Кіріспе

Американдық бейсболшы, менеджер және төреші (1859–1935)

Генри М. О'Дэй (8 шілде 1859 – 2 шілде 1935), «Реверенд» деген лақап атымен белгілі болған, американдық оң жақта тастайтын питчер, кейіннен Бас лига бейсболында төреші және менеджер болды. Жеті жыл Бас лигада ойнағаннан кейін, ол 1895 жылдан 1927 жылға дейін 30 маусым бойы Ұлттық лига (NL) төрешісі ретінде жұмыс істеді. О'Дэй он әлем чемпионаттарында төрелік етті – Билл Клемнің 18 ойынынан кейін екінші көрсеткіш, соның ішінде алғашқы жетісінің бесеуіне қатысты, және 1903 жылғы бірінші заманауи әлем чемпионатында алаңда болды. 68 жас 2 айлық шамасында зейнеткерлікке шыққан ол Бас лига тарихындағы ең егде төреші болып қала береді – бұл факт жақында ғана белгілі болды, өйткені ол мансабы бойындағы жылдарды бес-жеті жылға кемітіп көрсеткен. Оның төреші ретіндегі 3986 ойыны зейнеткерлікке шыққанда Бас лига тарихында үшінші орында тұрды, ал алаңдағы төреші ретіндегі 2710 ойыны әлі де Клемнің 3544 көрсеткішінен кейін Бас лига тарихында екінші орында тұр. Ол 1908 жылғы шешуші ойындағы даулы шешімімен ең көп танылды, бұл шешім бүгінге дейін пікірталас тудыруда. О'Дэй төрешілік мансабын екі рет, бір маусымдық менеджерлік қызметке үзіліс жасады, 1912 жылы Цинциннати Редс және 1914 жылы Чикаго Кабс командаларын басқарды. Ол NL-де ойыншы, менеджер және төреші ретінде толық маусым өткізген жалғыз адам болып қала береді. О'Дэй 2013 жылдың шілдесінде Ұлттық Бейсбол Даңқы залына енгізілді.

Ерте өмір

О'Дэй Чикаго қаласында теміржол инженері Джеймс О'Дэйдің (шамамен 1824 – 1885) және оның әйелі Маргареттің (шамамен 1822 – 1895) ұлы болып дүниеге келді. Олар Ирландиядан келген иммигранттар еді. Олардың кем дегенде жеті баласы болды: Джеймс кіші (шамамен 1854 – 1895 жылға дейін), Кэтрин (шамамен 1856 – 1901), Генри, Маргарет (шамамен 1864 – 1895 жылға дейін) және Джозеф (1870–1885). О'Дэйлер бастапқыда Нью-Йорктің Буффало қаласында қоныстанды; 1850-ші жылдардың ортасына қарай Цинциннатиге көшіп, 1858 жыл шамасында Чикагоға келді. Генри Юинг көшесінде (кейін Кабрини көшесі деп аталды) және Джефферсон көшесінің жанында дүниеге келді, бұл жер 1871 жылғы Чикаго өртінің басталу орнынан солтүстікке қарай бір блок қана қашықтықта болды. Алайда, 1870 жылға қарай отбасы батысқа қарай шамамен екі шақырымдай қашықтықтағы 1022 W. Джексон көшесіне (1909 жылы 2433 W. Джексон бульвары деп қайта нөмірленді) көшіп, ол 20 ғасырдың басына дейін отбасының тұрақты мекені болды. О'Дэй ұйымдасқан бейсболға келмес бұрын Чикагода бу қазандықтарын жинаушы болып жұмыс істеді.

Ойын мансабы

О'Дэй 1883 жылы Бей-Сити клубы және Солтүстік-Батыс лигасының «Толедо Блю-Стокингс» клубымен кіші лигалық бейсбол ойнады, ал келесі жылы «Толедо» Америка Ассоциациясына (АА) қосылғанда ол жоғары лигаға жетті. «Толедо» құрамында ол Флит Уокермен бірге ойнады, ол жоғары лигада ойнаған алғашқы африкалық-американдық ойыншы болды. О'Дэй 1884 жылғы 2 мамырда жоғары лигада дебют жасады және Тони Муллейннен кейін команданың екінші питчері болды. «Блю-Стокингс» сапында өткізген 41 ойында ол 9 жеңіс, 28 жеңіліс, 3.75 орташа ұпай (ERA) көрсетті және 163 соққы жасады; ол сондай-ақ сол маусымда АА лигасында құтқарылған үш ойыншының бірі ретінде есептеледі. О'Дэй сол маусымда 23 ойында позициялық ойыншы ретінде де ойнады, көбінесе сол қанатта; ол басқа қанаттарда, сондай-ақ бірінші және үшінші базада да ойнады. Дегенмен, кейінірек ол алаңда тек 13 рет питчер емес, басқа позицияларда ойнады, оның ішінде 1887-88 жылдары шортстоп позициясында сегіз ойын өткізді. 1885 жылы ол АА лигасының «Питтсбург Аллегейнис» және Шығыс лигасының «Вашингтон Нэшнлз» командаларымен ойнау уақытын бөлісті. О'Дэй «Аллегейнис» үшін 5–7 есебін көрсетті; оның ойын уақыты шектеулі болды, өйткені ол ауру әкесіне күтім жасады. 11 мамырдан кейін ол тек бес рет стартқа шықты және 6 шілдедегі ойынынан кейін командадан соңғы рет кетті; оның әкесі 9 шілдеде 61 жасында қайтыс болды. Сол жылдың 5 қыркүйегінде оның кіші інісі Джозеф екі күн бұрын аттракцион вагонынан құлап алған жарақаттарынан 15 жасында қайтыс болды. Маусым соңында «Нэшнлз» командасы таратылып, О'Дэй Луисвилл командасына қосылды; оның олар үшін ойнағаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. О'Дэй 1886 жылдың көп бөлігін Оңтүстік Ассоциациясының «Саванна» командасымен өткізді және сол кезде ол басқа ойыншылар арасында сүйікті болып саналды. «Саванна» сапында өткізген 39 ойында О'Дэй 26 жеңіс, 11 жеңіліс және 1.03 ERA көрсетті. 1889 жылы «Вашингтон» үшін өткізген 13 ойында О'Дэй 2–10 есебін көрсетті және 4.33 ERA-ға ие болды. О'Дэй содан кейін келесі тоғыз ойында жеңіске жетіп, жылды «Гиганттар» үшін 9–1 есебімен аяқтады. 1890 жылы О'Дэй жаңа құрылған «Плейерс Лигасының» «Нью-Йорк Гигантс» командасына ауысты. Олармен ол өзінің ең жақсы маусымын өткізді, «Гиганттар» үшін 22–13 есебімен және 4.21 ERA көрсетті, 43 ойында 329 иннинг ойнады, содан бері ол лигадағы 3 құтқарылған ойын бойынша тең рекордты көрсетті.

Қазылық қызметі

О'Дэй ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Чикаго қалалық тіркелімінің кеңсесінде кеңсе кызметкері болып жұмыс істеді. 1894 жылы бір жексенбіде Чикагодағы бейсбол ойынына көрермен ретінде келгенде, пойыз қызметінің тоқтатылуына байланысты ойынға бара алмаған төреші Томас Линчтің орнына ауыстыру үшін трибуналардан шақырылды. О'Дэй өте жақсы өнер көрсетті, сол себепті келесі жылы Ұлттық лиганың толық уақытты төрешісі болып қабылданды. 1901 жылдың 8 шілдесінде О'Дэй Сент-Луисте өткен ойында 7–5 есебімен Бруклиннің жеңісіне шешуші әсер еткен шешім шығарды; жанкүйерлер осы шешімге ашуланып, ойыннан кейін алаңға шабуыл жасады, ал О'Дэй ойыншылар мен полиция қызметкерлері құтқарып алғанға дейін ерінін жарылды. 1906 жылдың шілдесінде О'Дэйге 50 доллар айыппұл салынды (бұл 1906 жылы 50 долларға тең, ал қазіргі күні шамамен <есептелген сомаға> тең), Лига президенті Гарри Пуллиамның бұйрығымен, «Гиганттар» мен «Пираттар» командалары арасындағы ойында шайқас болғандықтан. О'Дэй шайқастың алдын алмағаны үшін кінәлі деп танылды; ол айыппұлға шағымдады, бірақ Пуллиам мойынсұнбады. Пуллиам айыппұлды қайтарудан бас тартқан соң, О'Дэй 31 шілдеде отставкаға кетті. Пуллиам отставкасын қабылдаудан бас тартты, бірақ О'Дэй айыппұл алынғанша жұмыс істемейтініне уәде берді. Ол күні О'Дэй Поло Граундс стадионындағы ойынға қатыспады. Оның Три-штат лигасында төрешілік қызметке түсуге тырысқаны туралы әңгімелер тарады, бірақ ол 10 тамызға дейін Ұлттық лига ойындарына оралды.

Басқарушылық мансап

О'Дэйдің есімі 1905 жылы жоғары лигадағы бас бапкерлік лауазымға үміткер ретінде алғашқы болып айтылды. Ол сол кезде төрешілікті ұнататынын және егер ұсыныс түссе, бас бапкерлік қызметке келісетініне көзі жетпейтінін мәлімдеді. "Төрешіліктен бас тартып, бас бапкер болып өз өзімді жақсарта алатыныма ең аз сенімдімін", - деді О'Дэй. Бірнеше жылдан кейін О'Дэй екі маусымға жоғары лига клубтарын басқару үшін төрешілік карьерасына үзіліс жасады. 1912 жылы ол Цинциннати Редс клубының бас бапкері болуға келісті. Бұл шешім бейсбол әлемін таң қалдырды, себебі О'Дэй бұл лауазымға үміткерлер тізімінде болған жоқ. Команда маусымды алғашқы 25 ойынның 20-сын жеңіп бастады, бұл жаңа бас бапкердің жетекшілігімен әлем чемпионатын ұту мүмкіндігін тудырды. Алайда, "Редс" алғашқы табысын ұстай алмады және О'Дэй басшылығымен маусымды 75–78 есебімен аяқтады. Ол 1912 жылғы маусымнан кейін қызметтен кетті, себебі команда Джо Тинкерді алмастыру туралы келіссөздер жүргізіп жатты және Тинкердің бас бапкер болуы мүмкін деген қауесет тарады. 1912 жылдың соңында О'Дэй төрешілікке қайта оралмайтынын айтқандығы хабарланды, бірақ ол сәуір айында пікірін өзгертті және қайтадан Ұлттық лигамен келісімшарт жасасты. 1913 жылы төрешілік жасағаннан кейін ол тағы бір жыл бас бапкерлік етті, бұрынғы ойыншы-бас бапкер Джонни Эверстің алмасуынан кейін "Чикаго Кабс" клубын қабылдады. Ол "Кабс" командасын 78–76 есебімен және төртінші орынға жеткізді; О'Дэй бас бапкер ретінде екі маусымында да төртінші орынды иеленді. Желтоқсан айында "Кабс" Роджер Бреснаханмен бас бапкерлік келісімшартқа қол қойды, бұл О'Дэйді төрешілікке қайтаруға әкелді.

Төрешілікке қайта оралу

О'Дэй 10 әлем чемпионаттарында төрешілік етті: 1903, 1905, 1907, 1908, 1910, 1916, 1918, 1920, 1923 және 1926 жылдары. Тек Билл Клем ғана О'Дэй ұсынғаннан кейін көбірек жұмыс істеді. О'Дэйдің әлем чемпионаттарындағы қатысулары алғашқы бес өткізілген серияның төртеуін қамтиды. Оның алғашқы үш әлем чемпионатында екі төрешілік жүйе қолданылды, олар үй тақтасы мен базалар арасында кезектесіп жұмыс істеді. Келесі үш сериясында төрт төреші тағайындалды, бірақ олар ауыспалы ойындарды төрешілік еткен екі адамнан тұратын топтарда жұмыс істеді; 1918 жылғы серияға дейін барлық төртеуі әр ойында жұмыс істеген жоқ. 1920 жылғы әлем чемпионаттарында О'Дэй негізгі төреші болды, сол кезде Билл Уэмбсганс серия тарихындағы жалғыз көмексіз үштік ойынды орындады. Ол кезде бұл белгісіз болғанымен, О'Дэй 1925 жылғы маусымды 65 жас 9 айлық шақта бастағанда тарихтағы ең егде жастағы төреші болды; көптен бері Емсли бұл көрсеткішті сақтап тұр деп есептелді, өйткені ол 1924 жылғы маусым соңында 65 жас 8 айлық шақта зейнеткерлікке шықты. Мансабының соңында О'Дэй төреші ретінде 3986 ойын өткізді, бұл оны Томми Конноллиден (4337) және Эмслиден (4228) кейін қалдырды. О'Дэй төрт онжылдық бойында ешқандай соққышы үшін допты таңдап, соққыларды бағалады, мұндай жетістікке тек Гарри Вендельштедт қана қол жеткізді; ол Тед Брайтенштейн (1898 жылғы 22 сәуірде), Джонни Лаш (1906 жылғы 1 мамырда), Ход Эллер (1919 жылғы 11 мамырда) және Джесси Хейнс (1924 жылғы 17 шілдеде) осы жетістікті орындағанда тақтаның артында болды. О'Дэй көптеген жылдар бойы жоғары лига ережелері комитетінде жұмыс істеді және ережелерді өзгерту және қолдану туралы көптеген қызу пікірталастармен танылды. 1920 жылы комитет соңғы таңдаудағы жеңіс әкелген соққылар мәселесін қарастырды; О'Дэй, егер доп қоршаудан шығып кетсе де, жеңімпаз ұпандарды алу үшін қажетті базалардың ғана саны есептелуі керек деп, "ойын аяқталғаннан кейін ұпандарды есептеуге болмайды" деді, ал спорт журналисі Фред Либ қоршаудан шыққан әділ доп жағдайдан тәуелсіз түрде үйге соққы деп есептелуі керек деп қарсылық білдірді. Комитет Либтің ұстанымын қабылдады, О'Дэй Либ өзінің досы Бэйб Рут үшін көбірек үй соққыларын жинауға тырысады деп шағымданады; алайда, О'Дэй ереженің кері күшпен қолданылуын болдырмауға қол жеткізді. О'Дэй мансабын көптеген ойындарда бір төреші жұмыс істеген дәуірде бастады, ал қалған уақытын тек екеуі жұмыс істеген кезде өткізді. 1908 жылы О'Дэй бір төрешілік жүйені артық көретінін және екі төрешімен ойындарда көбірек қиындыққа тап болғанын айтты. "The National League Story" (1961) кітабында Ли Аллен О'Дэйді "1888 жылдан бері лигада төрешілік еткен және оны дәлелдейтін жарақаттары бар қарт питчер" деп сипаттады. О'Дэй жеке өмірін өте тыныш ұстады. Алайда, ол 1880 жылдары қарсыласы болған әріптесі Эмслимен ұзақ жылдарға созылған достық қарым-қатынас орнатты. Ол сондай-ақ 1890 жылдары О'Дэймен бірге жұмыс істеген және кейіннен NL президенті болып, О'Дэйдің жетекшісі болған Джон Хейдлермен және Вашингтонда үш жыл бойы О'Дэйдің ұстаушысы болған Конни Макпен ұзақ достық байланыс орнатты.

Кейінгі өмірі

О'Дэй 1927 жылы төрешілік қызметтен қанағаттанғаннан кейін төрешілерді іздеуші (скаут) болды. 1935 жылдың наурыз айында оның асқазан ауруының күшті күшейгені және "қайтадан тұруы екіталай" екені хабарланды. Ол 1935 жылдың 2 шілдесінде Чикагодағы Пресвитериан ауруханасында бронхтық пневмония мен қатерлі ісіктен көз жұмды. О'Дэй Иллинойс штатының Эванстон қаласындағы Кальварий зиратында жерленді. О'Дэй 2012 жылдың 3 желтоқсанында Ұлттық бейсбол даңқы залына залдың жаңа, 1947 жылға дейінгі кезең комитетімен сайланды. Бұл комитет үш жылда бір рет 1947 жылға дейінгі кезеңдегі үміткерлерді қарастырады және ол келесі шілдеде даңқ залына енгізілді.