Кіріспе

ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы ретінде танымал Амстердамның қорғаныс желісі (голланд тілінде Stelling van Amsterdam) – Амстердам қаласының төңірегіндегі бекіністер сақинасы. Онда 42 бекініс бар, олар қала орталығы мен жазық далаларда орналасқан, және соғыс уақытында су басқанына бола оларды су астында қалдыруға болады. Су басудың тереңдігі шамамен 500 метрге дейін, қайықтардың өтуіне жеткіліксіз еді. Желінің ішіндегі барлық ғимараттар ағаштан салынуы тиіс болған, осылайша оларды өртеп, кедергіні жоюға болады. Stelling van Amsterdam 1880 және 1920 жылдар аралығында салынған. Ұшақтар мен танктардың пайда болуы форттарды құрылысы аяқталғаннан кейін дерлік қолданусыз қылды. Бүгінде көптеген бекіністер қалалық әкімдіктер мен табиғат қорғау департаментінің бақылауында. Оларды кез келген адам тамашалай алады, ал Ескерткіштер күні, қыркүйек айының екінші сенбісінде кіру ақысыз.

Функция

Stelling van Amsterdam негізінен қорғаныс су желісі (голланд тілінде: waterlinie) болды. Егер жау шабуыл жасаса, Амстердамның төңірегіндегі кең аумақтар суға толып, жаудың ілгерілеуіне бөгет жасайтын еді. Амстердам Нидерландының соңғы бекінісі – ұлттық қорғаныс ошағы ретінде қызмет ететін болды. Су желісі арқылы жолдар, теміржолдар немесе бөгеттер өтетін жерлерде бекіністер салынды. Мұндай учаскелерде жауды тоқтатуға су мүмкіндігі болмағандықтан, бекіністердің мақсаты жауға оқ-дәрі жаудыру болды.

Құрылыс

Амстердам бекінісін салу туралы заң 1874 жылы, Германияның бірігуінен кейін бірнеше жыл өткен соң қабылданды, бұл Нидерландының шығыс шекарасына қуатты жаңа держава орналастырды. Құрылысты жоспарлау кезінде оның жобасы қазіргі заманғы техникалық прогресспен салыстырғанда ескіргені анық болды. Жарылғыш қаупі жоғары снарядтар мен соққыға сезімтал оқ-дәрілердің пайда болуы, олардың соққыда жарылып, кірпіштен жасалған бекіністерді оңай қиратуға мүмкіндік берді, сондықтан тас қамалдардан бетон қамалдарға көшу қажет болды. Голландтардың бетонды пайдалану және салу тәжірибесі жеткіліксіз болғандықтан, кең ауқымды сынақтар жүргізу қажет болды. Бетонды құрылыстар сол кездегі ең ауыр артиллериямен атқыланды. Қамалдарды салу үшін құмды негіздер бірнеше жыл бойы тұрақтандырылуы керек болды, бұл құрылысты кешіктірді. Тек 1897 жылы ғана нақты құрылыс жұмыстары басталды.

Қызмет

"Стеллинг ван Амстердам" ешқашан жауынгерлік қызметке қатыспаған, ал ұшақтардың пайдалануы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін оны қолданусыз қылды. Дегенмен, ол 1963 жылы қызметтен шығарылғанға дейін күтіліп, қолданыста болды. Полидердің оңтүстік бөлігін су басуға, ал солтүстік бөлігі Амстердамды азық-түлікпен қамтамасыз етуді жалғастыруға мүмкіндік берген Haarlemmermeer арқылы салынған дамба қазір A4 тас жолымен кесілген. Тас жол сондай-ақ Roelofarendsveen маңындағы Ringvaart астынан өтеді, бұл Haarlemmermeer полидерін су басуды және осылайша Стеллингтің болашақта қолданылу мүмкіндігін жояды. 1996 жылы Стеллингтің толық бөлігі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы ретінде танылды.