Кіріспе

Халықаралық ғарыш станциясының модулі (МКС компоненті) «Наука» (ғылым), сондай-ақ Көп мақсатты зертханалық модульдің жаңартылған нұсқасы (МЛМ У; рес.: Многоцелевой лабораторный модуль, усоверше́нствованный, немесе МЛМ У) немесе жай ғана Көп мақсатты зертханалық модуль (MLM) – Халықаралық ғарыш станциясының (ХҒС) модулі. МЛМ У қаржыландыруы «Роскосмосқа» тиесілі. Бастапқы ХҒС жоспарларында «Наука» модульдің түйістіру және сақтау модулінің (DSM) орнында орналасуы тиіс еді. Кейіннен DSM «Рассвет» модулімен алмастырылды, ал «Наука» «Заряның» надир портынан «Звезданың» надир портына көшірілді. 2007 жылға жоспарланған «Науканың» ұшырылуы бірнеше рет кейінге жылды. 2020 жылдың мамырында «Науканың» 2021 жылдың екінші тоқсанында ұшырылатыны хабарланды, содан кейін «Науканың» кейбір компоненттеріне, мысалы қозғалтқыштарына, өндірушінің кепілдіктері аяқталар еді. «Наука» ақыры 2021 жылдың 21 шілдесінде 14:58 UTC-де Еуропалық робот манипуляторымен бірге ұшырылды және 2021 жылдың 29 шілдесінде 13:29 UTC-де «Звезданың» надир портына сәтті түсірілді, бұл 20 жылдан астам уақыттан бергі Ресейдің ХҒС сегментінің алғашқы ірі кеңейтілуі болды. «Наука» түсірілгеннен кейін, ол қателікпен қозғалтқыштарын іске қосып, бүкіл ғарыш станциясының қозғалтқыштардағы отын бітіп, жер бақылаушылары айналуды тоқтатуға және экипажға бір сағаттан кейін бастапқы орнына оралуға мүмкіндік беру үшін бір жарым айналыс жасауына себеп болды. NASA мәліметінше, ХҒС экипажының қауіпсіздігіне ешқандай қауіп төнген жоқ.

Сипаттама

Наука – Ресейдің орбиталық сегментінің негізгі зертханасы, Рассвет және ПОИСК шағын зерттеу модульдерімен бірлесіп жұмыс істейді. Ол эксперименттер жүргізу және ғылыми құралдарды сақтау үшін қолданылады, сондай-ақ ХҒС-тың резервтік қызмет модулі ретінде де қызмет ете алады. Наука функционалдық жүк блогының (FGB) дизайнына негізделген. Оның ұзындығы және ені шамалы, құрамында тот баспайтын болат, алюминий қорытпасы, кевлар және керамикалық жүн изоляциясы бар, жалпы массасы белгілі. Наука екі SSVP M док портына ие: пассивті надри порты Причал модулін станцияға қосу үшін, ал белсенді зенит порты Науканы Zvezda-ның надри порты арқылы станцияға қосу үшін пайдаланылады. SSVP M – бұл SSVP доктандыру жүйесінің гибридтік түрі, ол дәстүрлі зонд-дрог жұмсақ ұстау механизмін APAS 95 қатты доктандыру жағасымен біріктіреді. Бұл «Союз» және «Прогресс» стандартты SSVP G порттарымен үйлесімсіз болғандықтан, оларды доктандыруға мүмкіндік беру үшін Науканың надри портын SSVP M-ден SSVP G-ге түрлендіретін уақытша доктандыру адаптері SSVPA GM орнатылды. Причал келгеннен кейін бұл адаптер алынып тасталды, себебі ол, бастапқыда «Союз» немесе «Прогресс» ғарыш кемелері қолданған портты пайдаланған Рассветтан кейінгі екінші модуль болғанымен, Рассвет сияқты SSVP G порттарына доктандыра алмайды. Нәтижесінде, Причал модулі белсенді гибридтік док портымен тек қайта конфигурацияланған портқа ғана доктанды. Осымен, ХҒС-тың Ресейлік орбиталық сегментіндегі доктандыру порттарының саны сегізге жетті. Тағы бір порты – Airlock ShK модулін Наукаға қосуға мүмкіндік беретін активті AS G алдыңғы порты. MDDK қозғалтқыштарын пайдаланатын қатынас басқару жүйесі толық бағыттау және навигациялық басқаруды қамтамасыз етеді, станцияның алғы және артқы осінен алыс орналасқан артықшылығын пайдаланып, барлық қозғалтқыштары бар модульдердің арасында ролл түзетулері үшін ең үлкен механикалық күшті ұсынады. Наука «Прогресс» ғарыш кемесімен жеткізілген жанармайды жинап, сақтап, оны «Звездаға» беруге қабілетті. Науканың сыртында орналасқан Еуропалық ғарыш агенттігінің (ESA) Еуропалық робот манипуляторы сыртқы эксперименттік жүктерді орнатуға, алып тастауға немесе ауыстыруға; жүктерді ғылыми шлюз арқылы беруге; және станцияны визуалды түрде тексеруге мүмкіндік береді. Ол ғарышқа шығу кезінде аяқ тіреуге арналған орындар, тіреу нүктелері және станцияның ішкі және сыртқы жағындағы басқару панельдерін ұсына отырып, ғарышкерлерге көмектесе алады. Наукада алты экипаж мүшесін қамтамасыз ете алатын оттегі өндіру жүйесі, асхана, зәрді қайта өңдеу жүйесі бар дәретхана және Ресейлік орбиталық сегменттегі үш ұйықтау орнының біреуі бар. Доктандыру сферасының артқы жағында, надри портына қарай, Destiny-дің надри терезесіне ұқсас үлкен бақылау терезесі орналасқан, ал алдыңғы портта, шлюз модулі үшін 9 дюймдік терезе люгі бар, ол Kibo Pressurized Module-дегі екі терезеге ұқсас.

Даму

1990 жылдары "Роскосмос" ұйымының Ресейлік орбиталық сегментіне қатысты бастапқы жоспарына екі ресейлік зерттеу модулі және "Звезда" надир портына орналастырылатын FGB дизайны негізіндегі Универсалды док модуль кірді. FGB негізіндегі "Заря" үшін резервтік ұшу моделі, өндірісте FGB 2 деп белгіленген, бастапқыда Универсалды док модуль ретінде қызмет етуге жоспарланған, бірақ оның құрылысы 1990 жылдардың соңында 70% аяқталғаннан кейін тоқтатылды. 2005 жылы "Роскосмос" Еуропалық ғарыш агенттігімен (ESA) келісімге келіп, "Наука" модулімен бірге Еуропалық робот манипуляторын ұшыруға, ал оның қосалқы икемді буынын "Рассвет" модулімен бірге ұшыруға уағдаласты. "Роскосмос" бастапқыда "Наука" модулінің 2007 жылға дейін ұшыруға дайын болады деп үміттене білді, бірақ бірнеше кешігулер болжамды ұшыру күнін 2014 жылға дейін ықпалдастырды. 2013 жылдың соңында "Наука" модулінің қабылдау сынақтары жанармай құю клапанында ақаулар мен ластануды көрсетті, сондықтан "Энергия" корпорациясы модульді Хруничев орталығына он екі айдан он сегіз айға дейін жөндеуге қайтарды. 2015 жылғы "Наука" модулінің ұшырылуы жанармай клапанынан ағып кетуі модульдің сыртқы құбырларына зақым келтіргендіктен, оларды ауыстыру қажет болғандықтан тағы да кейінге шегерілді. 2017 жылы модульдің жанармай бактерілеріндегі металл шаңның ластануы бастапқы жөндеулер сәтсіз аяқталғандықтан және Fregat үстіңгі блогы негізіндегі жаңа бір реттік пайдалануға арналған жанармай жүйесін орнату қарастырылғандықтан үш жылдық кешігуге әкелді. Алайда, 2019 жылдың соңында бастапқы бактар сәтті жөнделді, бұл жоспарланған Fregat негізіндегі бактарды артық етіп, 2019 немесе 2020 жылғы ұшыруға жол ашты. 2020 жылдың ортасына ұшыруды жоспарлаған "Наука" модулінің "Протон-М" зымыран тасымалдағышы құрастырылып, ақпан айында Байқоңыр ғарыш айлағына жеткізілді. Алайда, "Наука" модуліне жанармай багының клапандарын ауыстыру қажет болды, сонымен қатар жылдар бойы кешігулерге байланысты кепілдік мерзімі аяқталуына байланысты қосымша сынақтар қажет болды. Байқоңыр орналасқан Қазақстан емес, Ресейдегі "Энергия" корпорациясында ғана жүргізілетін сынақтар 2020 жылдың мамыр айында аяқталды, шамамен сол уақытта жаңа жанармай багының клапандары Байқоңырға жеткізілді. 2020 жылдың басында Еуропада COVID-19 пандемиясының басталуы "Наука" модулін ұшыруға бағытталған күш-жігерге әсер етті, бұл наурыз, сәуір және шілде айларында барлық жұмысты тоқтатуға және жыл бойы жұмыс күшін айтарлықтай қысқартуға әкелді, бұл аурудың таралуын болдырмау шараларының бір бөлігі болды. "Наука" модулі 2020 жылдың тамызында Байқоңырға, оның күн батареялары мен Еуропалық робот манипуляторы біршама кейін жетті. "Наука" модуліне жүк пен жабдықтарды тиеу 2020 жылдың 11 қыркүйегінде басталды, ал оның ММОД бронясы мен батареялары орнатылды. 2020 жылдың қазан және қараша айларында 65-ші ғарыш экспедициясының мүшелері Петр Дубров пен Олег Новицкий, орбитадағы станцияға "Наука" модулін орнатуға жауапты болған көптеген ғарыштан тыс жұмыстар арқылы, экипаж жабдықтарының интерфейс сынақтарының екі кезеңін өткізді. Бұл кезеңде модуль әртүрлі компоненттерімен алғаш рет қосылып, ғарышкерлер көліктің сыртқы жағын тексеріп, аралап көрді. 2020 жылдың қарашасына қарай "Наука" модулі ұшыруға дайындалғанға дейін қажетті 754 сынақтың 306-сы өтті, ал 2021 жылдың қаңтарына қарай сынақтардың 80% аяқталды. Қаңтар және ақпан айларында "Наука" модулінің бактары, қозғалтқыштары және автоматтандырылған доктандыру жүйесі, сондай-ақ Еуропалық робот манипуляторы соңғы сынақтан өтті. Наурыз айында Дубров пен Новицкий қатысқан экипаж жабдықтарының интерфейс сынақтарының екі кезеңі өтті, ал "Наука" модулінің ұшырылуы COVID-19 пандемиясына байланысты шектеулер мен Халықаралық ғарыш станциясындағы трафик қиындықтарына байланысты 2021 жылдың мамырынан шілдеге дейін кейінге шегерілді. Мамыр айында "Наука" модулі "Роскосмос" ұйымының ұшуға дайындығы туралы комиссиясынан өтті, соңғы қысым және ақаулық сынақтарынан өтті, ал SSVP док адаптері, күн батареялары және Еуропалық робот манипуляторы модульдің сыртқы жағына бекітілді. "Наука" модулінің "Протон-М" зымыран тасымалдағышының жүк бөліміне кіріп-шығуын бұрын космонавт Александр Скворцов пен оның дубликаты Сергей Прокопьевпен бірге соңғы экипаж жабдықтарының интерфейс сынағы жүргізілді. 28 маусымда "Наука" модулі "Протон-М" зымыран тасымалдағышымен сәтті қосарланып, 17 шілдеде 200-ші алаңға шығарылды.

Іске қосу

2 мамыр 2021 жылы ұшыру кестесі онлайн жарияланды; ол 30 маусымда Progress MS-17 ұшыруын қамтыды, мақсаты станцияға жабдықтар мен Zvezda сервистік модуліндегі ақауды жоюға арналған бөліктерді жеткізу болды. Ол қонбастан бұрын, Новицкий мен Дубров Pirs-тен жабдықтар мен кабельдерді алып тастау үшін ғарышқа шықты, осылайша оның ажыратылуына дайындық жасалды. Nauka және оның Proton M зымыраны ұшырылатын 200-ші алаң, платформада тұрғанда салқындатылған ауамен қамтамасыз етілуі және отынмен толықтырылуы үшін жаңартылды; Mir, Zarya және Zvezda зымырандары осы алаңнан ұшырылған кезде 81-ші алаңда да осындай жаңартулар жасалған еді. 7 маусымда 200-ші алаңдағы жұмыстар аяқталды. 2021 жылдың 30 маусымында отын құю басталды, бірақ ғарыш кемесінің навигациялық сенсорларында мәселе анықталды және Nauka 254-ші алаңдағы аспаптар мен сынақ құрылысына қайтарылды. Жоғарғы қаптама алынып, жұмысшылар қауіпсіздік белбеулерін қолданып сенсорларды ауыстырып, қайта орнатты және MLI орнатылды. 1 шілдеде толық тазалауды талап ететін бірнеше кемшіліктер табылды, сондықтан жүйелерді алып тастап, ауыстыру қажет болды. 3 шілдеде қаптама қайта бекітілді және Nauka сенсорларды сынау үшін қайтадан тасымалдау вагонына тиеліп, 31-ші алаңға отын құю үшін жеткізілді. 2021 жылдың 9 шілдесінде ILS 200-ші алаңда Proton зымырасын құрастырып аяқтады және төменгі сатылардың барлығы отынмен толықтырылып, Nauka келгенше күтіп тұрды. Сенсорларды қайта орау кешігуіне байланысты, зымыранды шығару 17 шілдеге, ал ұшыру 21 шілдеге жоспарланды. Сондай-ақ 9 шілдеде ILS, Хруничев, Роскосмос, Энергия және Оңтүстік ғарыш орталығының командалары 200-ші алаңда жаңа компьютерлер мен жүйелерді сынау үшін құрғақ кері санау жүргізді, бұл жүйелер Nauka-ны басқаруға және Proton зымырасының телеметриясын ұшудың алғашқы 12 минуты бойы, бірінші саты ажыратылғанға және қаптама тасталғанға дейін жіберуге арналған. Телеметрияны жер серіктерінен және Мәскеудегі Миссия бақылау орталығынан басқару жоспарланған. 10 шілдеде Nauka отынмен толықтырылды және Протон зымыранына қосылуға дайындық ретінде артқы бөлігі жабылды. Ұшыру 21 шілдеде 14:58 UTC-ге жоспарланды. 2021 жылдың 13 шілдесінде Новицкий мен Дубров Pirs модулінде жұмыс істеді, гидравликалық контурды және Progress ғарыш кемесі арқылы модульді басқару байланыстарын ажыратты, сондай-ақ доктандыру блогын және оның жүйелерін тексерді. Осы процесте олар Zvezda сервистік модуліне қосылған Pirs модулінің люгін жапты, содан кейін Pirs 23 шілдеде ажыратылды. Сондай-ақ 13 шілдеде Роскосмос Nauka миссиясының логотипін жариялады, ол Proton зымыранының қаптамасына және оның өзіне боялып жатқан еді. Кішкентай логотип ішкі жағына Velcro арқылы бекітіліп, ұшырылды. 14 шілдеде Роскосмос Nauka веб-сайтын ашты және ұшыруға кері санауды бастады. 8 қыркүйекте Новицкий мен Дубров ERA және Рассветке ұшырылған жабдықтар үшін, оның ішінде Nauka-ның доктандыру шарлары мен трансферлік бөлімдері үшін жылулық қорғанысты алып тастау үшін ғарышқа шығуға жоспарлаған. Бұл Ғылыми шлюз және RTOd радиаторы үшін порттарды босатып, ERA-ға Rassvet модуліне орналастырылған бумын алуға мүмкіндік береді. Nauka келгеннен кейін ERA-ның алғашқы міндеті – ауа шлюзін және радиаторды ұстап, орнату болады, ал Новицкий мен Дубров оларды бекітіп, кабельдер мен құбырларды жүргізеді, осылайша ғарыш сапарының соңында оларды пайдалануға дайындалады. Сол күні Proton M зымыраны 92-ші алаңда Nauka-ны қабылдады. Зымыранды шығару 17 шілдеге жоспарланған. 2021 жылдың 17 шілдесінің таңғы сағаттарында Nauka теміржол транспортеріне тиеліп, 200-ші алаңтағы 39-шы тұраққа шығарылды. Келесі бірнеше күн ішінде Nauka 21 шілдеде 14:58 UTC-де ұшырылуға дайындық үшін тексерілді. 19 шілдеде жүйелерді сынау үшін ұшыруға дайындық репетициясы өткізілді. Ұшыру терезесіне 48 сағат қалғанда, уақытылы ұшыру үшін барлық жағдайлар жақсы болды. Станцияда Pirs қоқыспен толтырылды және ажыратылуға дайындық үшін люк соңғы рет жабылды. 20 шілдеде Nauka соңғы ұшыруға дайындық репетициясын өткізді, оның барысында ол қосылып, Proton ұшу компьютері жердегі ұшыру тізбегін сынау үшін іске қосылды. Осы уақытта Роскосмос және ILS техникалық қызметкерлері ракетаға көпіршікті, жанармай құю және желдету желілерін қосты. Рогозин қатысқан Ұшыруға дайындық туралы кеңесте, қатысушылар "ұшуға болады" немесе "ұшуға болмайды" деген шешім қабылдады, содан кейін Proton отынмен толықтырылды және кері санау басталды. Nauka 21 шілдеде 14:58:25 UTC-де сәтті ұшырылды.

Транзит кезеңі және теңізге ілу

Ұшырылғаннан кейін бірнеше мәселе туындады, оның ішінде телеметрияның жоғалуы және негізгі қозғалту жүйесіндегі ақаулар. 2021 жылдың 22 шілдесінде Мәскеудегі Миссиялық бақылау орталығындағы «Наука» көп мақсатты модулінің ұшуды басқару тобының мамандары екі түзету маневрін жүргізді. Бірінші маневр 15:07 UTC-де модульдің қозғалтқыштары 17,23 секунд бойы жұмыс істеп, 1 м/с импульс берді. Екінші маневр 17:19 UTC-де 250,04 секундқа созылып, 14,59 м/с импульс жасады. Осы кезде телеметрия қозғалту жүйесінің жұмыс істеп тұрғанын растады. 2021 жылдың 23 шілдесіне қарай орбитаны түзету үшін қосымша маневрлер жоспарланды. 23 шілдеде «Наука» үшінші және төртінші маневрлерді жасады. Маневрлердің ұзақтығы және «Науканың» орбитадағы орналасуына байланысты, оны дұрыс траекторияға қайтару үшін тағы екі маневр қажет болды. Осы себепті Пирс модулін ажырату 12 сағатқа кейінге жылдырылып, 25 шілдеге белгіленді. 2021 жылдың 24 шілдесінде түскі уақытта «Наука» қозғалту жүйесіндегі мәселелер Пирс модулін тағы бір күнге, 26 шілдеге дейін ажыратуды кейінге қалдырды. 26 шілдеде 10:55 UTC-де Пирс модулі ХҒС-тан соңғы рет ажыратылды. «Роскосмос» орбитадан түсіру командасын жіберді, ал Пирс модулі 17 минуттық жану арқылы 14:01 UTC-де Тынық мұхиты үстінен атмосфераға енді. Өзін-өзі жою 15:04 UTC-де болды, ал Пирс модулі мен оның ішіндегі қалдықтар Тынық мұхиты үстіндегі атмосфераға кірген кезде жанып кетті. Бұл ХҒС-тың қызметтен шығарылған және жойылған алғашқы модулі болды. Ажыратылғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, Canadarm2 Заря модулін ұстап алып, Звезда модулін тексерді. Қандай да бір қалдықтар табылған жоқ және құлыптағыштар қауіпсіз түрде жиналды. Қосымша ғарышқа шығу қажет болған жоқ және ғарыш станциясы 2021 жылдың 29 шілдесінде «Науканы» қабылдауға дайын болды. 2021 жылдың 27 шілдесінде Миссиялық бақылау орталығының «Наука» ұшуды басқару тобының мамандары модульге стандартты түзету маневрін жүргізді. «Науканы» ХҒС-пен кездесу траекториясына қою үшін орбитаның соңғы түзетуі 28 шілдеде 16:43:07 UTC-де негізгі қозғалтқыштардың бір рет іске қосылуымен орындалды. 2021 жылдың 29 шілдесінде «Наука» 13:29 UTC-де сәтті автоматты түрде ХҒС-қа қосылды және экипаж оны станцияда жұмысқа орналастырды.

Қозғалтқыштың ілесуден кейінгі ақаулары

Кеме доктанғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, экипаж люкті ашуға дайындық барысында герметизацияны тексеруді жүргізіп жатқанда, "Наука" модулінің борттық компьютерлерінде бағдарламалық қате пайда болды. Осының салдарынан қате тікелей команда беріліп, борттық қозғалтқыштар іске қосылып, МКС күтпеген жерден бағытынан ауысты. NASA және "Роскосмос" жердегі басқару орталықтары қашықтан бұл қатені жоюға тырысты, сонымен бірге экипажға барлық терезелерді жабуды және компьютерді қайта іске қосуға дайын болуды тапсырды. Бақылаушылар бастапқыда "Звезда" сервистік модулінің қозғалтқыштарын пайдалану арқылы күтпеген итеруге қарсы әрекет жасады, бірақ бұл жұмыс кейіннен "Progress MS-17" көлігіне жүктелді. Станция келесі 44 минут ішінде бір жарым айналым жасады, содан кейін "Наука" модулі қалған отынын толығымен қолданды, ал Мәскеудегі Миссиялық бақылау оның қозғалтқыштарын өшірді. Қателік салдарынан барлық жұмыстар уақытша тоқтатылды және "Boeing Orbital Flight Test 2" ұшырылымы 96 сағатқа кешіктірілді, ал экипаж "Наука" модулінің тексеруін жалғастырды. 2021 жылдың 3 тамызында "Союз МС-18" және "Союз МС-19" ғарыш кемелерін орналастыру үшін станцияның орбиталық параметрлерін түзету мақсатында "Звезда" модулінің қозғалтқыштарын пайдалану туралы шешім қабылданды. Күю бастапқыда 19 тамызға жоспарланған, бірақ 21 тамызда орындалып, 50 секундқа созылды. Оқиғаға байланысты Мәскеудегі Миссиялық бақылау "Звезда" модулін эвакуациялауға бұйрық берді, сондай-ақ отын құбырларын гелиймен тазарту және Ресей сегментіндегі уытты гиперголикалық отынның ағып кетпеуін қамтамасыз ету үшін нұсқаулар берді.

Комиссия

Халықаралық серіктестер NASA-ның Билл Нельсон төрағалық ететін комиссия құрды. Бұл комиссия құрамына негізгі мердігер Boeing, JAXA және олардың бас мердігері Mitsubishi Heavy Industries, ESA және олардың бас мердігерлері Thales Alenia Space және Dutch Space, Roscosmos, сондай-ақ Energia компаниясының мердігерлері кірді. 30 шілдеде комиссия соңғы есебін ұсынды, ал бас инженер ақаудың түпкі себебін анықтады: Курс және TORU жүйелері өшірілмес бұрын, Нуакаға жерден тікелей команда жіберілгендігі, нәтижесінде қозғалтқыштар жұмыс істеген.

ISS-ке кірігу

2021 жылдың 30 шілдесінде Науканы жабдықтау және оның компьютерлерін АСҚ-ға (ISS) қосу жұмыстары қайта басталды. Новицкий мен Дубров модульдер арасындағы люктерді ашуға кіріспес бұрын, олардың герметикалық жағдайын тексерді. Люк ашылған соң, кабельдер қосылды, ноутбуктер орнатылып, станцияның маршрутизаторларына қосылды. Содан кейін космонавттар станцияға су өткізбейтін құбырларды, сондай-ақ қалдықтар мен отын құбырларын қосты, ал Науканың қозғалтқыштарын станцияның компьютерлеріне қосылғанға дейін іске қосылмау үшін өшірді. Олар сонымен қатар жақын арада келетін экипаж үшін ұйықтайтын орындарды дайындады, эксперименттерді іске қосты және қазан айында Рассветтен RTOd радиаторы алынғанға дейін Науканы салқындату үшін қоршаған ортаны бақылау жүйесін қосты. 17:47 UTC-де люктер ашылып, Новицкий мен Дубров Наукаға кірді және жұмыс цехына бағытталды. Олар АҚШ және Ресей сегменттерінен ауа алмасу желілерін орнатып, ұшыру кезінде қалған ауаны шығарды. Одан кейін дабыл және түтін детекторын іске қосты, ал газды бақылау мониторларын орнатып, күні аяғында өткен күні ауаны шығарғаннан кейін UDMH және N2O4 іздерін тексерді. Күнін олар қажетсіз жабдықтар мен ұшыру кезіндегі шектеу құралдарын алып тастап, оларды Progress MS 17 кемесіне жою үшін өткізді. 2021 жылдың 2 тамызында Новицкий мен Дубров Наукамен бірге келген кейбір жабдықтарды демонтаждап, қажетсіз қоқыстарды тастады. Олар сондай-ақ сөрелерді орнатып, станциядағы дәретхананы құрастыруды бастады және қоршаған ортаны бақылау жүйелерін жинады. Күнді аяқтау үшін олар ғарыш киімдерін тазалап, келесі ғарышқа шығуға дайындық үшін киімдердің қоршаған орта жүйелеріне техникалық қызмет көрсетті. Келесі бірнеше күнде олар барлық жүкті түсіріп, дәлізді босатты, соның арқасында космонавттар төменгі бөлікке қол жеткізе алды. 2021 жылдың 9 және 12 қыркүйегінде Новицкий мен Дубров Науканы электрмен жабдықтау үшін екі ғарышқа шығу операциясын жүзеге асырды. Космонавттар эксперименттер үшін де тіреулер мен бекіту нүктелерін орнатты. Ішкі жұмыстарда ERA-ны басқаратын роботтық жұмыс стансасын орнату жұмыстары жүргізілді. 2021 жылдың 28 қыркүйегінде "Союз МС 18" осы екі ғарыш кемесінің алғашқы докоу операциясы үшін Наукаға жылжытылды. Бұл 2021 жылдың 5 қазанында "Союз МС 19" кемесінің келуіне жол ашты. 2021 жылдың 15 қазанында 09:02 UTC-де кемені қонуға дайындау кезінде "Союз МС 18" кемесі жоспарланған уақыттан тыс қозғалтқыштарын іске қосып, 09:13 UTC-де АСҚ-ның бағытын 57°-ға дейін өзгертті. Станцияның бағытты басқару жүйесі Ресей сегментінің қозғалтқыштарын іске қосып, бұл қозғалысқа қарсы әрекет етті. "Союз" қозғалтқыштарының қателікпен іске қосылуы миссиялық басқару орталығынан Новицкийге жіберілген нұсқаулардың қателігінен туындады. Әйгілі болғандай, "Союз" ғарыш кемесіндегі ұшуды басқару жүйесінде қозғалтқышты сынау үшін шектеу белгіленген, сынаққа бөлінген отынның барлығын тұтылғаннан кейін дереу тоқтату командасын берді. Нәтижесінде, ғарыш кемесіндегі қонуға қажетті барлық отын қоры қол тигізбей қалды. Экипаж қауіпсіздігіне кепілдік берілді, бұл 29 шілдеде Наука бақылаудан шыққаннан бергі екінші оқиға. 2021 жылдың 17 қазанында "Союз МС 18" Наукадан ажыратылып, актриса Юлия Пересильд пен оның продюсер-режиссері Клим Шипенконы, Новицкиймен бірге "The Challenge" фильмін түсіру үшін станцияда өткізген бір аптадан кейін Жерге қайтарды. 2021 жылдың 20 қазанында Progress MS 17 Пойсктан ажыратылып, 24 сағат бойы аңдып жүру режимінде болды. Progress MS 17 Науканы интеграциялауға қатысты көптеген операцияларда экипажға көмектескен жүк тасушы кемесі болды, соның ішінде Науканы біріктіру үшін жабдықтармен қамтамасыз етті. 22 қазанда Наукаға қайта докоу жасады. Қайта докоудан кейін Дубров пен Антон Шкаплеров докоу адаптерін орнатып, Наука ішіндегі қоқыстарды тиеуді аяқтау үшін люкті қайта ашты.

Prichal- мен біріктіру

Роскосмос 2021 жылдың қараша айында "Причал" торап модулін іске қосты. "Причал", ҰҚК-дан кейін "Наука" модулімен бірге Ресейдің жоспарланған орбиталық қызмет көрсету станциясының құрамында болады деп күтілуде, Ресейдің орбиталық сегментіндегі қолжетімді түйіспе порттардың санын төртке арттырады. "Наука" "Причалға" тұрақты түрде ілу үшін жобаланғандықтан, оның төменгі түйіспе порты SSVP M немесе "Гибрид" стандартына сәйкес келеді, ол дәстүрлі SSVP G зонд-дрог жұмсақ түйіспе механизмінен және APAS 95 қатты түйіспе жағасынан тұрады. Егер "Причал" станцияға келмесе, бұл портты "Союз" немесе "Прогресс" рейстері үшін пайдалану мүмкін болмайды, себебі бұл ғарыш кемелері сәл өзгеше SSVP стандартын қолданады. Сегментте төрт порттың болуын қамтамасыз ету үшін "Наука" APAS-тен SSVP G-ға адаптерлік сақинамен іске қосылды. 2021 жылдың 25 қарашасында "Прогресс МС-17" "Наукадан" адаптерлік сақинаны алып, өйткені "Причал" тек SSVP M портына ғана түйісе алады, SSVP G емес. Кейіннен "Прогресс МС-17"пен бірге орбитадан шығарылды және екеуі де Оңтүстік Тынық мұхиты үстінде қайтадан кіргенде жанып кетті. Осыдан кейін, соңғы сапарға шыққан "Прогресс М-ҰМ" ғарыш кемесі, әдеттегі отын бөлімшесі мен қозғалтқыш модулінен және алдыңғы қысымды бөлімшенің орнына "Причалдан" тұратын, өзгертілген "Прогресс" ғарыш кемесі, қазір ашық SSVP M портына ілінді. 2021 жылдың 22 желтоқсанында "Прогресс" "Причалдан" шығып, түйіспе портты босатты. 2022 жылдың 19 қаңтарында жасалған ғарышқа шығу кезінде электр және телеметриялық кабельдер қосылды және сұйықтықтарды жылдам ажырату құрылғылары біріктірілді, соның арқасында "Прогресс" және "Союз" кемелері "Науканың" негізгі бактарына отын беруге мүмкіндік алды.

Жабдықтау жұмыстары

Наука және ERA құрастырмаларын толық жабдықтау және іске қосу үшін он екі ғарышқа шығу қажет болды; алғашқысы 2021 жылдың қыркүйегінде жүзеге асырылып, 2023 жылдың тамызында аяқталды.

Жабдықтау жабдықтарын орнату

2010 жылдың мамыр айында Ғылымға (Наука) арналған монтаждау жабдықтары ұшырылды, ол STS 132 (NASA-мен келісімге сәйкес) «Рассвет» (Mini Research Module 1) модулінің сыртына бекітіліп, «Атлантис» ғарыш кемесімен жеткізілді. 1,4 тонна салмақтағы жабдыққа ERA үшін қосалқы икемді буын (Наукамен бірге ұшырылған), ғарыш кеңістігіндегі жұмыстар кезінде қолданылатын ERA портативті жұмыс станциясы, RTOd жылу радиаторы, ішкі құралдар және CubeSats спутниктерін ұшыруға арналған эксперименттік шлюз кіреді. Шлюз модульдің төменгі бөлігіне жақын орналасқан, модификацияланған пассивті алдыңғы портына орналастырылады. Шлюзде NASA жасаған FRGF тұтқасы бар, ол «Рассвет» бортындағы шлюз компонентіне бекітіліп, оны ғарыш станциясының Canadarm2 манипуляторына беру үшін шаттлдың Canadarm манипуляторына қосу үшін пайдаланылды. Тұтқа 2028 жылға дейін жұмыс істеуге арналған. Ғарышкерлер бұл тұтқаны ERA-ның шлюзді «Рассвет» модуліндегі сақтау орнынан Науканың алдыңғы портындағы жұмыс орнына және станцияның кез келген жерінде пайдалану үшін ауыстыруға мүмкіндік беретіндей етіп өзгертті. Радиатор Наукаға қосымша салқындату мүмкіндігін қосады, бұл оған көбірек ғылыми эксперименттер жүргізуге мүмкіндік береді. Шлюз Науканың ішінде және сыртында эксперименттерді ERA көмегімен өткізу үшін ғана қолданылады, бұл Kibo модуліндегі жапондық және U.S. сегментіндегі Nanoracks Bishop Airlock шлюздерімен ұқсас мақсатта қызмет етеді. Ол екі бөлікте Progress MS 18 (LCCS бөлігі, яғни төрт бөліктен тұратын SKKO қаңқасы) және Progress MS 21 (SCCS бөлігі, яғни пайдалы жүктеме адаптерлері) ғарыш кемелерімен модульді іске қосу процесінің бөлігі ретінде Наукаға жеткізілді. SKKO қаңқасының төменгі бөлігі Наукаға біріктіріліп, бекітілгеннен кейін, ғарышкерлер SKKO-ның ұшыру құлыптарын босатып, оның буындарымен кеңейтіп, берік қаңқа құру үшін кеңейтілді. Содан кейін SKKO қаңқасының Zenith бөлігі Наукаға біріктіріліп, бекітілді. 3 пассивті жүк адаптері және бір активті жүк адаптері (мысалы, MIR Priroda модулінің Travers синтетикалық апертуралық радары сияқты активті қашықтықтан сезіктеу жүктемесі) орнатылады. SKKO Priroda модулінде қолданылған конструкциядан алынған. SKKO элементтері Progress ғарыш кемесінің ішінде ұшырылып, станцияның модульдерінің бірінде уақытша сақтау орнына жеткізілді. Ол сыртқа шығарылып, VKD 55 ғарыш сапары кезінде Наукадағы ERA-ның артқы жағына орнатылды. Модульдерді іске қосуға арналған ғарыш сапарлары сериясының бөлігі емес, қосымша жабдықтар әлі ұшуға тағайындалған жоқ. МЛМ U сыртында орналасқан SKKO жүйесінің көмегімен әрқайсысы үш жүк адаптерімен жабдықталған 5 универсалды URM N жұмыс станциясы пайда болады, осыған байланысты ғылыми жабдықты орналастыру үшін орындардың жалпы саны 16-ға жетеді. SKKO-да орнатылған жабдықтың жалпы салмағы 2023 жылдың тамызында VKD 60 ғарыш сапары кезінде соңғы MLM монтаждау ретінде «Рассвет» модуліндегі портативті жұмыс платформасы жеткізілді, ол ғарышкерлерге ғарыш сапары кезінде қолдың соңында "минiп" жүруге мүмкіндік беру үшін ERA-ның соңына бекітіледі. Бұл Наука және ERA монтаждау жұмыстарын аяқтады.

RTOd жылу радиаторы зақымдалған

Алайда, бірнеше ай бойы ЭКА (EVAs) және RTOd жылу радиаторын орнату жұмыстарынан кейін, алты ай өткен соң RTOd радиаторы Наука модулінің белсенді пайдаланылуына дейін істен шықты (RTOd орнатудың мақсаты – Наука эксперименттерінен шығатын жылуды тарату). Ақаулық – ағып кету салдарынан RTOd радиаторы Наука үшін қолдануға жарамсыз болды. Бұл "Союз МС-22" және "Прогресс МС-21" ғарыш кемелерінің радиаторларынан кейін ХҒС-дағы (ISS) үшінші радиатор ақаулығы. Егер қосалқы RTOd радиаторы болмаса, Наука эксперименттері Наука модулінің негізгі ұшыру радиаторына тәуелді болуға мәжбүр болады, ал модуль толық қуатымен пайдаланылмауы мүмкін.

Қоңыраулар

Көлік миссиясы Қосылу Ажырату Алға Наука эксперименті әуе шлюзі MLM құрастырылымдары 4 мамыр 2023 Надир Союз МС Ю. А. Гагарин Союз МС 18 28 қыркүйек 2021 17 қазан 2021 Прогресс МС №446 Прогресс МС 17 22 қазан 2021 25 қараша 2021 Причал Прогресс М UM 26 қараша 2021 Зенит Звезда МКС 1Р 29 шілде 2021