Кіріспе

Неміс химигі (1818–1884)

Адольф Вильгельм Герман Колбе (27 қыркүйек 1818 – 25 қараша 1884)

1842 жылы ол Марбургтегі Филипп университетінде Роберт Бунсеннің көмекшісі болды. 1843 жылы сол университетте докторлық дәрежесін алды. 1845 жылы Лондондағы жаңа Экономикалық геология мұражайында Лион Плейфэйрдің көмекшісі болып жұмыс істегенде және Эдвард Франкландпен жақын дос болғанда, жаңа мүмкіндік туды. 1847 жылдан бастап ол Юстус фон Либиг, Вёлер және Иоганн Кристиан Поггендорф редакциялаған «Таза және қолданбалы химия сөздігі» (Handwörterbuch der reinen und angewandten Chemie) редакторына көмектесті, сонымен қатар маңызды оқулық жазды. 1851 жылы Колбе Бунсеннің орнын Марбургтегі химия профессоры лауазымына ие болды, ал 1865 жылы Лейпциг университетіне шақырылды. 1864 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1874 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1853 жылы генерал-майор Вильгельм фон Барделебеннің қызы Шарлоттаға үйленді. Оның әйелі 23 жыл бақытты некеден кейін 1876 жылы қайтыс болды. Олардың төрт баласы болды.

Химиялық зерттеулер

1840 жылдары Фридрих Вёлердің 1828 жылы мочевинаны синтездегеніне қарамастан, кейбір химиктер әлі де витализм іліміне сенді, оған сәйкес "органикалық" (яғни бастапқы мағынасында биологиялық көзден алынған) қосылыстарды жасау үшін ерекше тіршілік күші қажет болды. Колбе органикалық қосылыстардың осы "органикалық" контекстен тыс, тікелей немесе жанама түрде, алмастыру процестері арқылы алынған заттардан туындауы мүмкін деген идеяны ұсынды. (Осылайша, қазіргі заманғы анықтамалар бойынша ол бір органикалық молекуланы екіншісіне айналдырса, сол кездегі терминологиямен ол "органикалық емес" – anorganisch заттарды "органикалық" заттарға айналдырды, олар тек тіршілік процестері арқылы қолжетімді деп есептелді.) Ол өз теориясын көміртек дисульфидін (CS2) бірнеше қадамда (1843–45) сірке қышқылына (CH3COOH) айналдыру арқылы растады. Колбе сондай-ақ құрылымдық радикалдар туралы жаңа идея ұсынды, осылайша құрылымдық теорияның дамуына үлес қосты. Оның екінші және үшінші спирттердің болуы туралы теориялық болжамы, осы органикалық молекулалар класының алғашқысы синтезделген кезде расталды, бұл үлкен жетістік болды. Колбе "синтез" сөзін қазіргі мағынасында алғаш рет қолданды және көптеген жаңа химиялық реакцияларға үлес қосты. Сондай-ақ ол салицил қышқылын синтездеді, ол аспириннің құрылыс блогы болып табылады және бұл процесс Колбе синтезі немесе Колбе-Шмидт реакциясы деп аталады. Нитрилдерді синтездеу әдісі Колбе нитрил синтезі деп аталады, ал Эдвард Франкландпен бірге нитрилдерді тиісті қышқылдарға гидролиздеуге болатынын анықтады. Өзінің тәжірибелік зерттеулерімен және ғылыми-редакциялық жұмысымен қатар, Колбе Лейпцигте және әсіресе Марбургте студенттердің зерттеулерін басқарды; оның жетекшілігімен білім алған студенттердің арасында Питер Грисс, Александр Михайлович Зайцев (элиминация реакцияларының өнімдерін болжау үшін танымал Зайцев ережесінің авторы), Теодор Куртиус (диазо қосылыстарын, гидразиндерді және Куртиус қайта құрылымдалуын ашқан), Эрнст Отто Бекман (Бекман қайта құрылымдалуын ашқан), Карл Грейбе (ализариннің ашушысы), Оскар Лоу, Константин Фальберг, Николай Меншуткин, Владимир Марковников (циклогександан кіші және үлкен карбоциклдерді алғаш сипаттаған және алкендерге қосылу реакцияларын сипаттаған Марковников ережесімен танымал), Якоб Волхард, Людвиг Монд, Александр Крам Браун (этиленнің қос байланысын алғаш сипаттаған), Максвелл Симпсон және Фредерик Гутри болды.