Эмиль Абдерхальден: Швейцариялық биохимик және физиологтың өмірі мен қызметі

Кіріспе

Швейцария биохимигі және физиологы (1877–1950)

Эмиль Абдерхальден (9 наурыз 1877 – 5 тамыз 1950) – швейцариялық биохимик және физиолог. Оның негізгі жарияланымдары 1910 жылдары күмәнді деп танылса да, 1990 жылдардың соңына дейін толығымен жоққа шығарылмады. Оның қате нәтижелері алаяқтыққа немесе ғылыми талаптарды сақтамауына байланысты болғандығы әлі анықталған жоқ. Ол химияда қолданылатын Абдерхальденнің кептіру пистолетін алғаш рет оның шәкірттерінің бірі Абдерхальден редакциялаған оқулықта сипаттаған.

Өмірбаян

Эмиль Абдерхальден Швейцарияның Санкт-Галлен кантонындағы Оберузвиль қаласында дүниеге келген. Ол Базель университетінде оқуға түсті. Базельде оқып жүргенде ол гребля клубына қосылды және «Базель» клубының негізін қалаушылардың бірі болды. 1893 жылдың 15 қарашасында Базель футбол клубының құрылтай жиналысына он бір адам қатысты. Абдерхальден клуб үшін алғашқы ойынын 1894 жылдың 22 қыркүйегінде «Шютценматте» стадионында өткізді, онда «Базель» «FC Gymnasia» командасын 2:0 есебімен жеңді. Абдерхальден 1895 жылдың қаңтарында клубтан кетті. Абдерхальден Базель университетінде медицинаны оқыды және 1902 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін ол Эмиль Фишердің зертханасында оқыды және Берлин университетінде жұмыс істеді. 1911 жылы ол Галле университетіне көшті және медицина факультетінде физиологиядан сабақ берді. 1931 жылдан 1950 жылға дейін ол неміс табиғат зерттеушілер академиясының (Leopoldina) президенті болды. 1936 жылы ол Рим Папасының Ғылым академиясының мүшесі болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол балалар ауруханасын ашып, нашар тамақтанған балаларды Швейцарияға эвакуациялауды ұйымдастырды. Кейін ол физиологиялық химияны зерттеуді жаңартты және метаболизм мен тағам химиясын зерттеуге кірісті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1945 жылы Абдерхальден Швейцарияға оралды және Цюрих университетінде физиологиялық химиядан дәріс оқыды, ол NSDAP мүшелігіне байланысты қызметтен кеткен Бонифац Флашентрегердің орнына келді. Ол 73 жасында онда қайтыс болды. Оның құрметіне 15262 Абдерхальден астероиді аталды. 1912 жылдың соңында Абдерхальденнің «қорғаныс ферменттері реакциясы» тестісі Штутгарттағы психиатр Август Фаузер (1856–1938) тарапынан эрте деменцияны (dementia praecox) басқа психикалық аурулардан және сау адамдардан ажырату үшін қолданылды, ал оның керемет табыс туралы мәлімдемелері Германияда және әсіресе АҚШ-та зерттеушілер тарапынан тез қайталанды. Алайда, осы «ақылға тексерудің» бүкіл әлемде кең таралғанына қарамастан, бірнеше жыл ішінде «Абдерхальден-Фаузер реакциясы» күмәнді болып саналды және американдық психиатрлардың аз ғана тобы оған сенуді жалғастырды. 1920 жылға қарай бұл тест АҚШ-та ұмытылған еді. Алайда, Германияда Абдерхальденнің беделі өсе берді, онда әріптестер оның нәтижелерін «қайта шығаруға» қол жеткізді, көбінесе тәжірибелерді сәттілікке жеткенше қайталап, теріс нәтижелерді жоққа шығарып. Абдерхальден Германияда ғылыми биохимияның негізін қалаушы ретінде қарастырылғандықтан, оның жұмысына күмән келтіру мансапқа зиян келтіруі мүмкін еді, өйткені Абдерхальденмен бірге жұмыс істеген Леонор Михаэлис, ол жүктілік тесті үшін Абдерхальденнің талаптарын қайта шығара алмағанын хабарлаған кезде, 1922 жылы Михаэлистің Германиядағы жағдайы нашарлап, ол шетелде ғылыми жетістіктерге толы мансапты бастау үшін елден кетуге мәжбүр болды. Отто Вестфаль Уте Дайхманмен сөйлескенде Абдерхальденнің жұмысын былайша сипаттады: бас тартудың толық көлемі ашылды. Алайда, Абдерхальденнің заманында иммунология ғылымы дамымаған еді. Оның тәжірибелері кейде «жұмыс істегендей» көрінуіне себеп – иммунопреципитация болды. Бұл және Абдерхальден теориясының арасындағы маңызды айырмашылық – біріншісі антиденелердің әсері, ал ойдан шығарылған Abwehrfermente протеазалар деп есептелді; биохимия мен иммунологияға үлкен әсер ететін айырмашылық. Абдерхальденнің жай ғана қателескенін немесе қасақана алаяқтық жасағанын анықтау мәселесіне қатысты ең толық талдауды Кааш еңбектерінен табуға болады.

Emil Abderhalden was born in Oberuzwil in the Canton of St. Gallen in Switzerland. He moved to Basel to study at the University of Basel. During his time in Basel, he joined the rowing club and was a founding member of FC Basel. Eleven men attended the meeting of founding Fussball Club Basel on 15 November 1893. Abderhalden played his first game for the club in the home game in the Stadion Schützenmatte on 22 September 1894 as Basel won 2–0 against FC Gymnasia. Abderhalden left the club in January 1895. Abderhalden studied medicine at the University of Basel and received his doctorate in 1902. He then studied in the laboratory of Emil Fischer and worked at the University of Berlin. In 1911 he moved to the University of Halle and taught physiology in the medical school. From 1931 to 1950, he was president of the German Academy of Natural Scientists Leopoldina. In 1936 he was appointed member of the Pontifical Academy of Sciences. During World War I, he established a children's hospital and organized the removal of malnourished children to Switzerland. Subsequently, he resumed his research into physiological chemistry and began to study metabolism and food chemistry. After World War II, Abderhalden returned to Switzerland in 1945 and lectured physiological chemistry at the University of Zurich as the replacement of Bonifaz Flaschenträger, who had to leave due to his membership in the NSDAP. He died there at age 73. The minor planet 15262 Abderhalden was named in his honour. In late 1912 Abderhalden's "defensive ferments reaction test" was applied to the differential diagnosis of dementia praecox from other mental diseases and from normals by Stuttgart psychiatrist August Fauser (1856–1938), and his miraculous claims of success were soon replicated by researchers in Germany and particularly in the United States. However, despite the worldwide publicity this "blood test for madness" generated, within a few years the "Abderhalden–Fauser reaction" was discredited and only a handful of American psychiatric researchers continued to believe in it. Certainly by 1920 the test was all but forgotten in the USA. Abderhalden's reputation continued to grow in Germany, however, where collaborators managed to "replicate" his results, usually by simply repeating experiments until they succeeded and discarding the negative results. As Abderhalden was seen as the founder of scientific biochemistry in Germany, questioning his work could harm one's career, as Leonor Michaelis, who had been a collaborator with Abderhalden, discovered when he reported inability to reproduce Abderhalden's claims for his pregnancy test; by 1922, Michaelis's situation in Germany so tarnished that he had to leave the country to embark on an outstanding career of scientific success abroad. Otto Westphal described Abderhalden's work in conversation with Ute Deichmann as follows: the entire extent of the rejection was revealed. However, in Abderhalden's days, the science of immunology was all but non existent. That his experiments indeed seemed to "work" on occasion was probably due to immunoprecipitation. The crucial difference between this and Abderhalden's theory is that the former is an effect of antibodies, whereas the fictitious Abwehrfermente were presumed to be proteases; a difference that has large implications for biochemistry and immunology. The most comprehensive analysis of the issue as to whether Abderhalden was simply grossly mistaken or perpetuated deliberate fraud can be found in Kaasch.

Жеке өмір

Эмил Абдерхальденнің Рудольф Абдерхальден деген ұлы болған, ол да химик болды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Швейцарияға көшкен.