Кіріспе

Темза өзенінің аңғары Англияның оңтүстік-шығысында орналасқан.

Горинг ойысы – Темза өзенінің ағысындағы топографиялық ерекшелік. Ойыс Оңтүстік Англияда, солтүстіктен оңтүстікке қарай ағатын өзеннің Чилтерн таулары мен Беркшир Даунс арасындағы салыстырмалы түрде тар кеңістікті кесіп өтуімен анықталады. Горинг ойысы Редингтен шамамен 10 миль (16 км) жоғарыда, ал Оксфордтан 27 миль (43 км) төменде орналасқан. Ойыс Оксфордширдегі Темза бойындағы Горинг қаласының атымен аталады. Бұл қала өзеннің шығыс жағалауында, Горинг ойысында орналасқан, ал Стреатли (Беркширде) батыс жағалауында, тікелей қарсы жақта жатыр. Горинг ойысында Темзаның биіктігі шамамен ... метрді құрайды. Жер екі жақта да тіктеп көтеріледі, шамамен бір километрге дейін шығысқа және батысқа қарай созылып, одан да биікке жетеді.

Ақ тас жартастар жақын жердегі геологиялық құрылымдарға қарағанда эрозияға төзімдірек болғандықтан, ойыстың солтүстігі мен оңтүстік-шығысындағы жер бедері азырақ көрінеді. Атап айтқанда, Дорчестердің екі жағында (солтүстікке қарай) төменгі жатқан Гаульт балшықты аңғары және Редингтен тыс Лондон алабындағы кең, төменгі жатқан Лондон балшықты аймағы (оңтүстік-шығысқа қарай) бар. Мұндай конфигурация – ірі өзеннің ақ тас жартастар арқылы кесіп өтуі және екі жағында кеңінен жатқан төмен жатқан жерлердің болуы – дәл осы түрінде Чилтерн төбелерінде кездеспесе де, Солтүстік Даунс пен Оңтүстік Даунста көптеген жерлерде табылады; мысалы, Солтүстік Даунсты Гилдфордтағы Вей өзені және Доркинг маңындағы Моль өзені кесіп өтеді.

Құрылу

Темза өзенінің бастауы 60 миллион жыл бұрын Ұлыбританияның кредалық теңізден шығуымен байланысты. Креда кезеңінің соңғы бөлігінде теңіз деңгейі қазіргіден жоғары болған деп саналады. Кейіннен Ұлыбританияны құрайтын жердің көп бөлігі теңіз суымен жабылған. Осы теңіз ортасында қалың балшық шөгінділері қалыптасқан. Палеоценнің басында (шамамен 65 миллион жыл бұрын) қазіргі Ұлыбританияның көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары көтерілді. Көтерілудің ең жоғары деңгейі солтүстік-батыста болды, ал аймақтық еңіс шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай бағытталды. Солтүстік теңіз алабы да қалыптасты. Осылайша, Англияның көп бөлігінің су ағызуы оңтүстік-шығысқа қарай бағытталды. Жер қыртысы кредалық теңізден пайда болған кезде, қазіргі Англияның орталық, шығыс және оңтүстік бөліктеріндегі ірі су желілерінің алғышарттары пайда болды. Осылайша, ерте терциар кезеңінен бастап бірнеше ірі өзендер шамамен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ағып, кейіннен оңтүстік Англияға қарай бағытталды. Бұл ерте су арналарының бірі – "Ата-бабалар Темзасы" болды. Дегенмен, плейстоцен дәуірінен бұрын өзеннің бағыты нақты белгісіз. Өзен ағып өткен геологиялық төсектер (оның ішінде бұрын Ұлыбританияның орталық, солтүстік және батыс бөлігін жапқан балшық төсектер) және өзен қалдырған кез келген шөгінділер эрозия нәтижесінде жойылған. Алайда, Темза өзені Горинг ойысы орналасқан жерге жақын жерде кем дегенде ерте плейстоцен кезеңінен бастап, кем дегенде бір миллион жыл бойы, және мүмкін одан да ұзақ уақыт бойы ағып келе жатқаны белгілі. Себебі, Темза өзенімен қалыптасқан деп саналатын, құмды және балшықты шағылданған кен орны Горинг ойысының жанындағы төбелерде табылды. Бұл кен орны, Вестленд Грин шағылы деп аталады, қазіргі биіктікте орналасқан. Бұл шөгінді Темза өзені шамамен 1,6 миллион жыл бұрын қалыптастырған деп есептеледі. (Мүмкін, одан сәл ертерек (геологиялық масштабта) Темза өзені Горинг ойысынан солтүстік-шығысқа қарай, Сток-Роу арқылы ағып өткен, онда Темза өзенімен қалыптасқан және бүгінде біршама жоғары биіктікте (одан жоғары) жатқан шөгінділер анықталды.) Сток-Роу шағылы және Вестленд Грин шағылы ірі су арнасымен қалыптасқаны белгілі, өйткені оларда триас және Батыс Мидлендс аймақтарының бұрынғы формацияларынан кварц және кварцит сияқты алыс жерлерден келген материалдар, сондай-ақ Солтүстік Уэльстің жанартаулық жыныстары бар. Сонымен қатар, Вестленд Грин шағылы Горинг ойысынан әрі қарай, солтүстік-шығысқа қарай Гертфордшир арқылы Шығыс Англияға дейін жалғасады. Мұндай су арнасы тек қазіргі Темза өзенінің алғабасы болуы мүмкін. Соңғы 1,5 миллион жыл ішінде Темза өзенінің көлемі мен бағыты белгілі бір жерлерде айтарлықтай өзгерді. Атап айтқанда, Темза өзенінің бастауы солтүстікке қарай Котсуолдс тауларынан шыққан, мүмкін, шамамен 450 000 жыл бұрын болған Англиялық мұз басудың салдарынан. Бұл мұз басу Лондон алабындағы өзеннің бағытында үлкен өзгерістерге әкелді, онда Уотфордқа дейінгі мұздың жылжуы өзенді, бұрын Сент-Олбанс аңғарының бойымен ағып, солтүстікке қарай, Солтүстік теңізге қарай, шамамен қазіргі бағыты бойынша ағып кетуге мәжбүр етті. Алайда, Темза өзенінің бағыты Горинг ойысы маңында соңғы 1,5 миллион жыл бойы шамамен бірдей болды. Темза өзенімен қалыптасқан және Вестленд Грин шағылынан жас шөгінділер Горинг ойысынан Редингке дейінгі аймақтағы қазіргі Темзаға жақын төбелерде табылды, ал шөгінділердің жасы ұлғайған сайын олардың биіктігі төмендейді.

Байланыс

Горинг ойығы маңызды коммуникация және көлік дәлізін құрайды. Өзеннің өзі, қазір тек демалыс үшін жүзуге ғана қолданылатын, Рединг пен Оксфордты байланыстыратын A329 тас жолымен және Лондоннан Бристоль мен Оңтүстік Уэльсқа дейінгі Ұлы Батыс магистральдық темір жолымен бірге осы ойықта орналасқан. Рединг пен Оксфорд арасындағы Темза өзенінің жергілікті бөлігі және Риджвей (Икнилд жолының жергілікті жалғасы) осы жерде Темзаны кесіп өтеді.