Кіріспе

Нью-Йорк қаласындағы ЛаГуардия әуежайының терминалы

Даму

Ла Гвардия әкімшілігі 1937 жылдың тамызында Солтүстік Бич әуежайын (қазіргі Ла Гвардия әуежайы) жаңарту жоспарларын ұсынды. Жоспарларға әуежайдың батыс жағындағы Боуэри шығанағы бойында су ұшақтары үшін терминал, сондай-ақ шығыс жағындағы Флашинг шығанағы бойында жердегі ұшақтар үшін терминал кірді. Теңіз әуежайы деп аталатын гидроавиациялық терминалда төрт ангар, әкімшілік ғимарат және машина жасау шеберханасы болуы тиіс еді. Әкімшілік ғимарат 12 метр биіктігі мен 41 метр ені бар дөңгелек кірпіш және болаттан тұрғызылған ғимарат болуы керек еді. Багажды тексеру, кеден және иммиграциялық кеңселер, әуе қозғалысын бақылау мұнарасы және басқа да түрлі кеңселер негізгі күту залының айналасында орналасады, сондай-ақ су ұшақтары жолаушылары үшін кіруге арналған пандустар болады. Жобаны қаржыландыру үшін «Жұмыс прогресі жөніндегі басқарма» (WPA) федералдық қаражат бөледі. Әуежайды салуға бастапқыда 15 миллион доллар жұмсалатыны жоспарланған. 1938 жылдың шілдесіне қарай WPA жобаға 7800 жұмысшыны жұмысқа алды, ал жұмысшылар жерді мелиорациялау арқылы әуежай аумағын кеңейтті. Сол қарашада жұмысшылардың саны 11 500-ге жетті, ал шығын 29 миллион долларға өсті. 1939 жылдың басында, теңіз ұшақтары терминалы ашылғанға дейін «Нью-Йорк Таймс» газеті Англия, Франция, Германия және АҚШ-тан келген ұшақтар терминалды пайдаланатынын хабарлады. Терминал екі су ұшағы ангарымен жоспарланған, бірақ сол кезде тек біреуі ғана салынды; ол ангар 1939 жылдың сәуірінде аяқталды. Кеңейтілген Солтүстік Бич әуежайы 1939 жылдың 15 қазанында ашылды және сол жылдың соңында ресми түрде Нью-Йорк қалалық әуежайы – Ла Гвардия алаңы деп аталды. Шамамен 6 шақырым ұшу-қону жолағын қамтитын бұл әуежайға 40 миллион доллар жұмсалды, бұл сол кездегі әлемдегі ең ірі және ең қымбат әуежай болды. Әуежайдың жердегі ұшақтар бөлімі 1939 жылдың 2 желтоқсанында коммерциялық рейстер үшін ашылды, бірақ теңіз терминалын аяқтау 1940 жылдың наурызына дейін кешіктірілді. Бұл, ішінара, Боуэри шығанағындағы құрылыс су ұшақтарының сол жерге қонуына кедергі келтіргендіктен болды. Сондықтан су ұшақтары Нью-Йорк штатының Порт Вашингтон және Мэриленд штатының Балтимор қалаларындағы базаларға ұшып барды. Pan Am келесі айда Нью-Йорк қаласының үкіметінен теңіз әуе терминалын жалға алды. Pan Am сондай-ақ шетелдік әуе компанияларына, Imperial Airways, Air France және KLM сияқты компанияларға терминалды пайдалануға рұқсат берді. Бұл рейс 18 сағат 35 минуттан кейін Португалияның Лиссабон қаласына жетіп, шығысқа қарай Атлантиканы кесіп өтетін Клипер рейсі үшін рекорд орнатты. 1940 жылдың 1 сәуірінде Бермудадан теңіз әуе терминалына алғашқы ұшатын қайық келді. Ол кезде терминал аптасына үш рет Атлантиканы кесіп өтетін рейстерді жүзеге асырды. Бастапқыда, жұртшылыққа теңіз әуе терминалының бақылау алаңына кіруге рұқсат етілді. 1941 жылдың сәуірінде Нью-Йорк қалалық жоспарлау комиссиясы жобаға 389 000 доллар бөлді. Ла Гвардия 1941 жылдың 4 тамызында екінші ангардың іргетасын салу рәсіміне қатысты, ал ангар құрылысы сол жылдың желтоқсанында басталды. Джеймс Брукс 1942 жылдың қыркүйегінде негізгі терминал ғимаратындағы «Flight» (Ұшу) атты суретін аяқтады. Келесі жылы, 1943 жылдың сәуірінде Pan Am-нің бастапқы ангарына қосымша құрылыс аяқталды. Сол кезде теңіз әуе терминалы күніне бір реттен астам Атлантиканы кесіп өтетін рейстерді қабылдады. American Export жаңа ангарын 1943 жылдың шілдесінде ашты, ал терминалдың бақылау алаңы 1945 жылдың маусымында қайта ашылды. 1942 жылғы «Нью-Йорк геральд трибьюн» газетінде жарияланған мақалада «Клипер» рейстері «Кейптаун, Лиссабон, Жаңа Зеландия, Азия, Аляска және басқа да шалғай жерлерден» келгені айтылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген сарбаздар Еуропа мен Африкаға осы терминалдан ұшып, АҚШ-тың бірінші ханымы Элеонора Рузвельт және Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль сияқты саяси қайраткерлер де осы терминалдан ұшты. Дегенмен, теңіз әуежайы су ұшақтары терминалы ретінде он жылдан кем уақыт қызмет етті. Терминал ашылған кезде су ұшақтары, әдетте, дәстүрлі жердегі ұшақтардан технологиялық жағынан озық болды; ұзақ қашықтыққа ұша алатын алғашқы төрт қозғалтқышты ұшақтар су ұшақтары болды. Алайда, олар, әсіресе қыс айларында және жағдай нашар болғанда, су тасқыны кезінде жұмыс істеуге бейім болды. Жердегі ұшақтар осы мәселелерге ұшырамады, сонымен қатар жердегі ұшақтардың технологиясы да тез дамыды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, төрт қозғалтқышты жаңа жердегі ұшақтар жасалды, бұл су ұшақтарын ескірді.

Халықаралық терминал ретінде пайдалану

1940 жылдардың ортасына қарай ЛаГуардия әуежайының кішкентай сыйымдылығы халықаралық рейстерге деген сұраныстың өсуін қанағаттандыра алмады. Гидросамолеттердің қолданыстан шығуына қарамастан, ЛаГуардия әуежайы Еуропаға тұрақты рейстер ұсынатын АҚШ-тағы жалғыз ірі әуежай болып қала берді. Терминал жердегі ұшақтарды қабылдай бастағанымен, бір уақытта тек бір ғана ұшаққа орын болатын, ал жолаушылар кеденнен өту үшін көбінесе үш-төрт сағат күтетін. "The Daily Boston Globe" газеті ротондадағы қозғалыс сағат туғанда метро стансасындағыдай болатынын, ең жұмсақ кезде онға дейін шетелдік рейстер бірден қонуға тырысатынын жазды. Теңіз әуе терминалы 14 әуе компаниясына қызмет көрсетті; тығыздық бір әуе компаниясының иесін ескі паром сатып алып, оны Теңіз әуе терминалының жанына тоқтатуға мәжбүр етті. Жақсартуларға 1000 фут (305 м) жабық серуен жолы, келген жолаушыларға арналған үш қақпа және кетіп бара жатқан жолаушыларға арналған екі қақпаның салынуы кірді. Терминал 1946 жылдың 7 қарашасында қайта ашылғаннан кейін Халықаралық әуе терминалы деп аталды және ЛаГуардияның барлық трансатлантикалық рейстеріне қызмет етті. Осы уақытта Куинстің оңтүстігінде халықаралық және трансконтиненталдық рейстерді қабылдау үшін Идлвилд (қазіргі JFK) әуежайы салынып жатты. Сол қыркүйекте Порт басқармасының өкілдері ЛаГуардияның ұшу-қону жолағының біреуін Теңіз әуе терминалының жанындағы бос жерді толтыру арқылы ұзартуды ұсынды. 1948 жылы терминал жылына 314 000 жолаушыға қызмет көрсетті, бұл оның құрылысына қарағанда әлдеқайда көп. 1949 жылдың тамызында терминал Теңіз арқылы терминал деп аталды, себебі жолаушылар оны ресми түрде Нью-Йорк халықаралық әуежайы деп аталған Идлвилдпен шатастырып алатын. Идлвилд ашылғаннан кейін Теңіз арқылы терминалдан көптеген трансатлантикалық рейстер Идлвилдке көшірілді. Терминал көбінесе бос тұрып, Pan Am, American Overseas Airlines және Trans World Airlines әуе компаниялары ғана терминалдан халықаралық рейстерді орындауды жалғастырды. Ал Теңіз арқылы терминалдан соңғы трансатлантикалық рейс 1951 жылдың 28 сәуірінде орындалды. Содан кейін тек Бермудаға бағытталған рейстер ғана Теңіз әуе терминалынан жүзеге асырылатын болды. Брукс қабырғадағы суреттің сырланғанын кейін ғана білді.

1950-1970 жылдар

The Wall Street Journal газетінің мәліметінше, «Клиппер» қызметі тоқтағаннан кейін терминал «тез ұмытылды». АҚШ президенттері Дуайт Д. Эйзенхауэр мен Джон Ф. Кеннеди ЛаГуардия әуежайына қонғанда кейде осы терминалды пайдаланған. Терминалда 1951 жылы Альберт Ли Уэлтцши құрған ұшу симуляциясы компаниясы FlightSafety-дің кеңсесі де орналасқан. 1957 жылы Порт басқармасы ЛаГуардия әуежайының көп бөлігін қайта жаңарту жоспарларын жариялады, бірақ Теңіз әуе терминалы осы жоспарлардан тыс қалды. Терминал 1957 жылдың 27 маусымында коммерциялық авиация үшін қайта ашылды, ол кезде «Солтүстік-Шығыс әуе компаниясы» Нью-Йорк пен Бостон арасындағы шаттл рейстері үшін терминалды жалға алды. Бұл ауысу Флорида рейстерінде қолданылған төрт қозғалтқышты DC 6B ұшақтары үшін ішкі терминалдағы 11-ші қақпа тым кішкентай болғандықтан болды. Сол кезде Теңіз әуе терминалы ЛаГуардияның маңызды бөлігі емес еді; 1959 жылы әуежайдың 5,4 миллион жолаушысының бар болғаны бес пайызы осы терминал арқылы өтті. 1960 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті терминалды «қираған және шөлге айналғандай» деп сипаттады, шатыры лас, жабдықтары бұзылған, бояуы қабықтанып, жолаушылардың саны дерлік жоқ еді. 1964 жылы American Hydrofoils компаниясы Манхэттендегі 25-ші көше мен 11-ші пирс/Уолл-стритке дейін Теңіз әуе терминалынан гидрофойлмен қызмет көрсетуге келісті. 1960 жылдары Федералды авиация басқармасы жоспардан тыс әуе компанияларына тұрақты рейстерді орындауға және билет сатуға тыйым салғаннан кейін Теңіз әуе терминалы бірнеше жыл бойы бос тұрды. ЛаГуардияның жалпы авиациялық операцияларын басқарған Butler Aviation компаниясы терминалға іргелес жаяу жүргіншілер жолын күту залы мен кеңсеге бөлді, ал жаяу жүргіншілер жолының жанында ұшқыштарға арналған бөлме болды. Сол кезде терминал Butler Теңіз әуе терминалы деп аталды. Бас ғимараттың ротондасы 1960 жылдары қайта боялды және 1970 жылдары қайта боялуы тиіс еді. Ақпан айында қайырымдастық қор құрған Лоренс Рокфеллер мен журнал баспагері Дьюит Уоллес 75 000 долларға бағаланған «Қону» суретін қалпына келтіруге ішінара қаржыландыруға келісті. Ол 1980 жылдың 19 қыркүйегінде қайтадан ашылды. Сол кезде Нью-Йорк қаласының ескерткіштерін сақтау комиссиясы (LPC) терминалды ресми Нью-Йорк қаласының ескерткіші ретінде қорғауды қарастырды. Arend бұл шешімді қолдады, бірақ Порт басқармасы қарсылық білдірді, себебі мұндай шешім агенттіктің терминалмен жасауы мүмкін нәрселерді қатты шектейтін еді. Бас ғимарат 1982 жылдың 9 шілдесінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Pan Am шаттл

Pan Am 1986 жылы Нью-Йорк пен Бостон және Вашингтон қалалары арасында Pan Am шаттл қызметін іске қосты, New York Air шаттл қызметіне құқықтарды сатып алғаннан кейін. Әуе компания бастапқыда негізгі терминалда екі қақпадан жұмыс істеуді жоспарлаған, бірақ бұл қақпалар Boeing 727 және Airbus A300 паркіне тым кішкентай болды, сондықтан Pan Am теңіз әуе терминалында жаңа қақпалар салды. Pan Am негізгі ғимараттың жанына жиналмалы құрылысты салуға 23 миллион доллар жұмсады. Құрылыс 41 күнде аяқталды, себебі Pan Am шарт бойынша 1986 жылдың қазанына дейін шаттл рейстерін бастауға міндетті болды. Жергілікті саясаткерлер мен табиғатты қорғаушылар бұл өзгерістерге наразылық білдірді. Осы уақыт аралығында негізгі ғимараттың арт жағында шағын итальяндық мейрамхананы басқарған Рокко Манниелло мейрамханасын жаңартты. Pan Am Shuttle рейстері 1986 жылдың 1 қазанында теңіз әуе терминалынан басталды. Терминал салыстырмалы түрде шалғай орналасқан, ЛаГуардия әуежайының басқа ғимараттарынан шамамен 0,25 миль (0 км) қашықтықта. Такси жүргізушілері терминалдан жолаушыларды алуға құлшынбады, сондықтан Pan Am сол жерге барушы такси жүргізушілеріне сыйлықтар ұсынды. Жолаушыларды тарту үшін Pan Am 1987 жылдың тамызында Уолл-стрит пен терминал арасында паром қызметін іске қосты және 1988 жылдың шілдесінде маршрутқа Шығыс 34-ші көшедегі паром тоқталысын қосты. Бұл Pan Am Shuttle әуе компаниясының ең табысты бағыттарының бірі болуына әкелді. Дегенмен, 1990 жылы Pan Am шаттлды сатуға тырысты. Delta сондай-ақ Манхэттенге бағытталған паромды мұрагерлік етті, бірақ Delta-дан ірі субсидиялар алғанына қарамастан, ол тиімді болмады. 1995 жылы Порт басқармасы терминалдың негізгі ғимаратының фасадын және интерьерін қалпына келтіруді қарастырды. Beyer Blinder Belle архитектуралық фирмасы терминал ғимаратын бастапқы дизайнына, соның ішінде шамдарға, шатырларға және таңбаларға 600 000 доллар жұмсап, қайта жаңартуға шақырылды. Теңіз әуе терминалынан Манхэттенге паром қызметін ұсынған Harbor Shuttle 1998 жылы NY Waterway компаниясына сатылды, ол 2000 жылы қызметті тоқтатты. Порт басқармасы кейінгі жылдары паром қызметін қайта жандандыруға әрекеттенді, бірақ сәтті болмады. Delta 1998 жылдың басында терминалды 7,5 миллион долларға жаңартуға кірісті. Marine Air Terminal 1999 жылдың қарашасында жаңа бизнес орталығымен және сауда орындарымен ресми түрде қайта ашылды. Ол кезде терминалдағы жолаушылардың 80 пайызы іскерлік сапармен келген. Жобаның бөлігі ретінде негізгі ғимараттың фризіндегі барлық плиткалар қалпына келтіру үшін алынып тасталды. Ол кездегі ЛаГуардияның бас директоры оны «әуежайдың бағалы мүсізі» деп атады. Порт басқармасы 2007 жылы 11 қыркүйек шабуылынан кейін қауіпсіздік алаңдаушылығына байланысты терминалдың алдына көлік тоқтағыштарын орнатуға дауыс берді. 2009 жылы слот алмасу операциясының бөлігі ретінде Delta Air Lines компаниясының LaGuardia Central Terminal-ге көшірілетіні, ал US Airways компаниясының US Airways Shuttle-ін Marine Air Terminal-ден пайдалана бастайтыны жарияланды. Бұл алмасу Delta компаниясына LaGuardia мен O'Hare халықаралық әуежайы арасында сағаттық рейстерді жүзеге асыруға мүмкіндік берген болар еді. US Airways пен Delta арасындағы ұсынылған алмасу ешқашан орындалмады. Delta Shuttle 2017 жылдың 8 желтоқсанына дейін теңіз әуе терминалынан жұмыс істей берді. Осы арада 2010 жылы Нью-Йорк қалалық такси және лимузин комиссиясы пилоттық бағдарламаны енгізді, ол Delta Shuttle жолаушыларына теңіз әуе терминалы мен Манхэттен арасында таксимен бірлесіп жүруге мүмкіндік берді, бірақ бұл бағдарлама танымал болмады.

ЛаГуардияны қайта дамыту

2015 жылы Нью-Йорк губернаторы Эндрю Куомо мен вице-президент Джо Байден ЛаГуардия әуежайының көптеген терминалдарын бірыңғай ғимарат ретінде қайта жаңартуға бағытталған 4 миллиард долларлық жоспарды жариялады. Теңіз әуе терминалы жоспардың бір бөлігі ретінде сақталды, себебі ол ресми түрде маңызды орын болып танылған. 2017 жылдың 9 желтоқсанында Alaska Airlines ЛаГуардия әуежайынан барлық рейстерін тоқтатты, ал 2018 жылдың 27 қазанында толыққандай аяқталды. JetBlue Бостон, Орландо, Форт-Лодердейл және Вест-Палм-Бич қалаларына бағытталған рейстер үшін Теңіз әуе терминалын пайдаланды. Авиакомпания терминалды 2019 жылдың басында аяқталған жоба аясында жаңартты. 2021 жылдың 28 сәуірінде Spirit Airlines Форт-Лодердейлге рейстерін орындау үшін Теңіз әуе терминалында қызмет көрсетуді бастады, бірақ авиакомпанияның басқа да бағыттары C терминалында қалды. Spirit келесі наурыз айында ЛаГуардиядағы қалған қызметтерін Теңіз әуе терминалына көшірді. JetBlue 2022 жылдың 9 шілдесінде барлық операцияларын B терминалына көшірді, осыған дейін операцияларын B терминалы мен Теңіз әуе терминалы арасында бөліп келген. 2023 жылдың ортасында JetBlue Spirit компаниясымен бірігуге рұқсат берілсе, 2024 жылы Spirit компаниясының Теңіз әуе терминалындағы алты қақпасын және 22 қону уақытын Frontier Group Holdings компаниясына сататынын хабарлады. JetBlue пен Spirit компанияларының бірігуі жоспарланғандай өтпеді. Frontier Airlines 2024 жылдың сәуір айында B терминалына көшіп, Теңіз әуе терминалында Spirit авиакомпаниясын жалғыз оператор қалдырды.

Негізгі ғимарат

Теңіз әуе терминалы, сондай-ақ А терминалы деп белгілі, Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы ЛаГуардия әуежайының батыс жағында, Боуэри шығанағының оңтүстік жағалауында орналасқан. Терминал Delano & Aldrich фирмасынан Уильям Делано тарапынан Арт-Деко стилінде жобаланған.

Сыртқы

Терминалдың негізгі ғимараты – екі қабатты дөңгелек құрылым, екі жағында бір қабатты қанаттар орналасқан. Бұл қанаттар солтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай Боуэри шығанағына бұрылған. Негізгі ғимаратқа үш қабатты тікбұрышты павильон арқылы оңтүстік жақтан кіруге болады. Кіреберіс павильоны мен артқы қанаттардың бәрі терминалдың негізгі функцияларын атқаратын орталық бөлікке қол жеткізу үшін арналған нүктелер ретінде жоспарланған. Кірпіш қасбеті бастапқыда сары-қоңыр түспен және қара түсті әбзелдермен боялған, бірақ 1980 жылдары беж түс пен қоңыр әбзелдермен қайта боялған. Дөңгелек бөліктің диаметрі 44 метрді (144 фут) құрайды. Сонымен қатар, екінші қабаттың үстінде терракота фризі орналасқан, онда ашық және қою көк түсті толқындардың фонында сары ұшатын балықтар бейнеленген. Солтүстік-шығыс қанатынан Боуэри шығанағындағы қону платформасына дейін күту залдарымен шенберленген дәліз созылып жатыр. Қазіргі А терминалы А1-ден А6-ға дейінгі қақпаларға жетелейді. Ротонданы айналатын баспалдақ сырттан көрінеді. Қабырғаның төменгі бөлігі қара-жасыл мәрмәрмен қапталған. Бұл қабырға 14 бөлікке бөлінген, онда билет сату орындары, дүкендер және басқа да қызметтер орналасқан. Бұл бөліктер төрт немесе бес топқа біріктірілген, әр топ батысқа, шығысқа және оңтүстікке апаратын есіктермен бөлінген. Екінші қабатта, ротонданы айнала, терминал қызметкерлерінің, радиотехниктердің, байланыс мамандарының және метеорологтардың кеңселерi орналасқан. Бұған қоса, екінші және үшінші қабаттарда Клиперлерді көруге ниеттенген жұртшылық үшін турникеттер орналастырылған. Мурал шамамен екі бөлікке бөлінген. Бірінші бөлігінде авиацияның ерте тарихы бейнеленген, соның ішінде ежелгі адамдардың ұшу мүмкіншілігінің болмауы, күнге тым жақын ұшып, күйіп кеткен Икар туралы грек мифі және Леонардо да Винчидің ұшуға қатысты өнертабыстары көрсетілген. Екінші бөлігінде Райт ағайындыларының сынақ ұшуларынан бастап, қазіргі заманғы трансатлантикалық рейстермен аяқталатын авиацияның заманауи тарихы суреттелген. The New York Times газетінің журналисі Грейс Глюк бұл туындыны Нью-Йорктегі WPA муралдарының арасындағы "ең айқын цензуралық шара" деп сипаттаған. 2022 жылға қарай Flight муралы ЛаГуардия әуежайын жаңғырту аясында қайта қалпына келтірілді.

Су ұшақтары ангары

1930 жылдары ЛаГуардия әуежайы салынғанда, басты ғимаратқа жақын екі гидроұшақ ангары жоспарланған. Ангардың шатырында 5 метрге жететін қанаттары бар құстың мүсіні орналасқан. Бұл мүсін бұрын ЛаГуардияның ішкі терминалының шатырында тұрған, ол 1963 жылы бұзылып кеткен.