Кіріспе

13 ғасырлық исланд кітабы норвегия мифологиясы туралы

Прозалық Эдда, сондай-ақ Кіші Эдда, Снорридің Эддасы немесе тарихи тұрғыдан қарапайым Эдда деп аталады, бұл 13 ғасырдың басында Исландияда жазылған көне норвегия тіліндегі оқулық. Бұл еңбек көбінесе 1220 жылы исландтық ғалым, заңгер және тарихшы Снорри Стурлусон жазған немесе кем дегенде жинақтаған деп есептеледі. Ол қазіргі заманғы норвегия мифологиясы туралы білімнің ең толық және егжей-тегжейлі көзі болып саналады, ол Солтүстік герман халықтарының мифтерінен құралған және әртүрлі көздерден, соның ішінде Поэтикалық Эдда деп аталатын жинақта сақталған өлеңдердің нұсқаларын қамтиды. Прозалық Эдда төрт бөлімнен тұрады: Кіріспе, скандинавиялық құдайлар туралы эухемеризацияланған әңгіме; Гилфагиннинг, скандинавия мифологиясының әр түрлі аспектілерін егжей-тегжейлі түсіндіретін сұрақ-жауап форматында (шамамен 20 000 сөзден тұрады), Skáldskaparmál, бұл форматты жалғастырып, кеннингтер мен хайтилердің тізімдерін ұсынады (шамамен 50 000 сөз); және Háttatal, ол дәстүрлі скальдикалық поэзияның құрамын талқылайды (шамамен 20 000 сөз). 1300-1600 жылдар аралығында жазылған Прозалық Эдданың жеті қолжазбасы бір-бірінен ерекшеленеді, бұл зерттеушілерге талдау үшін тәуелсіз мәтіндік құндылықты ұсынады. Прозалық Эдда заманауи оқулықтар сияқты жұмыс істеген сияқты көрінеді, мақсаты исланд ақындары мен оқырмандарына аллитерациялық өлеңнің нюанстарын түсінуге және скальдикалық поэзияда қолданылатын көптеген кеннингтердің мағынасын ұғынуға көмектесу. Алғашқыда ғалымдар оны жай ғана Эдда деп білген, ал Прозалық Эдда Поэтикалық Эддадан ажырату үшін қазіргі атауын алды. Прозалық Эдданың алғашқы зерттеушілері бір кезде толық өлеңдер жинағы болған деп күдіктенді, бұл теория Поэтикалық Эдданың қолжазбаларын қайта табу арқылы расталды.

Атау беру

"Эдда" сөзінің этимологиясы әлі де белгісіз күйде қалып отыр; оның мағынасы мен дамуына қатысты көптеген гипотезалар бар, бірақ олардың арасында келісім аз. Кейбір зерттеушілер бұл сөзді Исландияның оңтүстігіндегі Одди қаласының атынан туындаған деп санайды, онда Снорри өскен. Осыған орай, "Эдда" – "Одди кітабы" дегенді білдіруі мүмкін. Дегенмен, бұл болжам көбінесе жоққа шығарылады. Энтони Фолкс өзінің "Эдда" прозасының ағылшын тіліне аудармасында, бұл "тіл білімі және тарих тұрғысынан да ықтимал емес" екенін айтады, себебі Снорри өзінің еңбегін жазған кезде Оддиде тұрмаған. Тағы бір байланыс көне норвег тілінде 'өлең немесе шабыт' деген мағына беретін óðr сөзімен жасалды. "Эдда" сонымен қатар "бабалардың бабасы" дегенді де білдіреді, бұл сөз Skáldskaparmál еңбегінде, сондай-ақ эддалық өлең Rigsthula мен басқа да ортағасырлық мәтіндердегі кейіпкердің аты ретінде кездеседі. Соңғы гипотеза латын тіліндегі "edo" – "Мен жазамын" деген сөзден туындаған. Ол "kredda" (мәні – "сенім") сөзінің латын тіліндегі "credo" – "Мен сенемін" деген сөзден шыққандығының куәландырылуына негізделген. Осы тұрғыда "Эдда" сөзі "Поэзия өнері" деп аударылуы мүмкін. Орта ғасырларда осы сөз осы мағынада қолданылған (демек, Снорридің "Эддасы" жазылмас бұрын), сондықтан Поэзиялық "Эдда" сондай-ақ Ескі "Эдда" деп те аталады.