Кіріспе

Минималды мемлекет

Түнгі күзетші мемлекет немесе минархия, оның жақтаушылары минархистер деп аталады, – мемлекеттің шектеулі және минималды моделі. Оның функциялары либертариандық теорияға негізделген. Оңшыл либертариандар оны тек қана зорлық-зомбылыққа жол бермеу принципін сақтаушы ретінде қолдайды, азаматтарды әскери, полиция және сот жүйесімен қамтамасыз етеді, осылайша оларды зорлық-зомбылықтан, ұрлықтан, келісімшарт бұзудан, алаяқтықтан және меншік құқығын қорғаудан сақтайды. АҚШ-та бұл үкімет түрі көбінесе либертариандық және объективистік саяси философиямен байланысты. Басқа елдерде миниархизмді анархист емес либертариандық социалистер және басқа да солшыл либертариандар да қолдайды. Роберт Нозиктің "Анархия, мемлекет және утопия" (1974) еңбегінде түнгі күзетші мемлекет концепциясы кеңінен танымал болды. Тарихшы Чарльз Тауншенд XIX ғасырдағы Ұлыбританияны осы үкімет формасының үлгісі ретінде сипаттады.

Шығу тегі

Түнгі күзетші мемлекет терминін неміс социалисі Фердинанд Лассалл 1862 жылы Берлинде сөйлеген сөзінде қолданды, онда ол буржуазиялық либералдық шектеулі үкіметті сынады. Ол оны ұрлықтың алдын алудан басқа міндеті жоқ түнгі күзетшімен салыстырды, сонымен қатар неміс тіліндегі Nachtwächter сөзінің "қабілетсіз немесе ақымақ" деген қосымша мағынасын пайдаланды. Бұл тіркес капиталистік үкіметті сипаттау ретінде жылдам тарады, тіпті либерализм үкіметтің белсендірек болуын немесе жауапкершілігінің кеңейтілуін білдіре бастады. Людвиг фон Мизес кейіннен Лассалл шектеулі үкіметті күлкілі көрсетуге тырысқанын, бірақ ол "қымыз дайындаумен, шалбар түймелерін жасаумен немесе газет шығарумен" айналысатын үкіметтерден гөрі артық күлкілі емес еді деп санайды. Түнгі күзетші мемлекеттің жақтаушылары – миниархистер, бұл «минимализм» және «архия» сөздерінің қосындысы. Архе (/ɑr//k//i/; [[:wikt:ἀρχή]) – грек тілінен алынған сөз, ол «бірінші орын, билік», «үкімет әдісі», «империя, мемлекет», «биліктер» (көпше түрі: ἀρχαί) немесе «басшылық» мағыналарын білдіреді. Минархист терминін 1980 жылы Самюэл Эдвард Конкин III енгізді.

Философия

Оң либертариандық миниархистер мемлекетті агрессиясыздық принципінің логикалық салдары ретінде негіздейді. Анархизмге қарсы тағы бір жиі айтылатын пікір – жеке қорғау және сот фирмалары көбінесе оларға жеткілікті төлем жасағандардың мүдделерін қорғайды. Солшыл либертариандық миниархистер мемлекетті жұмысшы табына әлеуметтік қорғау жүйесінің пайдасын тигізетініне сүйене отырып, уақытша шара ретінде негіздейді. Ноам Чомский сияқты кейбір анархистер әлеуметтік демократтармен әлеуметтік көмектің маңыздылығы туралы келіседі, бірақ мемлекеттік емес тәсілдерді қолдануды ұсынады. Питер Хейн сияқты солшыл либертариандар – мемлекетті таратуға қарсы шығатын орталықтандыруға қарсылар.

Кейбір миниархистер анархия нәтижесіз екенін, сондықтан мемлекеттің болуы қажет деп санайды. «Анархия, Мемлекет және Ұтопия» (1974) кітабында минималды мемлекет идеясын таныстырған Роберт Нозик, түнгі күзетші мемлекетінің кез келген саяси жүйеге, егер ол адамның негізгі құқықтарын құрметтейтін болса, мүмкіндік беретін және осылайша мемлекеттің болуын моральдық тұрғыдан негіздейтін құрылымды қамтамасыз етеді деп мәлімдеді.