Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық филолог (1833–1894)
British philologist (1833–1894)
Ричард Моррис (8 қыркүйек 1833 – 12 мамыр 1894) – ағылшын филологы және Англия шіркеуінің дін қызметкері.
Richard Morris (8 September 1833 – 12 May 1894), was an English philologist and priest of the Church of England.
Ерте өмір және мансап
Моррис 1833 жылдың 8 қыркүйегінде Бермондсиде, уэльс текті ата-аналар отбасында дүниеге келді. Ол Баттерсидегі Сент-Джон колледжінде бастауыш мектеп мұғаліміне дайындалды, бірақ білімін көбінесе өзі-өзімен қабылдады. 1869 жылы ол Кінгс колледжі мектебінде ағылшын тілі мен әдебиеті бойынша Винчестер лекторы болып тағайындалды. 1871 жылы ол дін қызметкері болып тағайындалды және екі жыл бойы Кэмервеллдегі Христос шіркеуінің викарийі қызметін атқарды. 1875 жылдан 1888 жылға дейін Вуд Гриндегі Корольдік масондық ұлдар мектебінің директоры болып жұмыс істеді, содан кейін Эссекс округының Дедхам грамматикалық мектебінің меңгерушісі болып қысқа уақыт қызмет етті. Оның LL. D. дипломы 1870 жылы архиепископ Тайттан алған Ламбет дәрежесі болды.
Morris was born at Bermondsey on 8 September 1833, of Welsh parentage. He was trained as an elementary schoolmaster at St John's College, Battersea, but his education was for the most part self acquired. In 1869, he was appointed Winchester lecturer on English language and literature in King's College School. In 1871, he was ordained, and served for two years as curate of Christ Church, Camberwell. From 1875 to 1888 he served as headmaster of the Royal Masonic School for Boys at Wood Green, and afterwards for a short time master of the grammar school of Dedham, Essex. His diploma of LL. D. was a Lambeth degree, conferred in 1870 by Archbishop Tait.
Стипендиялар мен басылымдар
1857 жылы Моррис «Жергілікті атаулардың этимологиясы» атты кішкентай кітап жариялап, ой-санасының ерекшелігін көрсетті. Өмірлік досы доктор Ф. Дж. Фурнивалл құрған Чосер, Ерте ағылшын және филологиялық қоғамдарға белсенді мүше болып қосылғандардың алғашқыларының бірі болды. Оның әріптестерінің ешқайсысы да классикалық ғалымдар қабылдаған ғылыми принциптерге сәйкес ұлттық әдебиетіміздің ең көне үлгілерін түпнұсқа қолжазбалардан редакциялауға жұмсаған құлшынысымен теңесе алмады. 1862 және 1880 жылдар аралығында ол Ерте ағылшын мәтін қоғамы үшін он екі томнан астам кітап шығарды, оның ішінде үш сериясы бар «Уағыздар» (1868 жылдан бастап) және екі «Аллитеративтік өлеңдер» (1864) жинағы болды. 1866 жылы ол «Альдин ақындары» үшін Чосерді редакциялады (2-ші басылымы 1891). Бұл Томас Тирвитттен кейін қолжазбаларға негізделген алғашқы басылым болды және 1894 жылы В. В. Скиттің басылымы шыққанға дейін стандартты болып сақталды. 1869 жылы ол Макмилланның «Globe» басылымы үшін Эдмунд Спенсерді редакциялады, мұнда да қолжазбалармен қатар түпнұсқа басылымдарды пайдаланды. 1867 жылы ол Оксфордтағы «Clarendon Press» үшін «Ерте ағылшын тілінің үлгілері» атты кітап жариялады, оны кейіннен Скит толықтырды. Моррис мектеп мұғалімі ретінде жиған мол тәжірибесі оны бірнеше табысты оқулықтар жазуға итермеледі. Біріншісі – «Ағылшын тілінің тарихи сипаттамасы» (1872), ол жиырмадан астам рет басылып, автордың қайтысынан кейін Генри Брэдли мен Леон Келлнер тарапынан мұқият қайта қарастырылды. 1874 жылы ол «Тарихи ағылшын грамматикасының бастауыш сабақтарын» және сол жылы «Ағылшын грамматикасының оқулығын» шығарды. Ол осы табысты авторлық жолға түскеннен кейін, өмірінің қалған бөлігін буддизмнің қасиетті тілі – палиді зерттеуге арнады. Бұл ынтаны профессор Томас Рис Дэвидс, Пали мәтіндер қоғамын құрған адаммен достығынан алды. PTS үшін ол 1882 және 1888 жылдар аралығында төрт мәтінді редакциялады, бұл сол кезге дейін кез келген қатысушыдан көп. Бірақ ол тек редакциялаумен шектемеді: ерте ағылшын тілінің дамуымен таныстығы оны пали тілінің ежегі санскрит пен қазіргі халық тілдерінің арасындағы орталық орнына және пракриттер деп аталатын түрлі диалекттерге таралуына ерекше қызығушылық танытты. Палидің осы қатынастарын ол «Академияға» жолданған хаттар сериясында түсіндірді, олар лексикографиялық деректерімен ғана емес, сонымен қатар Үндістан тілдерінің тарихи дамуын көрсетуімен де құнды болды. Оның аяқтаған соңғы еңбегі – 1892 жылдың қыркүйек айында Лондонда өткен Халықаралық шығыстанушылар конгресінде оқылған осы тақырыптағы мақаласы болды. Ол бұл мақаланың басылымға дайындау үшін түзетулерін жеке өзі жасай алмады.
As early as 1857, Morris showed the bent of his mind by publishing a little book on The Etymology of Local Names. He was one of the first to join as an active member the Chaucer, Early English, and Philological societies, founded by his lifelong friend, Dr F. J. Furnivall. None of his colleagues surpassed him in the devotion which he expended upon editing the oldest remains of our national literature from the original manuscript sources, on the same scientific principles as adopted by classical scholars. Between 1862 and 1880, he brought out no fewer than twelve volumes for the Early English Text Society, including three series of Homilies (1868 onwards) and two of Alliterative Poems (1864). In 1866, he edited Chaucer for the Aldine Poets (2nd ed. 1891). This was the first edition to be based upon manuscripts since that of Thomas Tyrwhitt, and remained the standard one until it was superseded by W. W. Skeat's edition of 1894–7. In 1869, he edited Edmund Spenser for Macmillan's Globe edition, again using manuscripts as well as the original editions. In 1867, he published Specimens of Early English for the Clarendon Press, Oxford, which was augmented by Skeat in later editions. Morris's long experience as a schoolmaster also prompted him to undertake a series of successful educational works. The first was Historical Outlines of English Accidence (1872), which went through some twenty editions, before being thoroughly revised after the author's death by Henry Bradley and Leon Kellner. In 1874 he brought out Elementary Lessons in Historical English Grammar; and in the same year a primer of English Grammar. Scarcely had he struck out on this remunerative line of authorship than he turned aside to devote the remainder of his life to the study of Pāli, the sacred language of Buddhism. The stimulus came from his friendship with Professor Thomas Rhys Davids, founder of the Pāli Text Society. For the PTS he edited four texts between 1882 and 1888, more than any other contributor up to that point. But he did not confine himself to editing: his familiarity with the development of early English caused him to take a special interest in the corresponding position of Pāli, as standing midway between the ancient Sanskrit and the modern vernaculars, and as branching out into various dialects known as Prakrits. These relations of Pāli he expounded in a series of letters to the Academy, which were valuable not only for their lexicographical facts, but also as illustrating the historical growth of the languages of India. The last work he was able to complete was a paper on this subject, read before the International Congress of Orientalists in London in September 1892. He was not personably able to correct the proofs of this paper for publication in the Transactions.
Өлім
Өмірінің соңғы екі жылында Моррис емделе алмайтын және қиналыс тудыратын ауруға шалдықты, бірақ оны қайсарлықпен көтерді, соңғы күндеріне дейін көңіл көтеруін және жақсы оқиғаларды ұнатуын сақтап қалды. Ол 1894 жылдың 12 мамырында Эссекс округындағы Гарольд Вуд теміржол жанындағы шағын ауылына көшіп, сол жерде қайтыс болды. Ол Хорнчерчте жерленді.
For the last two years of his life Morris was prostrated by an incurable and distressing illness, which he bore with fortitude, preserving his cheerfulness and his love of a good story to the last. He retired to the railway side hamlet of Harold Wood, Essex, where he died on 12 May 1894. He was buried at Hornchurch.
Танылу және мұра
Оксфорд университеті 1874 жылғы 28 мамырда Морриске құрметті магистр дәрежесін берді. 1893 жылы Уильям Гладстон оған мемлекеттік тізім бойынша жылдық 150 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақы тағайындады; ал оның 1896 жылғы 2 маусымдағы қайтысынан кейін, оның үш қызына әрқайсысына 25 фунт стерлингтен жаңа зейнетақылар белгіленді. Оның құнды филологиялық кітапханасының көп бөлігін кітап сатушы Дэвид Натт сатып алды.
The University of Oxford conferred awarded Morris the honorary degree of M. A. on 28 May 1874. In 1893, William Gladstone granted him an annual pension of £150 on the civil list; and following his death, on 2 June 1896, new pensions of £25 each were created in favour of his three daughters. The greater part of his valuable philological library was acquired by the bookseller, David Nutt.