Кіріспе
Құс түрлері
Ориноко қазы (Neochen jubata) – Anserinae кіші тұқымдасының Tadornini тайпасына жататын, жақын уақытта жоғалу қаупі бар су құсы. Ол Чили, Француз Гвианасы, Суринам және Уругвай елдерінен басқа Оңтүстік Американың барлық құрлық елдерінде кездеседі.
Таксономия және жүйелеу
Ориноко қаздарының таксономиясы әлі толық анықталған жоқ. Халықаралық орнитологиялық комитет (IOC) және BirdLife International-дың «Әлем құстары туралы анықтамалық» (HBW) оны Neochen туысына жатқызады. Дегенмен, 2014 жылы жарияланған молекулалық филогенетикалық зерттеу нәтижесінде Америка орнитологиялық қоғамының Оңтүстік Америка жіктелу комитеті мен Клементс таксономиясы оны және Анд қазын қайта жаңартылған Oressochen туысына жатқызады. IOC және HBW Анд қазын Chloephaga туысына жатқызады. Ориноко қаздары бір ғана түрден тұрады. Ориноко қаздарының көші-қоны аурудың таралуына себеп болуы мүмкін. Toxoplasma gondii және Neospora caninum – түрлі жануарларды қоздырып, ауыр сырқаттарға шалдықтыратын апикомплексті паразиттер. Олар Ориноко қаздары көшіп бара жатқанда тоқталып, жем іздейтін далаларда көбейеді. Құстар жұққаннан кейін, паразиттерді басқа құстарға немесе адамдарға жұқтыруы мүмкін. Боливия және Бразилияда адамдар Ориноко қазының етін жейді, бұл адамдардың жұқтыруына әкелуі мүмкін.
Тамақтандыру
Ориноко қаздары шөпқоректі және негізінен жапырақтармен және тұқымдармен, әсіресе шөптердің тұқым бастарымен қоректенеді. Олар өзендер мен ескі арналардың тұншыққан суларындағы су балдырларымен де азықтанады. Көбінесе суға жақын ашық жерлерде күндіз бойы жем іздейді, бірақ түнде де жем іздей алады. Жекелеген қаздар таңертең және кешке жем іздейтін және демалатын жерлер арасында қозғалады.
Өсіру
Орнико қаздарының көбейту маусымы географиялық орналасуына және жауын-шашын жағдайларына байланысты өзгереді. Экватордың оңтүстігіндегі популяциялар көбінесе құрғақ маусымда, сәуірден қарашаға дейін ұялайды. Венесуэлада көпшілігі шілде-тамыз айларындағы жаңбырлы маусымда ұялайды, бірақ кейбіреулері басқа уақытта да ұялайды. Ориноко қаздары табиғи және жасанды қуыстарда ұялайды. Олар басқа қуыс ұя салатын түрлер жасаған қуыстардың орнына, ағаштардың табиғи себептермен – мысалы, бұтақтардың жоғалуы немесе шіруі салдарынан пайда болған қуыстарын пайдаланады және осы қуыстар үшін сұңқарлармен және тотықтармен бәсекелесе алады. Жерге, тығыз шөпке ұя салу туралы хабарлар да бар, бірақ бұл стратегия сирек кездеседі. Ориноко қаздары кейде басқа Ориноко қазының ұясына жұмыртқа салады (құрттаушылыққа барады). Бір зерттеуде құрттауға ұшырамаған ұялардағы жұмыртқалардың орташа саны жеті болса, құрттауға ұшыраған ұялардағы жұмыртқалардың орташа саны 19 болды. Құрттауға ұшыраған ұяларда ұялаудың табыстылығы жоғары болды. Ориноко қаздары жыл бойы берік жұптар құрады және көбейту маусымында аумақтық мінез-құлық танытады. Аталықтары инкубация кезеңінде аналықтарын қорғайды.
Дауыстау
Ориноко қаздары өте дауыс береді. Жұптасу маусымында аталықтары "жіті сыбызғы мен қарлы дауыс" шығарады, ал аналықтары "қатты қаққырап" дауыстайды. Аталықтары сондай-ақ "құбырлы сыбызғымен зырқырап, қамыстың үніндей сыбызғы" шығарады, ал аналықтары "төменгі қарлы дауыспен гу'рмп, гу'рмп, гу'рмп" дейді. Екеуі де "ерекше мұрынды дауыспен, а?" дейді. Балалары "жұмсақ тауық сияқты шықшырып" дауыстайды.
Мәртебе
IUCN Ориноко қазын құрып кетуге жақын түр деп бағалады. Оның кең таралған аймағы бар, бірақ ересек 10 000-нан 25 000-ға дейінгі саны "баяудан орташа қарқынмен" азайып барады. Төмендеудің басты себебі – аң аулау, себебі аң ауланбайтын қорғалған аумақтардағы популяциялар тұрақты. Қоныс орындарын күріш егістігіне айналдыру да қауіпті. Қорғау шаралары өзен жағалауларын, басты өзен арналарындағы құмды жағажайларды және көші-қон жолдарына бағытталуы керек.