Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың француздық истребителі – негізінен ағаштан жасалған, матамен қапталған конструкциялы ұшақ. Бұл модель алдыңғы нұсқасына қарағанда көбінесе үлкен және ауыр болды. Басқа өзгерістерге айлерондарының бұрыштық пішіні, құйрық қанаттарының дөңгелектелген ұштары, Hispano Suiza 8B қозғалтқышын орнатуға арналған үлкен капот және кеңейтілген қанат пен руль кірді. S. XIII салыстырмалы түрде дәстүрлі құрылымға ие болды, яғни екі қанатты ұшақ, алдыңғы бөлігінде қозғалтқышы бар және қанаттың ортасында орналасқан иінтіректермен жабдықталған. Бұл конструкция ұшаққа бір қанатты емес, екі қанатты сияқты көрініс берді. Фюзеляж төрт шаршы қималы лонжерондардан тұрады, ағаш тіректер мен көлденең байланыстармен жабдықталған және ауыр калибрлі пианино сымымен нығайтылған; ал ұшу және қону сымдары үшін стальной трос қолданылды. Екі сағаттық ұшуға төзеу үшін S. XIII алдыңғы фюзеляжға орналасқан жанармай бактерілерімен жабдықталды. Олар қозғалтқышпен басқарылатын сорғы арқылы жоғарғы қанаттың ортасында орналасқан негізгі жанармай багіне берілді. Осыған ұқсас сорғылар қозғалтқыш радиаторы мен аралық бак арасындағы май мен су айналымын қамтамасыз ету үшін де пайдаланылды. Дөңгелек мұрын радиаторы қозғалтқыштың температурасын реттеу үшін вертикальді венециандық жалюзилерді қамтиды. Бұл шара шамамен 7,3 кг салмақты үнемдеді, ал Vickers екілік орнатуының жалпы салмағы 29,94 кг-ды құрады. Соғыстың соңына қарай американдық қызметтегі ұшақтардың шамамен жартысы осылай жаңартылды. S. XIII ұшағының қуат көзі Hispano Suiza қозғалтқышы болды, бастапқыда 8Ba үлгісі. Бұл жақсартулардың нәтижесінде ұшу және жауынгерлік қабілеттері айтарлықтай жақсарды. Кем дегенде бір американдық бақылаушы сол кезде француздардың АҚШ-тың SPAD XIII эскадрильяларына ең нашар сапалы қозғалтқыштарды беріп, ең жақсыларын өздері үшін қалдырып отырғанына сенді. Қозғалтқыштың сенімділік мәселелері жақсартылған өнімділік үшін төленетін құн деп есептелді, бірақ уақыт өте келе, жақсартылған құрылыс сапасы мен қозғалтқыш дизайнындағы өзгерістер қызмет көрсету деңгейінің жоғарылауына әкелді. 1918 жылдың басында Әскери Әуе Күштері күштірек истребительді жасау қажеттігін білдірді, C1 (бір орынды истребитель) техникалық талаптарымен. SPAD бұл талапқа Hispano Suiza 8Fb қозғалтқышын SPAD XIII ұшақ корпусына орнату арқылы жауап берді. Құрылымы күшейтіліп, аэродинамикалық жағынан жақсартылды, SPAD XIII-тің өлшемдері сақталды. Жиырма SPAD XVII истребителі жасалып, GC 12 (Les Cigones) бөлімдеріне берілді.

Пайдалану тарихы

1917 жылдың мамыр айында, алғашқы ұшудан кейін бір ай өткен соң, Армэ де л’Эрге (Armée de l'Air) ұшақтарды жеткізу басталды. Жаңа ұшақ француздың әскери авиациясын дамыстыру жоспарларының маңызды бөлігіне айналды. Ол SPAD S. VII және майдан желісіндегі қалған аз ғана Nieuport истребительдерін алмастыруы күтілді. Алайда, жеткізілімдер бастапқы болжамдардан әлдеқайда баяу болғандықтан бұл жоспарлар орындалмады. 1918 жылдың наурыз айының соңына дейін 764 истребитель жеткізілді, ал жоспарланған саны 2230 ұшақ болатын. Соңында, S. XIII Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француздың барлық 74 эскадрильясын жабдықтады. Соғыс аяқталғаннан кейін, S. XIII-ті Hispano Suiza 8F қозғалтқышымен жабдықталған бірнеше истребитель түрлерімен – мысалы, Nieuport Delage NiD 29, SPAD S. XX және Sopwith Dolphin II – алмастыру жоспарлары жасалды. Бірақ 1918 жылдың 11 қарашасындағы Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған келісімге қол қойылғаннан кейін бұл жоспарлар күшін жойды, және SPAD S. XIII 1923 жылға дейін француз әскери авиациясында истребитель ретінде қолданылды. АҚШ Әуе күштерінің S. XIII-те ұшқан аса қарыздарларының арасында Эдди Риккенбеккер (26 расталған жеңісімен Американың Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ең табысты ұшқышы) және Фрэнк Люк (18 жеңісімен) болды. Эндрюс S. XIII-тің табиғи тұрақтылығын, оның қару платформасы ретінде сенімділігін, оның табысының кілті деп санайды.

АҚШ-тың ӘҚБ

Басқа одақтас әскерлер де жаңа истребительді тез қабылдады; SPAD XIII 16 американдық жеделдетілген эскадрильяның 15-ін USAAS-тың қару-жарағымен жабдықтап, соғыс тоқтаған кезде қолданысқа енгізді. Америка соғысқа кіріспей тұрып, одақтастармен бірге еріктілер ретінде ұшқан американдықтар бұл типтегі ұшақтарды ұшырып жүрді. 1920 жылға қарай АҚШ сатып алған 893 ұшақтың шамамен жартысы әлі де қызметте болды. АҚШ-та кейбір S. XIII ұшақтарының сенімділігін арттыру және 1922 жылы жаңа Thomas Morse MB 3 истребителіне (құрылысында SPAD типті қанаттары қолданылған) ұшқыштарды дайындау үшін 180 ат күші бар Wright Hispano қозғалтқыштарымен қайта жабдықталды; Andrews-тің сөзіне сәйкес, Wright Hispano қозғалтқышы бастапқы қозғалтқыштың қуатына жете алмады. Andrews бұл типті кейде британдық ұшақтардың келуін күтіп тұрғанда уақытша истребитель ретінде пайдаланғандарын айтты.

Бельгия

SP49 – Брюссельдегі Қарулы Күштер мен Әскери тарих Корольдік мұражайында статикалық көрмеде көрсетілген.

Франция

S4377 – Францияның Иль-де-Франс аймағындағы Ла-Фертэ-Але қаласындағы Мемориалдық ұшу ассоциациясында ұшуға жарамды. S5295/S15295 – Францияның Иль-де-Франс аймағындағы Париж қаласындағы Әуе және ғарыш мұражайында (Musée de l’air et de l’espace) қойылған.

Америка Құрама Штаттары

S7689 Smith IV – Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында тоқтап тұр. S16594 – Огайо штатының Дейтон қаласындағы АҚШ Әуе күштері ұлттық мұражайында тоқтап тұр. Ол Эдди Рикенбеккердің ұшағындай етіп боялған. S15155 – Финикс, Аризонадағы Phoenix Sky Harbor халықаралық әуежайында тоқтап тұр. Онда үш түрлі ұшақтың бөліктері бар және Фрэнк Люк ұшқан SPAD XIII ұшағындай етіп боялған.