Кіріспе

АҚШ Әуе күштерінің сынақ ұшқышы және ғарышкері (1931–1966)

американдық ғарышкер

Чарльз Артур "Чарли" Басетт II (30 желтоқсан 1931 – 28 ақпан 1966), (майор, USAF) – американдық инженер-электрик және АҚШ Әуе күштерінің сынақ ұшқышы. Ол Огайо мемлекеттік университетінде екі жыл оқыды, содан кейін Техас Технологиялық университетінде Электр инженериясы бакалавры дәрежесін алды. Басетт ұшқыш ретінде Әуе күштеріне қабылданды және Әуе күштерінің Тәжірибелік сынақ ұшқыш мектебі мен Ғарыш зерттеу ұшқыш мектебін бітірді. Ол үйленген және екі баласы болған. 1963 жылы NASA ғарышкері болып таңдалып, "Жеміш-9" (Gemini 9) ғарыш кемесіне бекітілді. Алғашқы ғарыш сапарына дайындық кезіндегі ұшақ апатында қаза тапты. Оның есімі Space Mirror Memorial, The Astronaut Monument және Аполлон-15 миссиясы барысында Айға орнатылған Fallen Astronaut мемориалдық тақташасында мәңгі есте сақталады.

Ерте өмір және білім

Басет 1931 жылғы 30 желтоқсанда Огайо штатының Дейтон қаласында Чарльз Артур "Пит" Басет (1897–1957) және Фанни Белл Милби Басет (Джеймс; 1907–1993) отбасында дүниеге келген. Басет Американың скауттар ұйымында белсенді болды, онда ол екінші ең жоғары атаққа – "Өмірлік скаут" атағына қол жеткізді. Орта мектепте оқыған кезінде Басет модельдік ұшақтарға құмар болды. Ол бензинмен жұмыс істейтін модельдерді құрастырып, мектеп спорт залында оларды ұшыратын клубқа мүше болды. Басеттің модельдік ұшақтарға деген қызығушылығы нақты ұшақтарға ауысты; ол 16 жасында алғашқы жеке рейсін жасады. Ұшқыштар сабағына ақша табу үшін ол әуежайда уақытылы жұмыс істеді және 17 жасында жеке ұшқыш куәлігін алды. 1950 жылы Береядағы Берея орта мектебін бітірген соң, 1950 жылдан 1952 жылға дейін Колумбустағы Огайо мемлекеттік университетінде оқыды. 1952 жылы университеттің ортасында Басет Әуе күштерінің ROTC бағдарламасына қабылданды; сол жылдың қазан айында ол АҚШ Әуе күштеріне авиация курсанты ретінде қабылданды. 1958 жылдан 1960 жылға дейін Техас технологиялық колледжінде, қазіргі Техас техникалық университетінде оқыды. Техас техникалық университетінен электротехника мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алып, Лос-Анджелестегі Оңтүстік Калифорния университетінде (USC) аспирантурада оқыды.

Әскери қызмет

Ол өзінің карьерасын Солтүстік Каролинадағы Сталлингс әуе базасында және Техастағы Брайан әуе базасында оқудан бастады. Басетт 1953 жылдың желтоқсан айында Брайанды бітіріп, Әуе күштеріне офицер болып тағайындалды. Ол Невада штатындағы Неллис әуе базасына қосымша дайындыққа екінші лейтенант ретінде келді. Ол T-6, T-28 және T-33 сияқты оқу ұшақтарында, сондай-ақ 1954 жылы F-86 Sabre реактивтік истребителінде ұшты. Ол 8-ші истребитель-бомбардировщик тобымен Кореяға барды және F-86 Sabre ұшағын ұшырды. Басетт жауынгерлік тапсырмаларға қатысуға кешігіп қалды және: "Егер сізде ешқандай қиындық болмаса, өзіңіздің қаншалықты жақсы екеніңізді білмейсіз" деді. Ол 1955 жылы Кореядан оралып, Нью-Йорктегі Саффолк округінің әуе күштері базасына тағайындалды, онда F-86D, F-102 және C-119 сияқты ұшақтарды ұшты. 1960 жылдың қарашасында Басетт Алабама штатындағы Максвелл әуе күштері базасына эскадрондық офицерлер мектебіне оқуға барды. Ол сондай-ақ Әуе күштерінің эксперименталдық сынақ ұшқыштары мектебін (62A сыныбы) және Ғарыш зерттеу ұшқыштары мектебін (III сыныбы) бітіріп, капитандық шеніне көтерілді. Басетт Калифорниядағы Эдвардс әуе базасындағы истребительлік жобалар кеңсесінде тәжірибелік және инженерлік сынақ ұшқышы болып жұмыс істеді және 3600 сағаттан астам ұшу уақытын жинады, оның ішінде 2900 сағаттан астам реактивтік ұшақта. Осыған ұқсас тапсырманы Джин Сернан «Gemini 9A» бағдарламасында орындады. Бас астронавт Дик Слейтонның автобиографиясына сәйкес, ол Басеттті «Gemini 9» үшін өзін де, Сиді де «көтере алатындай мықты» болғандықтан таңдады. Слейтон Бассетті Фрэнк Борман мен Уильям Андерспен бірге екінші резервтік «Apollo» экипажының басқару модулінің пилоты етіп тағайындады.

Жеке өмір

1955 жылы 22 маусымда Бассетт Джинни Мартинге үйленді. Олардың екі баласы болды. 101-ғимарат – «Жемелес» ғарыш кемесінің құрастырылған орны. Сол дүйсенбі күні таңертең екі ғарышкер екі апталық жаттығу үшін симуляторға сол жерге бара жатқан еді. Олар ғарыш кемесінен 152 метрлік қашықтықта қаза тапты. Екеуі де апат салдарынан алған жарақаттан дереу көз жұмды. Си ұшқышы кабинадан шығып кетіп, тұрақтан, парашюты жартылай ашылған күйде, құлау орнына байланған қалпында табылды. Бассетт соққыда басы кесілді, ал кесілген басы сол күні зақымдалған құрастыру ғимаратының шатырында табылды. Екеуінің де мәйіті 4 наурызда Арлингтон ұлттық зиратына жерленді. Екі күн бұрын Техаста өткен жерлеу рәсімінде астронавттар Джим МакДивит пен Джим Ловелл және азаматтық ұшқыш Джере Кобб Бассеттің құрметіне «жоғалған адам» формациясын ұшырды, ал Базз Олдрин, Билл Андерс және Уолтер Каннингем Сейді құрметтеу үшін солай жасады. Кейіннен NASA тергеу тобы ауа райының нашар болуынан туындаған ұшқыштың қатесі апаттың басты себебі болды деген қорытындыға келді. Топ See екінші жолу қонғанда нашар көріну салдарынан жерге тым төмен ұшып бара жатқан деген шешімге келді.

Ескерткіштер

Бассетт Кеннеди ғарыш орталығының келушілер орталығындағы Ғарыш айнасы ескерткішінде, ғарыш зерттеулері жолында қаза тапқан 24 басқа NASA ғарышкерлерімен бірге еске алынады. Оның аты 1971 жылы Аполлон-15 миссиясы орнатқан Айдың Хэдли Риль аймағындағы "Құлаған ғарышкерлер" ескерткіш тақтасында да жазылған. Техас Технологиялық университеті 1996 жылғы қарашада Бассеттің құрметіне Электр инженерлігі зерттеу зертханасының ғимаратын арнады.