Кіріспе

Колумбиялық ақын, романист және эссеші Альваро Мутис Джарамилло (25 тамыз 1923 – 22 қыркүйек 2013) – колумбиялық ақын, романист және эссеші. Оның ең танымал туындысы – Макролл эль Гавьеро кейіпкері төңірегіндегі "Макроллдың оқиғалары мен баяулыстары" романдары циклы. Ол 1991 жылы Италиядағы Халықаралық Нонино сыйлығының лауреаты атанды. 2001 жылы Мигель де Сервантес сыйлығымен және 2002 жылы Нойштадт халықаралық әдебиет сыйлығымен марапатталды.

Ерте өмір

Мутис Боготада дүниеге келді және екі жасынан он бір жасқа дейін Брюссельде өмір сүрді, онда оның әкесі Сантьяго Мутис Давила дипломат қызметін атқарды. Олар жазғы демалысқа кемемен Колумбияға оралатын. Осы кезде Мутистің отбасы оның әкесінің кофе және қант плантациясы – Коэллода қонақтады. Алваро Мутис үшін осы жылдардағы әсерлер, Жюль Верннің кітаптарын және Пабло Неруданың "Жердегі тұрақ" (Residencia en la tierra) поэмасын оқуы, әсіресе "el trópico" (тропиктер)пен байланысы – оның шығармашылығының негізгі күші болды. Мутис Боготадағы Nuestra Señora del Rosario колледжінде Колумбия ақыны Эдуардо Каррансаның жетекшілігімен орта мектепті бітірді. Оқуын аяқтамаса да, 1940 жылдары құрылған Cántico тобының мүшесі ретінде Боготадағы әдеби ортаға қатысты. 1948 жылы Мутис пен Карлос Патиньо "La balanza" атты өлеңдер жинағын жариялады. 1956 жылдан бастап ол Мексика қаласында тұрды, онда Октавио Пас, Мутистің ерте поэзиясын қолдаушы, оның туындыларына жағымды баға бергенінің арқасында танымал болды. Алваро Мутистің жұмысының алғашқы маңызды мойындалуы 1974 жылы болды: Колумбияның Ұлттық әдебиет сыйлығы.

Әдеби мансап

Мутистің поэзиясы алғаш рет 1948 жылы, ал алғашқы әңгімелері 1978 жылы жарық көрді. Макролл кейіпкерін таныстыратын алғашқы повесі – La nieve del Almirante (Адмиралдың қар) 1986 жылы жарық көрді және оған халықтың және сыншылардың жоғары бағасы бұйырды. Ол көптеген әдеби сыйлықтарға ие болды, соның ішінде Prix Médicis (Франция, 1989), Premio Príncipe de Asturias de las Letras (Испания, 1997), Premio Miguel de Cervantes (Испания, 2001) және Мақролл Гавьеро туралы жеті повестен тұратын жинақ – «Мақроллдың оқиғалары мен басынан кешкендері» үшін Neustadt International Prize for Literature (АҚШ, 2002). Мутис өлең мен проза жазушы ретіндегі мансабын әдеби емес қызметтердің алуан түрлі салаларымен қатар алып жүрді. Басты кейіпкері Макролл сияқты, Мутис кәсіби қызметі барысында көп саяхаттады, оның ішінде Standard Oil компаниясының жарнамалық байланыс директоры ретінде бес жыл, ал Латын Америкасының теледидар бөлімдерінде Twentieth Century Fox және Columbia Pictures компанияларының сату менеджері ретінде 20 жылдан астам қызмет етті. Латын Америкасы оның дауысымен алғаш рет «The Untouchables» телесериалының испан тіліндегі нұсқасын баяндаған кезде танысты. 1950 жылдары Мутис Standard Oil компаниясының қайырымдылыққа бөлінген ақшаны басқарғаны үшін Мексиканың Лекумберри түрмесінде 15 ай өтті. Ол бұл ақшаны Колумбиядағы әскери диктатурадан қауіп көрген достарына көмектесу үшін пайдаланған, ал Мексикаға қашқаннан кейін Мексика үкіметі Колумбияның қысымына көніп, оны түрмеге қамады. Колумбиялық диктатура құлағаннан кейін оған тағылған айыптар алынып тасталды және ол босатылды. Түрмедегі тәжірибесі оның өмірі мен шығармашылығына терең әсер етті және «Диарио де Лекумберри» кітабында баяндалған.

Сыни қабылдау

Мутистің жақын досы, Нобель сыйлығының иегері Габриэль Гарсия Маркес оны "біздің заманымыздың ең ұлы жазушыларының бірі" деп атады. Мутистің туындылары Латын Америкасы мен Еуропада ең көп оқылады. Мутис ағылшын тілді елдерде жақсы танымал емес, мүмкін, оны жіктеу қиын болғандықтан. Оның әдеби еңбектері американдық академиядағы "Латын Америкасы әдебиеті" деп қабылданатын әдебиет саласына жатпайды. Оның ең танымал кейіпкері Макроллдың тегі, ұлты, жасы және сырт келбеті анықталмаған. Ол Латын Америкасынан шыққан адам сияқты көрінбейді және Латын Америкасына тән ешқандай ерекшелік танытпайды. Макролл – жалғыз саяхатшы, ол кездесетін адамдарымен және сүйіктілерімен қарым-қатынасында сырттан қараушының салқындығын сақтайды; ол зорлық пен қатігездік орнаған заманда мән іздейді. Осы тұрғыдан алғанда, кейбір әдеби сыншылар Макроллды Софоклдің Эдипімен салыстырды.

Саяси көзқарастар

Мутис өзін "реакциялық, легитимист және монархист" деп сипаттады. "Ескі реакционер" деп аталған ол 2002 жылғы "Рух пен Жердің өліміне қарсы" манифестінің бірлескен авторы болды, ал бұл манифест Nouvelle Droite идеяларын таратуға бағытталған бастама ретінде сипатталды.