Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері, американдық футболшы.

Сэр Фрэнсис Диллон Белл (8 қазан 1822 – 15 шілде 1898) – 19 ғасырдың соңындағы Жаңа Зеландия саясаткері. Ол Жаңа Зеландияның үшінші қаржы министрі (алғашқы парламенттік қаржы министрі) қызметін атқарды, содан кейін елдің үшінші Палата спикері болды. 1849 жылы Пукетапу івиінен сатып алған жерде орналасқан Нью-Плимут қаласының жанындағы Белл Блогы және Уаңғануи қаласындағы Белл көшесі оның құрметіне аталған. Беллдің ұлы, Фрэнсис Генри Диллон Белл 1925 жылы Жаңа Зеландияда туған алғашқы премьер-министр атанды.

Ерте өмір

Белл Франциядағы Бордо қаласында туған деп саналады, онда оның әкесі Эдвард Белл саудагер және британ консулы болған. Оның анасы – пастор Дж. Мэттьюстің қызы Франсис Мэттьюс. Ол ағылшын және француз тілдерін жетік меңгерген. Отбасы қаржылық қиындыққа ұшырағанда, әкесінің туысы Эдвард Гиббон Уэйкфилд Беллге Лондондағы Жаңа Зеландия компаниясының бас кеңсесінде кеңсе қызметкері лауазымын алуға көмектесті. Бірақ кеңсе ішіндегі саяси тартыстардың салдарынан Беллдің компанияның өкілі ретінде жеке Жаңа Зеландияға баруы ыңғайлы болды.

Жаңа Зеландиялық компания

Белл 1843 жылы Жаңа Зеландияға келді. Ол Жаңа Зеландия бойынша көп жылдамды, Окленд, Нельсон және Вайрарапаны аралап, соңында Жаңа Зеландия компаниясының Нью-Плимуттегі резидентуралық агенті болды. Ол онда жергілікті маорилермен сәтті жер мәмілелерін жүзеге асырды. Кейін, Уильям Фокс компанияның Нельсон агенті лауазымынан кеткеннен кейін, Белл осы лауазымға тағайындалды. Бірақ, бұл қызметке бару үшін Веллингтон арқылы өтетін болғанда, Белл компанияның Жаңа Зеландиядағы директоры Уильям Уэйкфилдтің денсаулығының нашар екенін анықтады. Белл компания ісін басқаруға көмектесу үшін Нельсонға сапарын кейінге шегерді, ал Уэйкфилд қайтыс болмас бұрын оны өзінің ізбасары ретінде ұсынды. Дегенмен, соңында Беллді Нельсон агенті лауазымында алмастыруға тиіс болған Уильям Фокс басып өтті. Белл Фокс жеңіске жеткеніне қатты ашуланды, және бұл ашудың нәтижесінде Белл Фокс дұшпаны, губернатор Джордж Грейдің жақтасы болды. Грей Беллді Жаңа Мунстер провинциясының Заң шығару кеңесіне тағайындады. Бірақ Беллдің губернатормен байланысы оның беделіне зиян келтірді, көптеген адамдар оны пайдасы үшін жұмыс істейтін және жалтақтаушы деп ойлады. Белл ақырында Нельсонға компаниялық қызметіне оралды, бірақ Уэйкфилд қайтыс болғаннан кейін Жаңа Зеландия компаниясы көп ұзамай таратылды.

Саяси мансап

1851 жылы Грей Беллді Заң шығарушы кеңеске тағайындады. Заң шығарушы кеңес реформаланғанда, жаңа Бас Ассамблеяның (қазіргі Парламент деп аталады) жоғарғы палатасы ғана болды, Беллдің тағайындалуы қайта расталды. 1854 жылы Заң шығарушы кеңес өзінің бір мүшесін Фицджеральдтың Атқарушы кеңесіне (шамамен Кабинетке сәйкес) тағайындауын талап етті. Белл төменгі палатаның төрт мүшесіне қосылу үшін таңдалды және 30 маусымда оның орнын алды. Алайда 11 шілдеде ол әйелінің денсаулығының нашарлауына байланысты отставкаға кетуге мәжбүр болды. Ол Веллингтон провинциялық кеңесіне Вайрарапа және Хоукс Бей сайлау округінен қосылды және 1853 жылдың қарашасынан 1856 жылдың ақпанына дейін қызмет етті. Ол 1854 жылдың 16 наурызынан бастап Веллингтон Атқарушы кеңесінің мүшесі болды; оның аяқталу күні туралы дерек жоқ. 1855 жылғы сайлауда Белл Хатт сайлау округінен төменгі палатаға үміткер болды және сәтті сайланды. Генри Сеуэлл Жаңа Зеландияның бірінші премьер-министрі болып, Сеуэлл министрлігін құрған кезде, Белл 1856 жылдың 7 мамырында Отарлық қазынашы болып тағайындалды (қазіргі Қаржы министрі лауазымы осыдан басталады). Алайда Сеуэллдің премьер-министрлік қызметі екі апта ғана созылды, ал Белл өз лауазымын жоғалтты. Ол 1856 жылдың 10 қазанында Парламенттен кетіп, Отагоға көшіп барды. Белл 1858 жылдың 17 мамырында Чарльз Браунға қарсы Grey және Bell сайлау округінде сайлауға қатысты. Браун мен Белл 75 және 61 дауыс алды. Осылайша Браун сайланды деп жарияланды. 1859 жылы ол Уоллес жаңа сайлау округі үшін қосымша сайлауға қатысып, 30 қарашада сайланды. 1860 жылы қайта сайланып, келесі екі сайлауда Матаурадан депутат болып сайланды. Парламент депутаты ретінде ол Оңтүстік провинцияның тәуелсіз провинция болуына үгіт-насихат жүргізуде белсенді болды, бұл мақсат 1861 жылдың 1 сәуірінде іске асты. Ол Отаго провинциялық кеңесіне қосылып, Матау (1865–1867), Дунедин (1869–1870) және Отарамика (1871–1873) сайлау округтерін өкілдік етті. 1862 жылы Альфред Домет премьер-министр болған кезде, Белл тағы да Отарлық қазынашы және Маори істері министрі болды. Белл маорилермен келіссөздер жүргізуде тәжірибелі болған және маори тілін еркін сөйлеген. Алайда Белл Маори істері жөніндегі рөлінде аса белсенді болған жоқ, өйткені ол Маори қарым-қатынастары үшін бірінші кезекте Парламент емес, Губернатор жауапты болуы керек деп сенді. Дометті премьер-министр ретінде Уильям Фокс ығыстырған кезде, Белл екі лауазымын да жоғалтты. 1869–1871 жылдары Белл портфелі жоқ министр болды. 1871 жылғы сайлаудан кейін Белл Палатаның спикері болып тағайындалды. Ол жалпы алғанда, құзыретті спикер болып саналды, өйткені оның пікірлерінің күшті болуы оның бейтараптығына әсер етпеді. 1873 жылы ол рыцарьдық орденімен марапатталды.

Кейінгі өмірі

Белл бастапқыда 1875 жылғы сайлауға қатысуға ниеттенгенмен, кейіннен Заң шығарушы Кеңеске тағайындалуды күтіп, сайлаудан бас тартты. Алайда, жаңа үкімет саясатының салдарынан бұл 1877 жылға дейін іске аспады. 1879 жылдың соңында Белл, ол кезде үлкен жер иесі болған, Фоксқа қосылып, Батыс жағалау комиссиясының екінші мүшесі болды. Комиссияның тыңдаулары, Үкімет пен Те Уити арасындағы Тәраникидегі бұрын тартылып алынған жерлерді зерттеу және сату жоспарларына байланысты туған шиеленістен кейін басталды. Бұл тыңдаулар Маори жеріне еуропалықтардың енуіне қарсы пассивті қарсылық науқанының орталығы болған Парихакадағы оқиғалармен тығыз байланысты болды. 1880 жылы Беллге Лондонда Бас агент лауазымы ұсынылды. Ол 1891 жылға дейін осы қызметте болды. Лондонда Белл Жаңа Зеландияның мүдделерін ілгерілету үшін көптеген шараларға қатысты, соның ішінде Тынық мұхитындағы территориялары туралы француз тарапымен келіссөздер жүргізді. Оның француз тілін жақсы білуі осы мәселеде үлкен көмек болды. Лондондағы Бас агент ретінде ол 1889 жылы Парижде өткен Әлемдік көрмеде Жаңа Зеландияның аға өкілі болды, онда елдің ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстары көрсетілді. Көрмедегі қызметі үшін сэр Фрэнсис Диллон Белл 1889 жылғы қарашада француз үкіметімен Құрмет Легионының командирімен марапатталды. Ол бұрын 1881 жылы ККМГ және 1886 жылы КБ ордендерімен де марапатталған. 1891 жылы бір рет қысқа сапармен болғаннан басқа, Белл 1896 жылға дейін Жаңа Зеландияға оралмады, ол Отагодағы фермасына зейнетке шықты. 1898 жылы Шаг-Вэллидегі үйінде қайтыс болды.

Отбасы

1849 жылы Маргарет Хортқа үйленді. Оның әкесі Абрахам Хорт Веллингтон еврей қауымының белгілі бір мүшесі болған, бірақ ол ынталы христианға айналды. Олардың ұлы Фрэнсис Генри Диллон Белл Жаңа Зеландияда туған алғашқы премьер-министр болды. Олардың екінші ұлы Альфред олардың мал шаруашылықтарын басқарды; 1874 жылға қарай оның 80 000-ға жуық қойы болды. Олардың бесінші ұлы Артур Белл Жаңа Зеландия мен Батыс Австралияда инженер ретінде жұмыс істеді.