Кіріспе

Le Faisceau (lə fɛso, The Fasces) – қысқа ғұмырлы француздық фашистік саяси партиясы. Ол 1925 жылдың 11 қарашасында Жорж Валуа құрған, қанаты оң жаққа қарай бұрылған ұйым ретінде пайда болды. Оған дейін, 26 ақпанда апталық басылым ретінде шыққан, бірақ партия құрылғаннан кейін күнделікті газетке айналған Le Nouveau Siècle газеті негіз болды.

Жасау

Le Nouveau Siècle-ге алғашқы қатысушылардың қатарында Валуа, Жак Артуис, Филипп Баррес, Губер Бургин, Эжен Матон, Анри Массис және Ксавье Валлат болды. Партия құрылғаннан кейін, оны әлеуетті қарсылас деп есептейтін Action Française тарапынан қызыл тілге алынып, көптеген танымал тұлғалар қорқытылды. Артуис, Баррес және Матон осылардың арасында қалды. Faisceau өзінің атын итальяндық Fasci ұйымдарынан және Ұлттық фашистік партиядан (PNF) алды, сондай-ақ олардың әскериленген стилін – форма кию, салтанатты шаралар мен шерулер ұйымдастыруды қабылдады; бұл ұйым Бенито Муссолиниге де құрмет көрсетті. Француз полициясы жүргізген жан-жақты тергеулердің өзі де ПНФ және Италиямен ресми немесе бейресми байланыстарды анықтауға жете алмады. Оның көптеген идеялары француздық оңшыл айналымда бұрыннан қалыптасқан, көбінесе Морис Баррес еңбектерінен туындаған. Валуа Баррес жазған "Le Cocarde" газетінің алғашқы фашистік басылым болғанын айтты.

Авторитаризм және корпоративизм

Олардың қатарына мықты, авторитарлық басшысы бар "ұлттық" мемлекет (яғни, барлық әлеуметтік топтардың мүддесі үшін, қазіргі "буржуазиялық" мемлекет немесе марксистік пролетариат мемлекеті емес) кірді. Осылайша, оның жарияланған мақсаттары мемлекеттік төңкеріс және диктатураны қамтыды, бірақ осы мақсаттарға жету үшін ешқандай нақты қадам жасалмады. Диктатор кім болатыны да белгісіз болды. Валуа өзінің бұл лауазымға таяулық танытпады, ал Максим Вейганд "Фейшо" мүшелерінің бірінің таңдаған үміткері болуы мүмкін. "Фейшо" құрылғаннан кейін-ақ қиындықтарға тап болды. Валуа – бұрынғы анархо-синдикалист, кейін Орлеанизмге өткен және Action Française-ке қосылған (бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұйымнан шығып кеткен) – және партияны қаржылаған өнеркәсіпшілер, мысалы, Эжен Матон (ірі тоқыма фабрикасының иесі) мен парфюмер Франсуа Коти, барлығы корпоратизмді экономикалық ұйымдастырудың негізі деп жариялады. Бірақ көп ұзамай олардың бұл терминге қатысты әртүрлі түсініктерге ие екені анық болды. Валуа үшін бұл, мүмкін, өндірушілердің (тауар өндіруге қатысатын барлық адамдардың) басқаратын экономикасы сияқты өндірісшілдік формасын білдірді, ал Матон оны өзгертілген "laissez-faire" капитализмі ретінде түсіндірді, онда өзі сияқты кәсіпкерлер мемлекеттің араласуынсыз басқаруға тиіс. Осы айырмашылықтар Матон мен Котидің партия құрылғаннан кейін көп ұзамай кетіп қалуына әкелді, бұл партияның қаржылық жағдайын қиын жағдайға түсірді, және бұл жағдай Action Française-тің шабуылдарынан кейін Le Nouveau Siècle-дің коммерциялық сәтсіздігімен одан да нашарлады.

Валуаның фашизм нұсқасы

Валуа фашизмді «буржуазиялық үстемдікке» қарсы бүлік деп қарастырды, сондықтан ол марксизммен көптеген ортақ белгілерге ие болды, оларды «бауыр жаулары» деп сипаттады. «Файшо» жеке меншік құқығының болуын ешқашан күмәнданбады, бірақ Валуа социализм оның басты жауы емес деп есептеді; ол фашизмнің «социализммен дәл бірдей мақсаты» бар екенін, тіпті соңғысы осы мақсатқа жету жолында кемшіліктерге ие деп санаса да, айтты. Партия өзін сол және оң қанаттан жоғары қоюға тырысты, бірақ осы көзқарас одан әрі проблемалардың себебіне айналды. Оның жақтастарының көпшілігі оң қанаттан, әсіресе радикалды оң қанаттан келді (бұл Action Française-тің қарсылығын түсіндіруге көмектеседі: көптеген Action Française жақтастары Faisceau-ға қосылды, Шарль Моррастың жандамалығының жетіспеуіне, топтың терең католик және Орлеанист консерватизміне және оның негізгі қызметі әдеби қоғам ретінде болуына көңілі толмады). Ол сол қанаттан адамдарды жұмылдыруға күш салды, кейбір сәттіліктерге қол жеткізді: атап айтқанда, Марсель Делагранж, бұрынғы Франция Коммунистік партиясының (PCF) Периге қаласының мэрі және анархо-синдикалист (және болашақ Виши режимі министрі) Хуберт Лагарделль. Белгілі бір мүшесі Марсель Букард болды, ол кейіннен Францистік қозғалысын құрып, Германия Францияны басып алған кезде нацистік билікпен тығыз байланыс жасады. Бұл шағын жеңістер Faisceau-дың салған еңбегіне пропорционал болған жоқ, ал топ сол қанаттың есебінен кеңейе алмады, оң қанаттың жауына айналды – Италиядағыдай емес, онда оң қанат сол қанатқа қарсы фашистерге сүйенуге жеткілікті күшті және сенімді болды. «Файшо» мақсаттары шынымен радикалды болды, бірақ оның іс-қимылдары оларға сай келмеді. Партия жарымәскери «Легиондарды» құрды, бірақ олар көбінесе Action Française Camelots du Roi шабуылдарына қарсы өзін-өзі қорғау ретінде жұмыс істеді. Олар полиция күштерімен сирек қақтығысты, ал ПКФ-пен олардың жалғыз ірі қақтығысы 1926 жылдың 27 маусымында Реймсте өткен партия отырысында болды. Революциялық әрекеттерге үміттеніп қосылғандар кетіп жатты, ал 1926 жылдың соңына қарай партия жақтастарын жылдам жоғалтып жатты – бұл төмендеуге Реймонд Пуанкаре басқаратын оңшыл үкімет құрылуы және франктың тұрақтандырылуы себеп болды. 1928 жылы «Файшо» таратылды. Саясаты сол қанатқа қарай бұрылып бара жатқан Валуа партиядан шығарылды, оның қалдықтары Революциялық фашистік партияны құрды.