Кіріспе
1985 жылы Атлантика мұхитындағы 3-ші санаттағы «Елена» дауылы 1985 жылдың тамыз айының соңы мен қыркүйек айының басында АҚШ-тың Мексика шығанағының шығыс және орталық бөліктерін зақымдаған күшті тропикалық циклон болды. Еңбек күні мерекесінде танымал туристік орындарға қауіп төндіріп, «Елена» бірнеше рет болжамнан ауытқып, беспрецедент эвакуацияларға себеп болды. Дауыл Оңтүстік-Батыс Флорида мен Шығыс Луизиана аралығында мүлікті және қоршаған ортаны қиратты, бірақ одан тыс аймақтарда әсері азырақ болды. «Елена» 28 тамызда Куба жанында пайда болды. Аралды бойлап ұзақ сапар жасағаннан кейін, ол көп әсер етпеді, Мексика шығанағына кіріп, күшейе берді. Бастапқыда Мексика шығанағының орталық жағалауына соғады деп болжанған дауыл 30 тамызда күтпеген жерден шығысқа қарай бұрылып, содан кейін Флорида штатының Сидар-Ки қаласының батысына қарай 80 шақырым жерде тоқталды. «Елена» Флориданың шығысына қарай жалғасады деп болжанғанына қарамастан, циклон шамамен 48 сағат бойы тұрақтанды, шығыс шығанақтың бойымен күшті жел мен толқындармен зақым келтірді, содан кейін баяу солтүстік-батысқа қарай жылжи бастады және 2 қыркүйекте Миссисипи штатының Билокси қаласының жанында 3-ші санаттағы күшті дауыл ретінде құрлыққа шықты. Дауыл құрлыққа шыққаннан кейін күші тез әлсіреді және 4 қыркүйекте тарап кетті. Дауылдың бағытының болжамсыз өзгеруі ел тарихындағы бейбіт уақыттағы ең ірі эвакуация деп саналды. Эвакуация дауылдың болжамды орналасуын қадағалап, кезең-кезеңмен жүргізілді, ал Мексика шығанағының жағалауындағы көптеген тұрғындар мен туристер бірнеше күн ішінде екі рет эвакуациялауға мәжбүр болды. Дайындықтар көбінесе уақтылы және тиімді болды, бірақ дауыл паналарындағы жағдай мен ресурстар жеткіліксіз болды, ал көптеген босқындар биліктің бұйрығына қарамастан үйлеріне оралуға тырысты. Тек Флоридада ғана шамамен 1,25 миллион адам дауылдан қашып, аймақ бойынша барлығы 2 миллионға жуық адам эвакуацияланды. Тропикалық циклон туралы ескертулер мен сағаттар үнемі жарияланып, түзетіліп отырады, ал синоптиктер дауылдың құрылысқа келтіретін әлеуетіне бірнеше күн бойы назар салды. Флориданың батысындағы «Еленаның» баяу қозғалысы жағалаудағы ғимараттарға, жолдарға және теңіз қабырғаларына, әсіресе ескі немесе нашар салынған құрылыстарға зақым келтірді. Құрлық жағалауында және Сидар-Ки және Дог аралы сияқты аралдардағы қирату ең көп болды, бірақ дауылдан пайда болған торнадолар елді мекендер мен жылжымалы үйлер парктерін құрлыққа қарай кеңінен қиратты. Дауыл Апалачикола шығанағындағы моллюскалар индустриясын қиратты, көптеген устрицаларды өлтіріп, олардың рифтерін жойды және мыңдаған жұмысшыларды жұмыссыз қалдырды. Батысқа қарай, Алабама штатындағы Дофин аралында желдің жылдамдығы өте жоғары болды және дауылдың күшті толқыны болды. Арал «Еленадан» ең көп зақым шекті, соның ішінде бірнеше жүз үй зақымдалды немесе қирады. Штаттың жағалауының қалған бөлігі де едәуір зақымдалды, ал Алабама мен Миссисипидегі ішкі аймақтағы пекан мен соя егістері қатты азайды. Миссисипиде 13 000-нан астам үй зақымдалып, 200-і қирады. Алабама шекарасына жақын қалалар, оның ішінде Паскагула, тұрғын үйлерге, мектептерге және кәсіпорындарға кең ауқымда зақым келтірді, ал Готье қауымы сыртқы әлемнен толығымен оқшауланды. Галфпорт ауданындағы зардапты күшейткен бірнеше байқалған, бірақ расталмаған торнадолар болды. Жел шығыс Луизиананың кейбір аймандарына зақым келтірді. Жалпы, дауыл салдарынан тоғыз адам қаза тапты: Техаста суға батып кеткен екеуі, Флоридада үшеуі, Луизианада екеуі, Арканзаста біреуі және Мексика шығанағындағы теңіз апатында біреуі. Зардаптың жалпы сомасы шамамен 1,3 миллиард долларды құрады, ал дауылдан туындаған электр қуатының үзілісі 550 000 адамға әсер етті. «Еленадан» кейін президент Рональд Рейган Алабама, Миссисипи және Флорида штаттарының кейбір бөліктерін федералдық апат аймақтары деп жариялады, бұл дауылдан зардап шеккендерге қаржылық көмек және уақытша баспана алуға мүмкіндік берді. «Елена» дауылының салдарынан оның әсеріне байланысты Атлантика мұхитындағы дауылдар тізімінен алынып тасталды.
Hurricane Elena was a strong and destructive tropical cyclone that affected eastern and central portions of the United States Gulf Coast in late August and early September 1985. Threatening popular tourist destinations during Labor Day weekend, Elena repeatedly deviated from its forecast path, triggering evacuations of unprecedented extent. The hurricane wrought havoc to property and the environment between southwestern Florida and eastern Louisiana, though lesser effects were felt well beyond those areas. Elena developed on August 28 near Cuba, and after traveling lengthwise across the island with little impact, it entered the Gulf of Mexico and continued to strengthen. Initially projected to strike the central Gulf Coast, the hurricane unexpectedly veered toward the east on August 30, then stalled just 50 mi (80 km) west of Cedar Key, Florida. Despite predictions that Elena would continue eastward across Florida, the cyclone remained nearly stationary for about 48 hours, causing damage all along the eastern gulf with high winds and waves, before slowly moving northwest and ultimately making landfall near Biloxi, Mississippi, on September 2 as a Category 3 major hurricane. The storm quickly weakened upon moving ashore and dissipated on September 4. The hurricane's unpredictable shifts in direction created what was considered the largest peacetime evacuation in the nation's history. Evacuations occurred in sequence to follow the storm's forecast positions, and many residents and tourists along portions of the Gulf Coast were forced to leave twice in a matter of days. Preparations were generally timely and efficient, though accommodations and resources at storm shelters were stretched thin, and many refugees tried to return home against officials' orders. About 1.25 million people fled the storm in Florida alone, contributing to a region wide total of nearly 2 million evacuees. Tropical cyclone warnings and watches were continuously issued and adjusted, and forecasters stressed the storm's destructive potential for days. Elena's slow movement off western Florida resulted in severe beach erosion and damage to coastal buildings, roads, and seawalls, especially to those of old or inadequate construction. Destruction was greatest near the shore and on islands such as Cedar Key and Dog Island, though tornadoes spawned by the hurricane swept through communities and mobile home parks well inland. The hurricane devastated the Apalachicola Bay shellfish industry, killing large quantities of oysters, destroying their reefs, and leaving thousands of workers unemployed. Farther west, Dauphin Island in Alabama endured wind gusts as high as and a significant storm surge. The island sustained some of the most significant damage inflicted by Elena, including several hundred damaged or demolished homes. The rest of the state's coast also sustained considerable damage, and the inland pecan and soybean crops were severely diminished in Alabama and Mississippi. Over 13,000 homes were damaged in Mississippi, and 200 were destroyed. Cities close to the Alabama border—including Pascagoula—experienced widespread damage to residences, schools, and businesses, and the community of Gautier was effectively isolated from the outside world. Several apparent but unconfirmed tornadoes appear to have exacerbated the damage in the Gulfport area. Wind damage extended into portions of eastern Louisiana. Overall, nine people died as a result of the hurricane: two in Texas due to drownings in rip currents, three in Florida, two in Louisiana, one in Arkansas, and one in a maritime accident in the Gulf of Mexico. Damage totaled about $1.3 billion, and power outages from the storm affected 550,000 people. In Elena's wake, President Ronald Reagan declared parts of Alabama, Mississippi, and Florida federal disaster areas, making storm victims eligible for financial aid and temporary housing. The name Elena was later retired from the cyclical list of Atlantic hurricane names because of the storm's effects.
Метеорологиялық тарих
Елена дауылдың бастауы 1985 жылғы 23 тамызда Африканың батыс жағалауында алғаш анықталған шығыс тропикалық толқыннан басталады. Оның жылдам қозғалысы, Сахараның әдеттен тыс құрғақ ауа қабатының болуымен қоса, бірнеше күн бойы тропикалық циклонның қалыптасуына кедергі келтірді. Күшті субтропикалық жоғары қысымдық белдеудің солтүстікке қарайғы әсерінен толқын Солтүстік Америкаға жылдам жақындап, ұйымдасу белгілерін көрсетті. 28 тамызда сағат 00:00 UTC-де бұл жүйе жел бағытындағы төмен қысымдық аймақта тропикалық депрессияға айналды. Жаңадан тағайындалған депрессия Куба арқылы солтүстік-батысқа қарай жылжуды бастады, бұл тропикалық циклонның дамуын тежеуге бейім. Дегенмен, оның орталық барометриялық қысымы төмендеуді жалғастырды және барлау ұшақтары орталыққа жақын желдің күшті екенін анықтады. Ұлттық дауылдар орталығы жауап ретінде 28 тамызда Кубаның солтүстігінде Еленаны тропикалық дауыл деп жариялады. Кубаның Гаванасынан солтүстікке өтіп, Елена Мексика шығанағына шықты. 29 тамызда сағат 12:00 UTC-де Елена 1-санатты дауылға күшейді. Күтпегендей, солтүстік-батыстан енген орташа және жоғары деңгейдегі төмен қысымдық аймақ шығыс ағымдарында әлсіздік туғызып, Еленаның бағытын өзгертуіне және жылдамдығын күрт төмендетуіне мүмкіндік берді. Дауыл күшіне жеткеннен кейін шамамен 24 сағат өткен соң, ол төмен қысымдық аймақтың әсерінен кенеттен шығысқа бұрылды. Еленаның қарқындылығы сақталды және қозғалыс жаңадан басталғаннан кейін күшеюді жалғастырды. 1 қыркүйекте Елена 3-санатты күшті дауылға жетті. Дауыл АҚШ-тың Орталық шығанағына қарай жылдамдап, Флориданың Панама жарты аралының оңтүстігінен өтті. 1 қыркүйектің түстен кейін дауыл ең жоғары қарқындылығына жетті, желдің жылдамдығы 125 миль/сағ (205 км/сағ) құрады, бұл барлау ұшақтарымен расталды. Эвакуация және ауа райы туралы ескертулер Еленаның бағытының өзгеруіне сәйкес кезең-кезеңмен жарияланды; Луизиана штатының Морган қаласы мен Флорида штатының Сарасота қаласы арасындағы жағалау аймақтарының барлығында дауыл туралы ескертулер күшінде болды. Солтүстік Мексика шығанағының жағалауындағы көптеген аймақтарда дауылдың екі түрлі бағыты бойынша екі рет дауыл туралы ескертулер жарияланды. Тұрғындар мен демалыс орындарына келгендердің эвакуациясы да көптеген жағдайларда бір-бірімен келісілді. Кейбір эвакуацияланғандар туыстарымен кездесу үшін ішкі аймаққа көшіп барды, бірақ көптеген адамдар мейманханалар мен мектептер мен шіркеулер сияқты белгіленген баспаналарға орналасты. Еленаның алғашқы жақындауы кезінде Гранд-Айл (Луизиана штаты) мен Апалачикола (Флорида штаты) арасында алғашқы дауыл туралы ескертулер шығарылды. Дауылдың күтілетін жолы тез батысқа қарай жылжыды, бұл ескертулерді Морган-Ситиге (Луизиана штаты) дейін кеңейтуге және шығысқа қарай Флорида штатының Пенсакола қаласына дейін қысқартуға мәжбүр етті. Ескертулерге құлақ асқанға дейін, шамамен миллион тұрғын мен демалыс орындарына келгендер дауылдан қашып кетті. Луизиана, Миссисипи, Алабама және Флорида штаттарының губернаторлары 30 тамызға дейін төтенше жағдай жариялады. Дүкендерде адамдар кезек-кезек авариялық жағдайға қажетті заттарды іздеді, ал бензин құю станцияларында ұзын кезеңдер пайда болды. Жақындап келе жатқан қауіпті ескере отырып, көптеген кәсіпорындар жабылып, ғимараттарын нығайтты. Мексика шығанағының жағалауындағы мектептерде сабақтар тоқтатылды, ал Нью-Орлеанс аймағының тұрғындары 20 жыл ішіндегі алғашқы қауіпті дауыл деп аталған жағдайға қатысты алаңдады (1965 жылы Бетси даулымы Нью-Орлеанс және оның айналасындағы аймақта су тасқынына әкелді). Миссисипиде жаппай көшіп кету маңызды тас жолдарда, мысалы, батыс-шығыс АҚШ-тың 90-шы бағытындағы қозғалысты тоқтатты. Флоридада сол кездегі губернатор Боб Грэм эвакуацияны тиімді жүргізу үшін 30 тамызда 250 Ұлттық гвардия әскерін жұмылдырды, ал тағы 1600 әскер күшінде тұрды. Сол кезде Еленаның күткеннен шығысқа қарай жылжуы анық болды, бұл шығыс Мексика шығанағының жағалауы үшін үлкен алаңдаушылық тудырды. Осыған байланысты, дауыл туралы ескертулер алынып тасталды. 30 тамыздағы кешке қарай, Еленаның шығысқа қарай күрт бұрылуынан кейін, Мексика шығанағының солтүстік жағалауындағы дауыл туралы ескертулер тоқтатылды. Осыған сәйкес, Луизиана мен Флориданың төрт батыс округтері арасындағы эвакуацияланғандар баспаналар жабылғаннан кейін үйлеріне оралды. Дауылдың жаңа бағыты бойынша, қауіптің ең жоғары аймағы шығысқа, Панхендлдің қалған бөлігіне және Флорида түбегінің батысына ауысты. Қауіптің күшейгеніне байланысты, бұрын күшінде болған Ұлттық гвардия әскерінің көп бөлігі белгілі бір аймақтарға кіруге тыйым салу үшін жіберілді, ал тағы 3000 әскер күшінде тұрды. Эвакуацияның барлық процесі күтілген 15 сағаттың орнына 9 сағатқа созылды. Елена даулының қаупі медициналық және зейнеткерлік үйлердің пациенттерін беспрецеденттік жаппай көшіруге де әкелді. 84% пациенттік сыйымдылығы бар Тампа Жалпы ауруханасы эвакуацияланды; Пинеллас округіндегі тағы төрт аурухана мен шамамен 19 зейнеткерлік үй де босатылды. Жалпы, шамамен 2000 зейнеткерлік үйдің пациенті қауіпсіз жерге жеткізілді. Сәтті болғанымен, процесте уақыт шектеулері және персоналдың жетіспеуі сияқты мәселелер туды. 1 қыркүйектің кешкісінде, дауыл кері жылдамдыққа ие болған кезде, дауыл туралы ескертулер қайтадан Луизиана штатының Гранд-Айл қаласына дейін батысқа қарай жарияланды, ал Флорида түбегінің батыс жағалауындағы ескертулер күшін жойды. Шенеуніктер эвакуациялық бұйрықтарды кері алған кезде, баспаналардағы эвакуацияланғандардың саны үлкен ынта мен алаңдаушылықтың арқасында күрт азайды. Флориданың Панама жарты аралында 250 000, Алабамада 175 000, Миссисипиде 70 000 және Луизианада 50 000 адам – барлығы 545 000 адам эвакуациялауға бұйрық берілді. Жаңа эвакуациялық бұйрықтардың салдарынан зардап шеккендердің жүз мыңдаған адамдары бұрын да бірнеше күн бұрын эвакуациялауға мәжбүр болған, ал кейбір жағдайларда бір күннен кем уақыт демалуға мүмкіндік болды.
Әсері
Атлантика мұхитының океанографиялық және метеорологиялық зертханасының дауылдарды зерттеу бөлімінің мәліметінше, Елена дауылы Флорида, Алабама және Миссисипи штаттарында 3-ші санаттағы (немесе одан күшті) желдерді тудырды. Америкалық Қызыл Крест ұйымы хабарлағандай, дауылдан қираған жүздеген жеке тұрғын үйлерден басқа, 17 мыңнан астам үй қандай да бір деңгейде зақымдалды; мыңдаған жылжымалы үйлер, пәтерлер мен коттеджтер де зақымдалды немесе қиратылды. Ұлттық дауылдар орталығының болжаушысы дауылдың ең күшті әсері Алабама штатындағы Дофин аралы және Миссисипи штатындағы Паскагула маңында шоғырланған, бірақ Луизиана, Миссисипи, Алабама және Флорида штаттарының кең аудандарында айтарлықтай зақымдар тіркелді, сондай-ақ әсерлері Батыс Техастағы Оңтүстік Падре аралына дейін және солтүстікке Кентуккиге дейін жетті. Төрт штат пен Мексика шығанағының суларындағы дауылға байланысты тоғыз адамның өлімі тіркелді, ал Еленаның жолындағы 134 адам ауруханаға жатқызылды, олардың көпшілігі дауылға байланысты стрестен зардап шекті. Елена құрлықтағы әсерінен өзге, теңіздегі мүдделерге де әсер етті. 29 тамызда дауылдың орталығына жақын жердегі жүк кемесіндегі жоғары толқындарда екі бекітілмеген контейнер соқтығысып, бір адамды қағып өлтірді. Флорида штатының Пенсакола қаласының жағалауында орналасқан Exxon компаниясына тиесілі мұнай платформасы 2 қыркүйекте бекітілген жерінен жұлынып, жоғалып кетті. Жағалау күзетінің ұшағы байқағанға дейін мұнай платформасы 23 шақырымға дейін кетіп қалды. Exxon бұрын теңіздің күшті болуынан кейін платформаны эвакуациялаған, оның сегіз бекіткіш кабельдерінің алғашқы екеуі үзілген. Басқа төрт жағалау платформасында зақымдар тіркелді, ал мұнай құбыры 1985 жылғы дауыл кезінде бұзылып, шамамен 1,6 миллион долларлық шығынға әкелді (осы құбыр 1985 жылғы дауыл маусымында тағы екі рет бұзылды). Дауылдың салдарының маңызды бөлігі – Мексика шығанағының шығысындағы, әсіресе Апалачикола шығанағы аймағындағы және Алабама жағалауындағы устрица өнеркәсібіне келген зиян болды. Елена Апалачикола шығанағының рифтерін күшті желге, күшті толқындарға және орташадан күшті жаңбырларға ұшыратты, бұл тірі устрицалардың 90% -ын тұншықтырып, ең маңызды жинау орындарын жойған үлкен мөлшердегі лай мен сазды көтерді. Коммерциялық аулау 1986 жылдың мамырына дейін тоқтатылды, содан кейін шығыс Апалачикола шығанағының кейбір маңызды рифтері устрица аулауға қабілетті деп танылды. Судағы қатты турбуленттілікті күшейткен төмен астрономиялық толқындар.
Флорида
Дауыл 28 тамыздың кешінде және 29 тамыздың таңында Флоридаға әсер етуді бастады. Кей-Уэст қаласында, Еленаның күшейіп келе жатқан орталығының шығысында, желдің күркіреуі күшті болды, сонымен қатар мол жаңбыр және қалыптыдан жоғары толқындар байқалды. 31 тамызға дейін Атлантика жағалауындағы Уэст-Палм-Бич қаласында шығыстан соққан желдің салдарынан 2 метрлік, ал Джексонвиллде 3 метрлік толқындар пайда болды. Үлкен дауылдың сыртқы жаңбырлы аймақтары 30 тамыздың таңында Флориданың солтүстік бөлігінде ауа райының нашарлауына себеп болды. Осы кезде Апалачикола маңындағы төмен жатқан жағалау аймақтарында су тасқыны басталды. Елена жағалау бойымен қисық жолмен жылжуына байланысты бірнеше күн бойы штаттағы жағдайға әсерін тигізе берді, нәтижесінде орташадан қатты жаңбыр жауды. Көптеген жерлерде жауын-шашын мөлшері артты, Крос-Сити маңында ең жоғарғы деңгейге жетіп, Апалачиколаға дейін созылды. Тампа аймағында жауын-шашын аз болды, Кливвотерде одан да аз жауды. Штаттың солтүстік-шығыс жағалауындағы дауыл орталығынан алыс орналасқан аймақтарда да мол жаңбыр жауды, Джексонвиллде ең жоғарғы көрсеткіш тіркелді. Бастапқыда дауылдың Оңтүстік Флориданың ішкі аймақтарындағы құрғақшылықты жеңілдетуге көмектесетініне үміт болғанмен, жауын-шашын жалпы алғанда маңызды емес болды. Дауылдың салдарынан су тасқыны Флорида жағалауында Сарасотаға дейін созылып, қалыпты деңгейден шамалы жоғары болды, бірақ оның ұзақтығы мен аумағы айтарлықтай болды. Апалачиколадағы дауылмен байланысты ең жоғары тіркелген су тасқыны 3 метрге жетті. Үлкен Үнді тас балық аулау айлағынан шыққан қалдықтар солтүстікке қарай Кливвотер асуына қарай ағып, Беллэр Шор жағажайларында жиналды. Ең күшті жел жағалаудың екі аймағында байқалды: Седар-Кейден Кливвотерге дейін және Апалачиколадан Пенсаколаға дейін. Пинеллас округінің жағалауындағы және айналасындағы желдер бірнеше күн бойы оңтүстік немесе оңтүстік-батыстан соғып, күшті толқындарды тудырды. Кливвотер маңында 31 тамызда 13 секундтық кезеңмен 2 метрге дейін көтерілген толқындар тіркелді. Бір зерттеуде дауыл Эскамбия, Галф, Франклин және Пинеллас округтерінде жағалаудың әр метріне орташа есеппен 10 куб метр жағалау материалдарын алып тастағаны анықталды, бұл көрсеткіш бір метрге 15,6 куб метрге дейін жетті. Кейбір жағдайларда дауыл жағажайлар мен кіші аралдардың географиялық құрылымын өзгертіп жіберді. Мысалы, Оңтүстік Банс-Кей аралы – Оңтүстік Пинеллас округінің аралы – дауылдың салдарынан өсімдіктердің көп бөлігін жоғалтты, ал судың көп болуы аралдың оңтүстік бөлігін бастапқы орналасқан жерінен 330 фут (100 м) қашықтыққа ығыстырды. 1921 жылы дауыл үлкен бөгетті аралды жаңа арнамен екіге бөлгеннен кейін пайда болған Каладеси аралында және оның маңында кеңінен өзгерістер байқалды. Сағасы оңтүстікке қарай Дунедин асуына үстемдік етті, ол Елена жағажайдың динамикасын өзгертіп, Дунедин асуын дауылдан кейін бірнеше жыл ішінде құммен толығымен толтыруға мүмкіндік берді. Нәтижесінде Клирвотер Бич Каладеси аралымен қосылды. Елена сонымен қатар Виллидің кесімі деп аталатын жаңа шығанақты жасады, ол 1991 жылға дейін өмір сүрді. 1994 жылы Дунедин асуын қайта жасанды түрде ашуға деген қызығушылық осындай жобаның инженерлік және қаржылық тиімділігі туралы ресми зерттеуді бастады. Қазбалаудың қымбатқа түсуіне және үнемі жөндеу жұмыстарын жүргізу қажеттілігіне байланысты ешқандай шара қолданылмады. Дауыл Тампа шығанағындағы екі баржаны бекінісінен жұлып алып, оларды Ганди көпіріне ұрып жіберді. Аймақ бойынша су көтеріліп, көшелерді су басты, қайықтарды жағаға шығарды және жағалаудағы көптеген үйлерді қиратты. Солтүстікке қарай орналасқан Седар-Кейде дауыл 3 метрден асты. Кейдар-Кейдегі судың тереңдігі 2 метрге дейін көтеріліп, тұрақ судың үстінен 1 метрлік толқындар пайда болды. Құрылымдық зақымданудың көлемі құрылыстың түріне байланысты болды, жаңа, биік ғимараттар теңіз деңгейіне жақын ескі құрылымдарға қарағанда әлдеқайда жақсы сақталды. Әсіресе жағажайдағы тамақтану орындары қауіпті болды; жел бір мекемеде бірнеше үлкен жылжымалы шыны есіктерді ұшырып, жел мен судың ішке кіруіне мүмкіндік берді. Дауыл 24 мемлекеттік жолының 75 метрлік бөлігін қиратып, бірнеше басқа жолдарды бұзды. Тек Седар-Кейдегі ақшалай шығындар 2 миллион долларға бағаланды, ал жергілікті инфрақұрылымның барлық негізгі аспектілері қатты зардап шекті, тұрғындардың аралға оралуына кедеріс келтірді. Көптеген қорғау қабырғалары нашарлаған немесе нашар нығайтылған. Құрылыстың жоғары стандарттарына сәйкес салынған қорғау қабырғалары көбінесе зақымданбады, бірақ тіпті олардың ішінде де Мексика шығанағынан келген су ағыны бөгеттерден асып, көп мөлшерде құмды шөкті. Дауыл Пинеллас округінде шамамен 100 миллион долларлық шығынға әкелді. Еленаның Флорида Панаймасымен қатарласа жылжуы Апалачикола мен Пенсакола Бич арасындағы жағалауды аса қиын жағдайларға ұшыратты, нәтижесінде мүліктің айтарлықтай зардап шегуіне әкелді. Апалачиколада жел ғимараттардың үлкен жабыншаларын жыртып алды, Флориданың Табиғат ресурстары департаментінен алынған мәліметтерге сәйкес, Франклин округінде 20 тұрғын үй және бір қоғамдық ғимарат зақымданды немесе қирады. Құрылымдық бұзылу округтің жағалауында және Итбалық аралы сияқты аралдарда кең таралды, бірақ бұл нашар салынған ғимараттармен шектелді. Галф округіндегі Кейп Сан Блас мүйісінің оңтүстік ұшының географиялық құрылысы дауылдың салдарынан өзгерді. Дауыл бүркіттердің ұяларын жойды, тұщы су балықтарының қырылуына себеп болды және Сент-Винсент және Сент-Маркс ұлттық жабайы табиғат қорықтарындағы басқа да жануарларға әсер етті. Аймақтағы жағалау бойымен өтетін 98-ші АҚШ тас жолы, шамамен екі дүркін жерде негізінен бұзылғаннан кейін кең жөндеуді қажет етті. Тропикалық дауылдар құрлық үстінен өтетін кезде, олар әдетте әлсіз, ішкі суперклеткалық дауылдардың пайда болуына қажетті желдің бағытын өзгертуін және атмосфералық тұрақсыздықты тудырады, бұл дауылдарды тудыруы мүмкін. Бұл дауылдар көбінесе әлсіз және қысқа мерзімді болады, бірақ олар да айтарлықтай зақым келтіруге қабілетті. Гольф шығанағының үстінде орналасқанда, Елена дауыл айналысының шығыс жағы Орталық Флоридада бірнеше мұндай дауылдарды тудырды. 1 қыркүйекте Лизбургтың шығысында болған дауыл 64 жеке тұрғын үйлер мен жылжымалы үйлерді қиратты және тағы 118-ін зақымдады, жеті адамға қауіпсіз емес жарақаттар көмек көрсетілді. Соңынан сол күні Лизбург қаласының орталығында тағы бір дауыл болды, бірақ оның зардабы аз болды. Жақын орналасқан Марион округінде дауылдық белсенділік 6 жылжымалы үйді қиратты, тағы 50 тұрғын үйге зақым келтірді және жалпы шығын 500 000 долларға жетті, бірақ жеңіл жарақаттар ғана тіркелді. Кейп Канавералдағы Кеннеди ғарыш орталығындағы 39-шы ұшыру кешеніндегі екі көлік құралына әлсіз дауыл түсті, осы жерде Space Shuttle Atlantis алғашқы рейсіне дайындалып жатқанда. Жаңа Порт Ричидегі дауыл кемінде бір ғимараттың шатырының бөлігін жыртып алып, ағаштарды құлатты, ал дауылдық белсенділік Самтер округінде де анықталды. Басқа жерлерде екі адам жүрек талмасынан қайтыс болды: біреуі үйіне дауылдан қорғау жалюзилерін орнатқанда, екіншісі тағайындалған баспанада.
Алабама
Еленаның орталығы Алабаманың материгінен оңтүстікке қарай 50 шақырымға дейін өтіп, Мексика шығанағының жағалауына қарай жылдамдап, штаттың екі округтік жағалауы мен жағалаудағы аралдарға әсер етті. Дауфин аралында желдің күркіреуі 3 метрге жеткені бағаланды. Бұл көрсеткіш дауыл кезінде құрлықта тіркелген ең жоғары жылдамдықтардың бірі болды. Аралда жауған жаңбыр мөлшері шамалы болды. Сонымен қатар, дауыл электр қуатын және телефон байланысын тоқтатты. Дауылдан кейін жүргізілген сараптамалар аралдағы құрылымдық зақымдардың нақты үлгілерін көрсетті: тығыз орманды шығыс жағында құлаудың жоқтығы, ал зақымдар батыс жағына және күшті шығыс желдеріне ұшыраған аймақтарға шоғырланды. Көзі куәгер болғандардың айтуынша, ең қиын жағдайларда биік үйлер тіректерінен жұлып алынып, Мексика шығанағына ағысып кеткен. Осылайша қиратылған үйлердің саны шамамен 50-ге жетеді деп есептелді. Дауылдан соққан жел егістіктерге зиян келтіріп, пекан бақтарын жойды және соя өндірісін 10%-ға төмендетті. 1979 жылы болған Фредерик дауылынан кейін фермалар әлі қалпына келмей жатқанда Елена келді. Елена жолдарға 715 мың долларлық зиян келтірді. Зақымның көп бөлігі жағалауға жақын жерде, эрозияның кеңінен орын алған және аралдар мен шағын түбектерде болды. Ішкі аймақтарда Еленаның әсері көбінесе құлаған ағаштар мен электр сымдарына шектелді. Елена дауылынан штатта 300 үй толығымен қирады, ал тағы 1345 үйге жеңіл зақым келді. Бірнеше метеостанциялар желдің жылдамдығын 100 шақырымнан астам деп тіркеді. Елена Оушен Спрингсте 20 үйді және екі супермаркетті қиратты, ал қаланың әр блогындағы бірнеше ғимараттың шатырлары құлаған ағаштардан қатты зақымдалды. Жақын жердегі Гаутиер қаласында екі сауда орталығы қирады, бұл қысқа мерзімдік торнадолардың салдары болуы мүмкін. Гаутиердегі өрт сөндірушілер капитаны дауылдан кейін бірден қалада зардап шекпеген ғимаратты көрмегенін мәлімдеді. Қоғам сыртқы әлемнен оқшауланды және азық-түлік, таза су және жанармай тапшылығы тез арада басталды. Гаррисон және Хэнкок округтері Алабама шекарасына жақын қауымдарға қарағанда қатты зардап шекпеді, бірақ бүкіл аймақ ауыр зардаптарға ұшырады. Галфпорттың кейбір бөліктерінде құлаған электр сымдарынан және газ құбырларының бұзылуынан үлкен өрттер шықты. Жолдардағы қираған қалдықтар өрт сөндірушілерге өртке жетуге кедергі келтіріп, олардың таралуына мүмкіндік берді. Билоксиде де дауылдың салдарынан ұқсас қираулар орын алды. Жағажай маңындағы елді мекендер қирады, үлкен ағаштар түбімен құлап, жер қираған қалдықтармен толып, 90-шы АҚШ тас жолының кейбір бөліктерінде құм жиналды. Жергілікті тұрғындардың бағалауынша, дауыл 50 жылда бір рет болатын құбылыс болды және аймақтағы көптеген үйлер аз зақыммен аман қалды. Билокси аймағындағы жағалаудағы бірнеше ғимарат қатты зақымдалды, бірақ Мексика шығанағына жақын орналасқан көптеген ескі үйлер жақсы жағдайда қалды. Жел үлкен жол белгілерін құлатып, кейде жақын маңдағы ғимараттарға соқты. Жағалау бойында Елена жағажай эрозиясына, жағалау құрылыстарына және демалыс пляждарына зақым келтірді, сондай-ақ әртүрлі порттардағы навигациялық буялар мен маркерлерді орын ауыстырды, олардың бірнешеуі Жағалау күзетінің тексеруін күтіп жабылды. Миссисипидің оңтүстігінде дауылдың әсерін күшейткен торнадолар туралы көптеген хабарламалар түсті. Галфпорттағы хабарларға сәйкес, үш мектеп дауылдан қорғану үшін пайдаланылып, торнадолардың зардаптарына ұшырады. Бір жерде мектептің шатыры құлап, 400-ге жуық адам қауіпсіз жерге қашып құтылды. Тағы бір торнадо қарттар үйін қиратып, терезелерге, есіктерге және шатырдың бір бөлігіне зақым келтірді, нәтижесінде 200-ге жуық адамға жедел жәрдем қажет болды. Мүмкін болған торнадолармен байланысты жеңіл жарақаттар тіркелді. Торнадо туралы хабарламалардың дұрыстығын тексеруге тағайындалған сарапшылар тобы Миссисипидің оңтүстігіндегі зақымның көп бөлігін торнадолардың келтіргенін дәлелдей алмады. Нәтижесінде, азау торнадолар расталды. Паскагуладағы Ингаллс кеме жасау зауытында электр қуатының үзілуі және зауыттың ғимараттары мен крандарына келген үлкен зақымдарға байланысты жұмыс тоқтатылды. Gulf Islands National Seashore-дағы Horn Island, Buccaneer State Park және Миссисипи Sandhill Crane National Wildlife Refuge нысандары дауылдан кейін жөндеуді қажет етті, соңғысындағы зақымдар Флорида құм қиыршығының жарақаттанған аяғын емдеуге кеткен шығындарды қамтыды. 30 теңіз өнімдерін өңдеу зауыты зақымдалды, ал біреуі толығымен қирады. Қызыл Крест штатта 200 жеке тұрғын үйдің қирағанын және 13200 үйдің зақымдалғанын, оның 1200-і ауыр зақымдалғанын бағалады. Сонымен қатар, дауыл 390 жылжымалы үйді қиратты және тағы 2290 үйге зақым келтірді. Миссисипи штатындағы зақымның жалпы құны 1 миллиард долларға жуықтап келеді. Дауыл жылжымалы үйлерді аударып, Вашингтон округіндегі Богалуса және Франклинтон сияқты қауымдарда қираған қалдықтарды таратты, бұл штаттың ең қиын жағдайға тап болған аймағы болды. Құлаған ағаштар 200 үйге және тағы 200 кәсіпорынға, әсіресе Богалуса маңында зақым келтірді. Дауылдың орталығынан оңтүстік-батысқа орналасқан Жаңа Орлеан аз зақыммен және қолайлы ауа райымен құтылды, бірақ дауыл қалада шағын су тасқынына және ағаш бұтақтарының құлауына әкелді. Понтчартрейн көлінің жағасындағы бөгеттер көлдің үлкен толқындарын тоқтата алды, бастапқы қорқыныштарға қарамастан. Дауыл штатта екі адамның өліміне әкелді: біреуі Сент-Таммани округінде суға батып қайтыс болды, ал екіншісі ауа райына байланысты болған жол апатында қаза тапты. Елена, Дэнни және Хуан дауылымен бірге бірнеше басқа да тосқауыл аралдарға әсер етті, ал Елена Grand Isle аралының жағалауынан 34 метрге дейін құмды алып кетті.
Басқа жерлер
Елена дауылдың жауын-шашыны оңтүстік Джорджияға және Оңтүстік Каролинаның бір бөлігіне жетті. Құрғаққа шыққаннан кейін бірнеше күн бойы әлсіреген тропикалық циклон Арканзас штатының орталық және солтүстік бөліктерінде орташадан ауыр жаңбыр жаудырды. Жаңбырдың жалпы көлемі әдетте , бірақ кейбір жерлерде одан да көп болды; Маунтин-Хоум, Арканзас қаласы қыркүйектің 4-і күні үш сағаттың ішінде жаңбырды қабылдады. Оңтүстіктегі Клинтон қаласында да жаңбыр жауды, ал штатының астанасы Литтл-Рокте жауған су мөлшері болды. Елена дауылдың бастапқы кезеңдерінде Куба, Багам аралдары және Испаньоланың кейбір аймақтарында жаңбыр мен найзағайлар тудырды. Кейіннен, дамыған дауыл Техас штатының Оңтүстік Падре аралына дейін күшті ағыстарды әкелді, нәтижесінде Еңбек күні демалысында екі жүзуші жеке-жеке оқиғаларда суға батып қайтыс болды. Екеуі де Техас штатының ер адамдары еді.
Салдары
Елена дауылдың мұрасы көп қырлы; ол әсерінің ауырлығымен ғана емес, сонымен қатар болжаусыздығымен және дауылға дейінгі дайындықтардың кең ауқымымен еске алынады. Франклин, Леви, Манати және Пинеллас округтері – дауыл салдарынан 5000 адам жұмыссыз қалған – президент Рональд Рейган штатқа сапар шегіп, осы аймақтардың тұрғындарына уақытша тұрғын үй, қайта құруға арналған жеңілдетілген несиелер және ақшалай гранттар сияқты көмек көрсетілетінін анықтағаннан кейін федералдық көмек алуға құқылы болды. Осы төрт округте апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін орталықтандырылған орталықтар ашылды. Президент Рейган кейіннен Хиллсборо, Вакулла және Дикси округтерін қосты, соның нәтижесінде Флориданың жеті округі федералдық көмекке ие болды. Барлық жеті округтің тұрғындары мемлекеттік немесе федералдық көмекке өтініш беру үшін 12 қараша мерзімі белгіленді. Texaco, Exxon және J. C. Penney сияқты бірнеше ірі корпорациялар зардап шеккен аймақтардағы клиенттермен байланысып, дауылдан кейін қаржылық қиындыққа тап болған жағдайда ай сайынғы төлемдері бойынша жеңілдік беруді ұсынды. Көмекке жүгінген клиенттердің саны аз болғанымен, компаниялардың бұл қадамына оң пікірлер көп болды. Дауылдан кейінгі күндері Седар-Кидің тұрғындарына үйлеріне және бизнес орындарына оралуға тыйым салынды, бұл кезде жолдар жөнделіп, қираған заттар тазартылды. Қаланың инфрақұрылымы жаңартылғанша, портативтік дәретханалар жеткізіліп, таза су әкелінді. 1984 жылдың басында Седар-Ки қаласы Ұлттық су тасқынынан сақтандыру бағдарламасынан шығып, тұрғындар мүлкіне су тасқынынан сақтандыру рәсімдей алмады. Содан кейін қалалық кеңес Елена дауылынан кейін бағдарламаға қайта қосылуға бірауыздан дауыс берді. Дауылдан кейін тұрғындарға аудандарына қала бойынша оралуға рұқсат берілді. Қоғамдастықтарына кіруге рұқсат алғаннан кейін, көптеген адамдар басқа муниципалитеттерге, олар әлі азаматтардың оралуына дайын емес, кездейсоқ түрде кіріп кетті. Алғашқы тазарту жұмыстары кезінде қауіпті жағдайлар туды. Пинеллас округінде болашақ апаттардан кейін тұрғындарды қабылдау бойынша муниципалдық шешімдерді біріктіруге бағытталған заң жобалары ұсынылды. Аталған заң жобаларының аясында округ шерифі, жергілікті билік өкілдерінің орнына, қалаларды қайта ашуға рұқсат беруге жауапты болады. Көптеген қарсылықтарға қарамастан, округ комиссарлары бұл өзгеріске келісім берді, соның нәтижесінде шерифке муниципалдық эвакуация бұйрықтарын күшін жоюға құқық берілді. Төтенше жағдайларда алкогольдік ішімдіктерді сатуға тыйым салуға мүмкіндік беретін қосымша қаулы да қабылданды. Елена дауылы кезінде мас адамдар баспаналарда тәртіпсіздік тудырып, эвакуацияға кедергі келтірді, себебі олар дауылдық кештерден кетуден бас тартты. Дауылдан кейінгі айларда моллюска өнеркәсібінде жұмыссыз қалған жаңадан жұмыссыз адамдарға көмек көрсету жұмыстары жалғасты. 1986 жылдың қаңтарында жергілікті Таллахасси музыканттары Франклин округінің острицалық отбасыларына ақша жинау үшін қайырымдылық концерт ұйымдастырды. 1 және 2 қыркүйекте Флорида электр компаниясы Мексика шығанағының жағалауындағы компаниялардан 170 000 тұтынушыға электр қуатын қайтаруға көмек алды, бұл көмек көрсеткен компаниялардың үйлері дауылға ұшырағанша жасалды. 4 қыркүйекке қарай көптеген аймақтарда электр қуаты қалпына келтірілді, бірақ Санкт-Джордж аралында электр қуаты бірнеше күннен кейін қалпына келтіріледі деп күтілді. Елена дауылынан кейінгі қалпына келтіру жұмыстары оның өткенінен кейін бірнеше жыл бойы жалғасты; мысалы, Пинеллас округінің Индиан-Рокс-Бичіндегі жағажайды толтыру жұмыстары 1990 жылдың жазында басталды.
Орталық шығанақ жағалауы
Бірнеше штаттың энергетикалық компаниялары Мексика шығанағының ең қиын жағдайға түскен аймақтарында электр қуатын қалпына келтіруге жұмысшыларды жіберді. 7 қыркүйекте Алабама штатының екі жағалау округі федералдық апат аймағы деп жарияланды. Шағын бизнес әкімшілігі мен Фермерлер үйі әкімшілігі арнайы несиелік көмек көрсетті, соңғысы дауылдан егінін жоғалтқан фермерлерге көмектесуге тырысты. "Миссисипи Энергетикалық Компаниясының" жүйесі ең көп зардап шекті. Дегенмен, ең қиын жағдайға түскен елді мекендерде азық-түлік пен мұз сияқты ресурстар жетіспей бастады, ал алғашқы ашылған дүкендер мен жанармай құю станцияларының алдында ұзын кезектер тізілді. Азық-түлік қоры азайып бара жатқандықтан, "Құтқару Армиясы" аймақтың басқа бөліктерінен азық-түлік әкеліп, зардап шеккендерге таратуға мәжбүр болды. 1991 жылғы маусымда оның орнына "Эрика" деген ат келді.