттық чемпионатты жеңіп алды, бұл «Sugar Bowl» турнирінде «Алабама» командасын 24:23 есебімен жеңумен аяқталды. Екі команда да ойынға жеңіліссіз келді, бірақ «Алабама» ұлттық сауалнамаларда көшбасшы болып тұрды. 1974 жылғы маусым басталғанға дейін бірнеше маңызды қорғаушы ойыншылар жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптауларға байланысты дисквалификацияланды, бірақ ешқандай айыптама қойылған жоқ. Парсегиан осы маңызды қорғаушы ойыншыларды жоғалтуды «үлкен көңіл көшіру» деп атады. Маусымның үшінші ойынында «Пурдью» командасына күтпеген жеңіліс ұлттық чемпиондарды қайталау үмітін жоққа шығарды. Жеңіске жетуге үздіксіз қысымның салдары сезілді. Маусым ортасында Парсегиан денсаулығы үшін жеке өтініш бойынша отставкаға кетуге шешім қабылдады. Сол жылы ол үш жақын досының қазасына, сондай-ақ қызының көптеген склерозбен күресуіне шыдауға мәжбүр болды. Ол желтоқсанның ортасында басқа колледж бағдарламасына немесе кәсіби командаға ауысатыны туралы қауесеттер тарағаннан кейін ресми түрде отставкаға кетті. «Fighting Irish» командасының 11 маусымдық бас жаттықтырушысы болғаннан кейін оның орнын Дэн Девайн басты. Нотр-Дамдағы көрсеткіші 95–17–4 болды, бұл оған мектеп тарихындағы кез келген футбол жаттықтырушысының екінші ең көп жеңісін сыйлады, ол тек Кнут Рокнеден қана артта қалды. 51 жастағы Парсегиан кәсіби лигада жұмыс істеуді ойламас бұрын, жаттықтырушылықтан кем дегенде бір жыл демалуды жоспарлап отырғанын айтты. Желтоқсан айында ол 1976 жылы жаттықтырушы болмайтынына шешім қабылдады, бірақ оны NFL-дің «Нью-Йорк Джетс» командасы іздегенін хабарлады. Оның орнына ол келесі күзде телешоу жүргізуге кіріседі. Ол соңғы рет 23 шілдеде 1976 жылы Чикагодағы «Солджер Филд» стадионында «Супербоул» чемпионы «Питтсбург Стийлерс» командасына қарсы колледж ойыншыларын жаттықтырғанда алаңға шықты. Ойын үшінші кезеңнің соңында 1:22 қалғанда тоқтатылды, себебі қатты дауыл болды; жанкүйерлер алаңға шапқаннан кейін ойын қайта басталған жоқ. Бұл осындай ойынның соңғысы болды. Парсегианның Нотр-Дамдағы кезінде мектептің «Мичиганмен» ұзақ жылдар бойы тоқтатылған футбол бәсекелестігі 1970 жылы қол қойылған келісім арқылы қайта жанданды. 1943 жылдан бері кездеспеген мектептер 1978 жылғы маусымда серияны қайта бастауға келісті. Нотр-Дамның спорт директоры Муз Краузе Мичиганның спорт директоры Дон Канхаммен келісім жасады, бірақ Парсегианның «Вольверин» командасының бас жаттықтырушысы Бо Шембехлермен достығы да маңызды рөл атқарды. Парсегиан мен Шембехлер Огайодағы «Майами» университетінде командаластар болды, ал Шембехлер 1956 және 1957 жылдары Парсегианның штабында жұмыс істеді. 1970 жылы Шембехлер Парсегианға «Нотр-Дамға қарсы ойнауға асығып баққанын» айтты, бірақ Парсегиан «ол мүмкіндікке ие болмайтынын» жауап берді. Нотр-Дамда болған кезде Парсегиан ойыншылардың формасындағы барлық әшекейлерді алып тастады, шапан жапырақтары мен иық жолақтарын жойды және команданың үй формаларын теңіз көк түсіне ауыстырды. Оның кезінде «Ирландтар» жасыл форма кимеген. 1982 жылы «CBS Sports» телеарнасына ауысып, 1988 жылға дейін сол арнада колледж ойындарын көрсетті. 2007 жылы ол «Cotton Bowl Classic» атақ-даңқ залына енгізілді. Парсегиан 1978 жылы «Майами» университетінен гуманитарлық ғылымдар докторының құрметті дәрежесін алды және 1978–1987 жылдар аралығында мектептің қамқоршылар кеңесінде қызмет етті. Ол сондай-ақ 1997 жылы Нотр-Дам университетінен құрметті дәреже алды және сол жылы спортқа қосқан үлесі үшін Амос Алонзо Стагг сыйлығын жеңіп алды. Джейсон Миллер 1993 жылы «Руди» фильмінде Парсегиан рөлін сомдады, ол Руди Руэтигердің кішкентай дене бітімі мен дислексиясын жеңіп, 1974 жылы Нотр-Дамда ойнау туралы шешімін баяндады. Парсегиан Руэтигердің жігерін байқап, оны скауттар құрамына қосты, бірақ жыл соңында отставкаға кетті. Лу Холцпен бірге Парсегиан 2007 жылы Нотр-Дамның сәуір айында өткен жыл сайынғы жаттығу ойынында екі құрметті жаттықтырушының бірі болды. Холцтың алтын командасы Парсегианның көк командасын 10:6 есебімен жеңді. Сол жылы Нотр-Дам Парсегианның құрметіне мүсін ашты, мүсінші Джерри МакКенна 1971 жылы Техас штатына қарсы «Cotton Bowl» турнирінде жеңіске жеткеннен кейін ойыншылардың оны жеңіспен алаңнан көтеріп шығуы бейнеленген. Ол Нотр-Дам свитерін киген күйде тізе бүгіп, алаңға қарайтын күйде бейнеленген. Бұл қор Ниман-Пик ауруының C түріне ем табуға тырысады, бұл балаларға әсер ететін генетикалық ауру, ол жасушалардағы холестериннің жиналуына әкеледі, нәтижесінде жүйке жүйесі зардап шегеді және соңында өлімге алып келеді. Оның үш немересі, Майкл, Марсия және Криста Парсегиан осы аурудан қайтыс болды. Парсегиан 2017 жылдың 2 тамызында Индиана штатының Грейнджер қаласындағы үйінде отбасының қасында 94 жасында қайтыс болды. Қайтыс болған кезде ол жамбас сүйегіне тараған инфекциядан зардап шегіп жатқан. Ол Индиана штатының Нотр-Дам қаласындағы «Cedar Grove Cemetery» зиратына жерленді.

Notre Dame continued to succeed under Parseghian in the early 1970s. Led by senior quarterback Joe Theismann, the team finished second in the polls in 1970 and avenged its Cotton Bowl loss, defeating the Longhorns 24–11 in an upset. In 1973, Parseghian had a perfect season and won a second national championship, topped off by a 24–23 win over Alabama in the Sugar Bowl. Both teams were undefeated going into the game, but Alabama had held the top spot in the national polls. Before the start of the 1974 season, several key defensive players were suspended for allegations of sexual misconduct, but charges were never filed. Parseghian called the loss of those key defensive players "a great disappointment". An upset loss to underdog Purdue in the third game of the season derailed the team's hopes to repeat as national champions. The ever present pressure to win took its toll. In the middle of the season, Parseghian privately decided to resign for the sake of his health. He was also dealing with the deaths of three close friends that year as well as his daughter's battle with multiple sclerosis. He officially stepped down in mid December after rumors began to surface that he was leaving for a post with another college program or professional team. After 11 seasons as head coach of the Fighting Irish, he was succeeded by Dan Devine. His record at Notre Dame was 95–17–4, giving him the second most wins by any football coach in
the school's history, trailing only Knute Rockne. Parseghian, who was 51 at the time, said he planned to take at least a year off from coaching before considering a run at a job in the professional ranks. In December, he finally decided that he would not coach in 1976 despite reportedly being pursued by the New York Jets of the NFL. He would instead host a television show beginning the following fall. He made his last appearance on the sidelines when he coached the college players in the annual Chicago College All Star Game against the defending Super Bowl champion Pittsburgh Steelers on July 23, 1976, at Chicago's Soldier Field. The game was halted with 1:22 remaining in the third quarter when a torrential thunderstorm broke out; after fans rushed onto the field, play was never resumed. It was the last such game ever played. During Parseghian's tenure at Notre Dame, the school's long dormant football rivalry with Michigan was revived through an agreement signed in 1970. The schools, which had not met since 1943, agreed to resume the series with the 1978 season. Notre Dame athletic director Moose Krause orchestrated the deal with Don Canham, his counterpart at Michigan, but Parseghian's friendship with Wolverine head coach Bo Schembechler also played a role. Parseghian and Schembechler were teammates at Miami University in Ohio, and Schembechler served on Parseghian's staff at Northwestern in 1956 and 1957. Schembechler told Parseghian in 1970 that he was looking forward to facing Notre Dame, but Parseghian replied that he would "never have that opportunity". While at Notre Dame, Parseghian did away with all ornamentation on players' uniforms, eliminating shamrocks and shoulder stripes and switched the team's home jerseys to navy blue. The Irish never wore green jerseys during his tenure. He moved to CBS Sports in 1982 and covered college games for that network until 1988. He was also inducted into the Cotton Bowl Classic Hall of Fame in 2007. Parseghian was awarded an honorary doctorate in humanities by Miami in 1978 and served on the school's board of trustees between 1978 and 1987. He also received an honorary degree from Notre Dame in 1997 and won the Amos Alonzo Stagg Award the same year for his contributions to the sport. Jason Miller portrayed Parseghian in the 1993 film Rudy, which chronicled Rudy Ruettiger's determination to overcome his small size and dyslexia and play for Notre Dame in 1974. Parseghian saw Ruettiger's drive and placed him on the scout team but resigned at the end of the year. Along with Lou Holtz, Parseghian served as one of two honorary coaches in Notre Dame's 2007 spring game, an annual scrimmage held in April. Holtz's Gold team defeated Parseghian's Blue team, 10–6. The same year, Notre Dame unveiled a statue in Parseghian's honor by sculptor Jerry McKenna, depicting players carrying him off the field in triumph following the 1971 Cotton Bowl victory over Texas. It shows him wearing a Notre Dame sweater as he kneels and looks ahead to the field. The foundation is seeking a cure for Niemann Pick disease Type C, a genetic disorder affecting children that causes the buildup of cholesterol in cells, resulting in damage to the nervous system and eventually death. Three of his grandchildren, Michael, Marcia, and Christa Parseghian, died from the disease. Parseghian died on August 2, 2017, surrounded by his family at his home in Granger, Indiana, at the age of 94. At the time of his death, he was suffering from an infection that had settled into his hip. He was buried in the Cedar Grove Cemetery in Notre Dame, Indiana.

Бас бапкерлік рекорд

Ескертпе: 1974 жылғы маусымға дейін соңғы жаттықтырушылар сауалнамасы, сол кезде UPI сауалнамасы деп те аталатын, ойын кезеңдерінен бұрын жарияланды. Сондықтан, ойын кезеңінде жеңілген команда да UPI ұлттық чемпионатын жеңіп алу мүмкіндігіне ие болды. Бұл өзгеріс Алабаманың 1973 жылғы жаттықтырушылар сауалнамасында ұлттық чемпионатты жеңіп алғанына қарамастан, Sugar Bowl ойынында Нотер-Дамға жеңіліп қалғаннан кейін жасалды.