Петерis Васкс: Латыш композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Латвия композиторы

Петерис Васкс (16 сәуірде 1946 жылы туған) – латыс композиторы.

Өмірбаян

Васкс Латвияның Айспуте қаласында баптист пасторының отбасында дүниеге келген. Ол Язеп Витольс атындағы Латвия музыка академиясында скрипкашы, ал Литва музыка және театр академиясында Витутас Серейкамен контрабасшы болып оқыды. Ол бірнеше латыш оркестрлерінде ойнағаннан кейін Вильнюс мемлекеттік консерваториясына түсті. Советтік биліктің баптистерге қатысты репрессивті саясатының кесірінен Латвияда оқу мүмкін болмағандықтан, ол композицияны Валентин Уткинмен бірге көрші ел Литвада оқыды. 1990 жылдары ол Латвиядан тыс жерлерде таныла бастады, осы кезде Гидон Кремер оның шығармаларын қолдауға кірісті. Қазір ол Еуропаның ең ықпалды және мадақталған заманауи композиторларының бірі. Васкстің ерте шығармалары Витольд Лутославский, Кшиштоф Пендерецкий және Джордж Крамбтың алеаторикалық тәжірибелерімен байланысты. Кейінгі туындыларында латыш халық музыкасының элементтері пайда болды, мысалы, оның жұмсақ және пасторальді гобой d'amour концерті (1989). Оның шығармалары әдетте өте айқын және түсінікті, гармониялық сезімі берік және күшті. Лирикалық бөлімдер кейде толқыған диссонанстармен алмастырылады немесе марш сияқты дыбыспен қараңғы үзінділермен тоқтатылады. Ол минималистік техникаларды да кеңінен қолданды, бірақ ешқашан нақты бір әдіске толықтай берілген жоқ. Вакс қоршаған орта мәселелеріне өте сезімтал, сондықтан оның көптеген шығармаларында табиғаттың таза және қираған күйі бейнеленген, мысалы, №2 скрипкалық квартетінде (1984). Басқа маңызды туындыларына Cantabile (1979), Musica dolorosa (1984) және соло контрабасқа арналған "Bass Trip" (2003) жатады. Ол алты скрипкалық квартет жазды, олардың төртіншісі (1999) және бесіншісі (2004) Kronos Quartet үшін жазылған. Вакс 1996 жылы Альфред Топфер қорының Вена Хердер сыйлығын, сондай-ақ Балтық Ассамблеясының әдебиет, өнер және ғылым сыйлығын және 1997 жылы Латвияның Ұлы музыка сыйлығын алды, соңғысы оның скрипкалық концерті Tālā Gaisma ("Алысқан жарық") (1996–97) үшін табысталды. 2004 жылы Канн классикалық сыйлығына ие болды. Оның маңызды шығармаларына "Viatore", №2 симфониясы және "Қайтыс болған досқа арналған музыка" да кіреді. 1994 жылдан бастап Латвия ғылым академиясының құрметті мүшесі, ал 2001 жылы Швеция Корольдік музыка академиясының мүшесі атанды. 1996 жылы Стокгольмдегі Жаңа музыка фестивалінің бас композиторы, ал 2006 жылы Уэльстегі Престейн музыка және өнер фестивалі мен Гламорган аңғары фестивалінің тұрақты композиторы болды. 2005 жылы Эстонияның 3-дәрежелі Ақ Жұлдыз орденімен марапатталды.

Vasks was born in Aizpute, Latvia, into the family of a Baptist pastor. He trained as a violinist at the Jāzeps Vītols Latvian Academy of Music, as a double bass player with Vitautas Sereikaan at the Lithuanian Academy of Music and Theatre, and played in several Latvian orchestras before entering the State Conservatory in Vilnius in the neighboring Lithuania to study composition with Valentin Utkin, as he was prevented from doing this in Latvia due to Soviet repressive policy toward Baptists. He started to become known outside Latvia in the 1990s, when Gidon Kremer started championing his works and now is one of the most influential and praised European contemporary composers. Vasks' early style owed much to the aleatoric experiments of Witold Lutosławski, Krzysztof Penderecki and George Crumb. Later works included elements of Latvian folk music, such as his gentle and pastoral cor anglais concerto (1989). His works are generally extremely clear and communicative, with a solid and muscular sense of harmony. Lyrical passages may be followed by agitated dissonances, or interrupted by sombre sections with a march like feel. He made extensive use of minimalist techniques as well, but never became attached to any particular method. Vasks feels strongly about environmental issues, and a sense of nature both pristine and destroyed can be found in many of his works, such as the String Quartet No. 2 (1984). Other important works include Cantabile (1979) and Musica dolorosa (1984) and "Bass Trip" (2003) for solo double bass. He has written six string quartets, the fourth (1999) and fifth (2004) of which were written for the Kronos Quartet. Vasks was the recipient of the Vienna Herder Prize of the Alfred Toepfer Foundation in 1996, as well as the Baltic Assembly Prize for Literature, the Arts and Science, and the Latvian Grand Music Award in 1997, the latter for his violin concerto Tālā Gaisma ("Distant Light") (1996–97). He received the Cannes Classical Awards in 2004. His important works also include "Viatore", Symphony No. 2 and "Music for a deceased Friend". Since 1994 he has been an honorary member of the Latvian Academy of Sciences and in 2001 he became a member of the Royal Swedish Academy of Music. In 1996 he was the main composer at the Stockholm New Music Festival and in 2006 composer in residence at the Presteigne Festival of Music and the Arts and the Vale of Glamorgan Festival in Wales. In 2005 he received the Estonian honour the Order of the White Star, 3rd Class.

Шығармалары

Төменде Васктың шығармаларының тізімі келтірілген.

Симфониялар

Симфония № 1: «Balsis» («Дауыстар») (1991), скрипкалық оркестр үшін
Симфония № 2 (1998)
Симфония № 3 (2005)