Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста Люфтваффеге қолжетімді болған Лихтенштейн радары – әуедегі алғашқы радарлардың бірі және әуедегі шабуылдарды тоқтату үшін ғана пайдаланылған алғашқы радар. Telefunken компаниясы жасаған бұл радар кем дегенде төрт негізгі өзгертуде қолжетімді болды: FuG 202 Lichtenstein B/C, FuG 212 Lichtenstein C 1, FuG 220 Lichtenstein SN 2 және өте сирек қолданылған FuG 228 Lichtenstein SN 3. (FuG – Funk Gerät, радио құрылғысы деген сөздің қысқартылған түрі). Лихтенштейн сериясы соғыс кезінде немістердің түнгі күрес ұшақтарында қолданған жалғыз кеңінен таралған әуе шабуылдарын тоқтату радары болды. 1944 жылға дейін, микротолқынға негізделген FuG 240 "Берлин" радары жаппай өндірілгенге дейін, бәсекелес FuG 216-218 "Нептун" радар жүйелері, VHF жолағының орташа диапазонында, ықтимал көп мақсатты уақытша шешім ретінде қарастырылды; "Берлин" жүйесі соғыс аяқталған кезде әлі сынақтан өтіп жатқан еді.

FuG 202 Лихтенштейн B/C

Алғашқы FuG 202 Лихтенштейн B/C бірліктері 1942 жылға дейін қолданысқа енгізілмеді. Олар 61 см толқын ұзындығында (490 МГц немесе төменгі УКШ диапазонында) 1,5 кВт максималды радиожиіліктік шығыс қуатымен жұмыс істеді, бұл күрделі "Матрац" (матрас) антенналарын қажет етті. Бұл антенналар отыз екі диполь элементтен тұрады және сегізден тұратын төрт топқа орнатылған, әр тобы төрт алға қарай созылған мачтаның алғы жағына бекітілген.

FuG 212 Лихтенштейн C-1

1943 жылы Лихтенштейн B/C радары FuG 212 Лихтенштейн C 1 ретінде жақсартылды, оның қашықтығы ұзартылып, көру бұрышы кеңейтілді. Ол әлі де 420 және 480 МГц аралығындағы ЖЖ (өте жоғары жиілік) жиіліктерінде жұмыс істеді және күрделі Matratze антенна жиынтығын қолданды. Соғыстың осы кезенінде британдықтар неміс радарларын істен шығаруда сараптарға айналды. 1943 жылдың мамыр айында Люфтваффе әуе экипажы B/C жабдықталған Ju 88 R 1 түнгі жойғышымен (Werknummer 360 043) Шотландиядағы RAF Dyce әуе базасына дезертирлік етіп қонды, осымен неміс радарын жұмыс істеп тұрған нысанымен ұсынды. Қазіргі күні ұшақтың өзі Ұлыбританиядағы RAF мұражайының экспонаты ретінде сақтаулы. "Window" (Люфтваффеде Düppel деп аталған, неміс үлгісі жасалған Берлин маңындағы ауданның атынан) кейіннен жетілдіріліп, Лихтенштейн B/C радарын бірнеше маңызды апталар бойы тиімсіз етті.

FuG 220 Лихтенштейн SN-2

1943 жылдың соңына қарай Люфтваффе күрт жақсартылған FuG 220 Lichtenstein SN 2 радарын қолдануды бастады, ол 90 МГц төмен жиілікте жұмыс істеді (АҚШ VHF FM хабар тарату жолағының ең төменгі шегі), бұл электрондық қарсылыққа әлдеқайда төзімді болды, бірақ бұл әлдеқайда үлкен Hirschgeweih (бұғы мүйізі) антенналарын қажет етті, олар тек сегіз диполь элементінен тұрды және бұрынғы төрт еселенген Matratze мачталарының алдыңғы бөлігін алып жатқан нұсқадан әлдеқайда үлкен болды. Бұл антенналық жүйе де үлкен кедергі тудырып, ұшақтың жылдамдығын сағатына 50 км-ге (30 миль/сағ) дейін төмендетті. SN 2 жиынтығының алғашқы нұсқаларында 900 метрлік ең аз қашықтық мәселесі болды, бастапқыда қосымша B/C немесе C 1 жиынтығын, оның толық төрт Matratze мачтасымен бірге сақтауды талап етті, бірақ екі радардың орнатылуынан туындаған антенналардың толық жиынтығының үлкен кедергісі кейіннен талапты өзгертіп, BC немесе C 1 UHF радарын орнатқанда, ұшақтың мұрнына орталықтан орнатылған бір мачтаның соңындағы бұрынғы Matratze массивінің "бір ширегін" қамтуға келдірді. 1944 жылдың басында жасалған жақсартулар SN 2-нің жаңа нұсқаларында ең аз қашықтықтың төмендеуіне әкелді, бұл ескі UHF радар жүйесін толығымен алып тастауға мүмкіндік берді. 1944 жылдың шілдесінде SN 2 радарынның ең жаңа нұсқасы одақтастардың қолына түсті, өйткені толық жабдықталған Ju 88 G 1, 7 Staffel/NJG 2, қону маягына қате бағытта ұшып, апатты түрде RAF Woodbridge (Ұлыбритания) әуежайына қонды, экипаж радар немесе IFF құралдарын жоюға тым кеш болғанда ғана қателіктерін түсінді. Бұл FuG 220-ның бірнеше жиілік жолақтарын (I-III, 72, 81 және 90 МГц) сәтті бұғаттауға және төменгі және орта VHF 170 МГц жолағын пайдалануды ішінара қабылдауға әкелді – FuG 216 және 217 Neptun радары, SN 2-ге қарағанда өзінің жиілік диапазондарында сегіз қысқа дипольді "бұғы мүйізі" орналастырды, бірақ SN 2 қолданған бірнеше басқа жолақтар да әлі де жұмыс істеді. Одақтастардың бұғаттауынан кейін FuG 220 антенналық жүйесі әлі де жұмыс істеп тұрған жолақтарға оңтайландырылды, 90 градустық тік дипольдік орналасу 45 градустық диагональдық орналасуға өзгертілді.

Соғыстың соңғы кезеңіндегі оқиғалар

1944 жылдың соңында Morgenstern (Morningstar) антеннасы, бір-біріне 90° бұрышпен орналасқан екі Yagi антенна массивінен тұратын және орталық, алға қарай созылған мачтаға орнатылған, SN 2 және Neptun радарлық кешендерінде қолданылды. Бұл Ju 88G ұшағының мұрнына сыйымды болатын, резеңке жабынмен қапталған, ағаштан жасалған конус пішіндес радиодомымен жабылған, әр элементтің ұшы сыртқы беттен шамалы ғана көтерілген. Одан әрі дамыту FuG 228 Lichtenstein SN 3 радарлық кешеніне әкелді, бірақ ол аз ғана пайдаланылды. Одақтастардың қуыс магнитрон технологиясының алынған үлгілеріне негізделген 9 см толқын ұзындығындағы FuG 240 Berlin жүйесі жасалды, бірақ ол операциялық қолданысқа іріктеусіз жарады.

Операциялық тарих және одақтастардың қарсы шаралары

1941 жылдың 8-9 тамызында Людвиг Беккер және оның радиооператоры (бордфункер) Йозеф Стауб, әуедегі радарды пайдаланып жау бомбалаушысын ұстап алған алғашқы Люфтваффе түнгі ұшақ экипажы болды. Олар 4. Staffel/NJG 1 "G9+OM" тобының Dornier Do 215 B 5 ұшағымен, FuG 202 Lichtenstein B/C радарымен жабдықталған, Vickers Wellington бомбалаушысын іздеп тауып, атып түсірді. Атып түсірілген ұшақ – Wellington T2625 GR B, ол Бунде маңында құлады. 1942 жылы британдықтар Люфтваффе түнгі шабуылшыларының бұрын-соңды болмаған сәттілікпен ұшақтарды іздеп табуға қол жеткізгенін білді. Германияның әуедегі электрондық құрылғыларының сипаттамаларын анықтау үшін арнайы топ құрылды. Vickers Wellington бомбалаушысына техникалық офицер және фюзеляжда бақылау құралдары орнатылды. Бұл ұшақ бомбалау шабуылы кезінде алдау үшін ұшырылып, жаудың оны ұстап алуына мүмкіндік беруді көздеді. 1942 жылдың желтоқсанында, 18-ші ұшу кезінде, ол Люфтваффе түнгі шабуылшысымен ұсталып, ауыр зақым алды, содан кейін Англияның Кент жағалауында теңізге құлады. Ұшақ экипажы электрондық деректерді жіберіп, құлаудан аман қалды. Электроника маманы, пилот-лейтенант Джорданға, оның шені үшін ерекше "Қызмет көрсеткені үшін" ордені табысталды. 1943 жылдың мамырында Ju 88 R 1 (Werknummer 360 043) ұшағын басып алғаннан кейін, одақтастар 1943 жылдың жазында FuG 202 және 212 радарларын бұғаттап, іздеуге қол жеткізді. Осы кезеңде олар "Düppel" деп аталатын арнайы құрылғыны пайдаланып, осы радарларды дерлік пайдасыз етті. SN 2 радарының толық бұғатталуына көбірек уақыт кетті, бірақ 7. Staffel/NJG 2 тобының Ju 88G 1 түнгі шабуылшысының навигациялық қатесінен RAF Woodbridge әуе базасына қате қонуынан кейін, 1944 жылдың 13 шілдесінде одақтастар оны бұғаттауға қол жеткізді, осылайша екі жүйенің де құпиясын ашты. Кейбір одақтас ұшақтарына "Piperack" орнатылды, ол Лихтенштейн SN 2 радарына қарсы әрекет етті. Әлдеқайда қауіптілері – Serrate құрылғысымен жабдықталған Mosquito шабуылшылары еді, бұл оларға неміс түнгі шабуылшыларын Лихтенштейн B/C, C 1 немесе SN 2 радарларының шығарылымдары арқылы іздеуге мүмкіндік берді. Шабуылданған ауыр бомбалаушыны шабуылдаушы түнгі шабуылшының Лихтенштейн радарынң 60 градустық қамту аймағынан шығару үшін "коркскрю" маневрі жасалды. Бұл техника 1943 жылдың сәуірінде RAF Dyce әуе базасына қонған, WkNr. 360 043, ерте үлгідегі UHF жолақты Лихтенштейн C 1 радарымен жабдықталған Ju 88R 1 түнгі шабуылшысының экипажы дезертирлер болғандықтан әзірленді. Кейіннен RAF 1426 ұшу тобы, жау ұшақтарын бағалау бөлімі, оны сынақтан өткізді.