Белгілі мерзімге сайлаулар және олардың ерекшеліктері
Fixed-term election
Белгілі мерзімді сайлаулар – үкіметтің ықпалынан тыс, нақты күні белгіленген сайлаулар. Президенттік, әкімшілік лауазымдарға жиі кездеседі. Конституциялық негізде кешіктірілуі мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі мерзімге сайлау – бұл белгіленген күні өтетін, және қолданыстағы саясаткерлердің оны өзгертуі мүмкін емес сайлау, ерекше жағдайларда ғана, тіпті сонда да өзгертуге құқығы жоқ. Лауазым иесі әдетте белгілі бір мерзімге қызметке кіріседі, ал оның өкілеттігі автоматты түрде тоқтатылады. Белгілі мерзімге сайлау тікелей сайланған басшылар, мысалы, тікелей сайланған әкімдер, облыс әкімдері және президенттер үшін кең таралған, бірақ парламенттік жүйеде премьер-министрлер мен парламенттер үшін осылай жиі кездеспейді.
A fixed term election is an election that occurs on a set date, and cannot be changed by incumbent politicians other than through exceptional mechanisms if at all. The office holder generally takes office for a set amount of time, and their term of office or mandate ends automatically. Fixed term elections are common for directly elected executive officers, such as directly elected mayors, governors and presidents, but less common for prime ministers and parliaments in a parliamentary system of government.
Мысалдар
Австралия Сенатының жартылай белгіленген мерзімі бар, оны тек Австралия Конституциясының 57-бабына сәйкес екі рет тарату арқылы қысқартуға болады, егер Австралия Өкілдер палатасы қолдаған заң жобасы бойынша ұзаққа созылған келіспеушілік туындаса. Сайлау мерзімі белгілі болғанымен, сайлау күнін үкімет он ай ішінде өзгерте алады. Екі рет таратылған сайлаудан кейін, ротацияны қалпына келтіру үшін жаңадан сайланған сенаторлардың мерзімі алдыңғы 1 шілдеге дейін кері есептеледі, осылайша олар үш немесе алты жылдан кем қызмет етеді. Австралия Өкілдер палатасының мерзімі үш жылға дейін, бірақ ең төменгі шегі жоқ болғандықтан, екі палатаның сайлаулары синхронды болмауы мүмкін, нәтижесінде әр палатаға бөлек сайлаулар өтеді. Алайда, соңғы рет мұндай жағдай 1970 жылы болған. Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия, Виктория, Квинсленд, Солтүстік территориясы және Австралия астаналық аумағы (ACT) штаттары мен аумақтарында жартылай белгіленген мерзімдер бар, яғни аралық мерзімде таратуға тек қана ауыр келіспеушілікті шешу үшін рұқсат етіледі. Еуропалық парламент сайлауы әлемдегі екінші ірі демократиялық сайлау болып саналады және маусым айының күндерінің бірінде бес жылда бір рет өтеді. Әр ел өзінің сайлау ережелерін белгілеуде еркін, және әрқайсысы таңдалған күндің төрт күнінің біреуін сайлау күні ретінде таңдайды. Гонконгта, Гонконгтың Негізгі заңына сәйкес, Бас атқарушы билік бес жылда бір рет, ал Заң шығарушы кеңес төрт жылда бір рет сайланады. Кейбір жағдайларда Бас атқарушы билік Заң шығарушы кеңесті таратуға құқылы, ал басқа жағдайларда Бас атқарушы билік отставкаға кетуге міндетті. 2005 жылы Бас атқарушы лауазымы бос қалған жағдайда, оның орнын басатын адам алдыңғы Бас атқарушы биліктің қалған мерзімін ғана өтейтіні шешілді. Норвегияда сайлаулар екі жылда бір рет өтеді, парламенттік және жергілікті сайлаулар кезекпен алмасады. Норвегияның ерекшелігі – заң шығарушы органның мерзімінен бұрын таратылуы мүмкін емес (бұл қасиетті АҚШ-пен, бірақ көптеген басқа елдермен бөліседі): Стортинг әрқашан толық төрт жылдық мерзімін өтейді; Конституция мерзімінен бұрын сайлауға жол бермейді, тіпті үкімет қаласа да монархқа парламентті таратуға құқық бермейді. Ресейде Мемлекеттік Думаға сайлау бес жылдық мерзімге өтеді. Ресей Президенті Думаны таратып, мерзімінен бұрын сайлау жариялауға екі жағдайда құқылы: егер Дума үш рет қатарынан Президенттің Премьер-министрлік лауазымға ұсынған кандидатын мақұлдаудан бас тартса немесе егер Дума үш ай ішінде Ресей Үкіметіне екі рет сенімсіздік білдірсе. Швецияда сайлаулар төрт жылда бір рет өтеді. Премьер-министр мерзімінен бұрын сайлауды жариялай алады. Мұндай сайлаулар спикер Парламент қабылдайтын Премьер-министр кандидатын төрт рет ұсынбаған жағдайда автоматты түрде өтеді. Қосымша сайлаулар тұрақты сайлаулардың орнына өткізілмейді және төрт жылдық кестеге өзгеріс енгізбейді. Ұлыбританияда, Төменгі палатаға мерзімінен бұрын өткен жалғыз сайлау 2015 жылы болды, оның күні 2011 жылғы Белгілі мерзімді парламенттер заңымен айқындалған. Заңға сәйкес, сайлау парламенттік мерзімнің бесінші жылы аяқталғаннан кейінгі 25-ші жұмыс күніне белгіленді. Ұлыбритания Парламенті 2020 жылғы сайлауды 2019 жылға жылдыруға дауыс берді, ал заң 2022 жылы жойылды. Ұлыбританияның құрамындағы децентральді парламенттерге сайлаулар әр бес жылда мамыр айының бірінші бейсенбісінде өтеді. Канада, Германия және Австралиядан айырмашылығы, парламентті ерекше жағдайларда ертерек таратуға ешқандай ережелер қарастырылмаған, монарх парламентті өз қалауынша таратуға құқылы. АҚШ-тағы сайлаулар: Конгресс мүшелері мен Президент белгілі мерзімге сайланады және мерзімінен бұрын сайлау өткізуге ешқандай механизмдер қарастырылмаған. Конгресске жалпы сайлаулар әр екі жылда қараша айында өтеді. Президент техникалық тұрғыдан әр төрт жылда сайлаушылар алқасымен сайланады. Алайда, қазіргі таңда сайлаушылар Президенттікке өткізілген халықтың дауыс беру нәтижесіне сәйкес таңдалады, бұл Конгресс сайлауымен бірге өткізіледі. Конгресс пен Президент келесі жылдың қаңтарына дейін өкілеттіктерді сақтайды. АҚШ-тың көптеген штаттары мен аумақтарында заң шығарушы және атқарушы органдары үшін белгілі мерзімдер қарастырылған, және көпшілігі жалпы сайлауды федералды сайлау күні өткізеді, бірақ бірнеше штаттар жыл сайынғы сайлауларды өткізеді.
The Australian Senate has a semi fixed term that can be cut short only by a double dissolution under Section 57 of the Australian constitution, used if there is a prolonged deadlock over a bill supported by the Australian House of Representatives. While the term itself is fixed, the election date can be shifted with the government having a ten month window it can schedule the election on. After a double dissolution election, to restore rotation, newly elected Senators' terms are backdated to the previous 1 July so that they serve less than three or six years. Since the Australian House of Representatives has a maximum term of only three years but no minimum term, elections for the two houses can become desynchronised, resulting in separate elections for each house. However, this has not happened since 1970. The Australian states and territories of New South Wales, South Australia, Victoria, Queensland, the Northern Territory and the Australian Capital Territory (ACT) have semi fixed terms in that dissolution at any time in mid term is allowed only to resolve a serious deadlock. Elections to the European Parliament are considered the second largest democratic elections in the world and occur every five years on a weekend in June. Each country is relatively free to set its own election rules and each chooses one out of the four days of the selected weekend to hold its election. In Hong Kong, according to the Hong Kong Basic Law, the Chief Executive is elected every five years and the Legislative Council is elected every four years. Under some circumstances the Chief Executive may dissolve the Legislative Council, and under some other circumstances the Chief Executive is obliged to resign. In 2005 it was resolved that if the office of the Chief Executive is left vacant, the successor serves only the remainder of the term of his or her predecessor. Elections in Norway take place every two years, alternating between parliamentary and local elections. Norway is unusual in that the legislature cannot be dissolved early (a trait it shares with the United States but few other countries): the Storting always serves its full four year term; the constitution does not allow snap elections, nor does it give the monarch the right to dissolve parliament even if the government wants to do so. Elections in Russia to the State Duma are for a five year term. The President of Russia has the authority to dissolve the Duma and call a snap election in two cases: if the Duma refuses to approve the President's appointee for Prime Minister of Russia three times in a row, or if the Duma passes a motion of no confidence in the Government of Russia twice in three months. Elections in Sweden take place every four years. Extra elections can be called by the Prime Minister. They happen automatically when and if the Speaker fails four times to present a candidate for Prime Minister that Parliament can accept. Extra elections do not replace regular ones they do not move the four year schedule. In the United Kingdom, the only fixed term election for the House of Commons was in 2015, the date having been determined by the Fixed term Parliaments Act 2011. Under the act, elections were set for the 25th working day following the day when a parliamentary term ended on its fifth year. The UK Parliament voted to bring the 2020 election forward to 2019, and the act was repealed in 2022. Fixed term elections to the UK's devolved parliaments are held on the first Thursday in May every five years. Unlike Canada, Germany, and Australia, provision is not made for early dissolving Parliament through exceptional means, with the monarch able to dissolve parliament at their pleasure. Elections in the United States: Members of Congress and the President serve fixed terms, and no mechanisms exist for early elections. General elections for Congress occur every two years on Election Day in November. The President is technically elected every four years by the Electoral College. However, it is customary today for electors to be chosen based on the outcome of popular votes for President, held along with Congressional elections when applicable. Congress and the President remain in office until January the following year. Most U. S. states and territories also have fixed terms for their legislatures and executives, and most hold their general elections on the federal Election Day, though several states hold off year elections instead.
Ең жоғары шарттар
Бірқатар елдер сайланған лауазым иелері үшін белгілі бір мерзімдерді қарастырмайды, оның орнына мерзімнің ең ұзақ шегін белгілейді, бұл үкіметтің шешімі бойынша сайлауды жиірек өткізуге мүмкіндік береді. Мұндай мысалдардың қатарында Ұлыбританияның Өкілдер палатасы, Австралияның Өкілдер палатасы, Канаданың Өкілдер палатасы, Жаңа Зеландия Парламенті және Данияның Фолькетингі бар. Әрбір жағдайда премьер-министр монархқа парламенттің конституциялық ең ұзақ мерзімінен бұрын сайлау тағайындау туралы кеңес бере алады.
A number of countries do not provide for fixed terms for elected officials, instead stipulating the maximum length of a term, permitting elections to be held more frequently as determined by the government. Such examples include the House of Commons of the UK, the Australian House of Representatives, the Canadian House of Commons, the New Zealand Parliament, or the Folketing of Denmark, in each case the prime minister may advise the monarch to call an election earlier than the constitutional maximum term of the parliament.