Кіріспе

Палапье – Ботсвананың орталық ауданындағы қала. Ол Францистаун мен Габороне қалаларының арасында, шамамен ортасында орналасқан (Францистауннан және Габоронеден тең қашықтықта). Артық жылдар бойында оның географиялық орны Оңтүстік Африканың маңызды солтүстік-оңтүстік теміржол және автомобиль бағыттарындағы ыңғайлы тоқтау орнына айналдырды. Мұнда Морупуле көмір кені орналасқан, ол Ботсвананың электр энергиясының негізгі ішкі көзі – Морупуле электр стансасын қамтамасыз етеді. Электр стансасы елдің электр энергиясына деген сұранысының артуына байланысты, өндіріс қуатын арттыру мақсатында кеңейту жобасын жүзеге асырып жатыр. Құрылыс 2010 жылы басталды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Морупуле А электр стансасы 132 МВт, ал Морупуле В электр стансасы 600 МВт электр энергиясын өндіреді. 1997 жылы Палапье Африкадағы ең қарқынды дамып келе жатқан елді мекен деп танылды және оның халқы 30 000-нан 180 000-ға дейін жетеді деп болжанды.

Тарих

Бамангаватто халқы, Король Хама III тұсында, қазіргі Палапье қаласының жанында қоныстанған алғашқы адамдар деп есептеледі. Олардың астанасы Фалатсе, сондай-ақ Ескі Палапье деп аталатын, Цвапонг тауларының батыс жағында орналасқан. Палапье бастапқыда Phalatswe деп жазылған, бұл «импалаларға арналған жер» деген мағынаны білдіреді. Ол 1902 жылға дейін болды, ал 1892 жылы салынған шіркеуінің қираған қалдықтары әлі күнге дейін Палапье қаласының орталығынан бірнеше шақырым қашықтықта көрініп тұр. Басшы Хама оның құрылысына шамамен 3000 фунт стерлинг салып, шіркеу мәселелеріне үлкен қызығушылық танытқан. Бамангаватто халқының үйлері бастапқыда шіркеудің төңірегінде шоғырланған, бірақ оның айналасы тым тасты болғандықтан, Габоронеден және одан алысқа көшіп кетті. Бұрын Палачве немесе Палапи деп жазылған Палапье атауы импала антилопасын білдіреді.

Климат

Жазғы айлар қыркүйектің ортасынан сәуірдің ортасына дейін созылады. Палапьеде жаз өте ыстық болады, күндізгі температура 40°C-қа дейін көтеріледі. Жазда нөсер жаңбырлар жиі болады. Жылдық жауын-шашын көлемі әдетте кемінде 300 мм құрайды. Палапьедегі қыстар жұмсақ және құрғақ.

Демография

Палапье халқының саны 80 000-ға жуық деп есептеледі, алайда бұл ресми дерек емес, көптеген тараптар нақты саны одан әлдеқайда жоғары немесе төмен болуы мүмкін деп санайды. 2022 жылғы халық және тұрғын үй санағының алдын ала нәтижелеріне сәйкес, Палапьеде халық саны 2011 жылмен салыстырғанда 3,3% өсті. 2011 жылы халық саны 37 256 болса, 2022 жылы 52 398-ге жетті. Палапье тұрғындарының көп бөлігі христиан дінін ұстанады. Дегенмен, қалада мұсылман және индуист дінін ұстанушылар да көптеп кездеседі.

Инфрақұрылым және даму

Қазіргі уақытта Палапье су шаруашылығы қалаға мол сумен қамтамасыз етеді. Зауыт қаладан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. 2008 жылдан бері жаңа құбыр желісі арқылы Серуэ қаласына су жеткізіледі. Оңтүстік Африканың Ботсванаға электр қуатын беруден бас тартуының нәтижесінде бүкіл елдегі тоқ кесілуі салдарынан көптеген жобалардың құрылысы тоқтатылды. Бірақ, құрылыс қайта басталды, ең маңызды жоба – Морупуле электр станциясын кеңейту. 1,5 миллиард пулалық бюджеттік қаражат есебінен жүзеге асырылатын Морупул кеңейту жобасы 1, 3,8 миллион тонна көмір өндіруді күтеді. Жаңадан салынған Сероу ауруханасына ұқсас жаңа аурухана салу жоспары да ұсынылды. 2012 жылы жаңа полиция бөлімшесі аяқталды. Ол А1 тас жолы бойындағы ескі өнеркәсіптік аймақта орналасқан. Палапье бұрынғыда тек тоқтау орны болса, қазір Ботсвананың негізгі қаржы, тұрғын үй, өнеркәсіп және білім беру орталықтарының біріне қарқынды дамуда. Палапьеде жаңа сауда орталықтары мен білім беру мекемелері біртіндеп көбейіп келеді. Қаланың физикалық аумағы 1990 жылдардан бері екі еседен астамға ұлғайды. Палапьеде 2009 жылдың басында салынған Ruff Riddims деп аталатын кәсіби дыбыс жазу студиясы бар. Бұл Палапьедегі алғашқы осындай студия.

Спорт

Палапьеде ең көп таралған спорт – футбол, сонымен қатар көптеген адамдар софтбол мен волейбол ойнайды. Спорттық жарыстар көбінесе мектеп аулаларында өтеді, онда қажетті жабдықтар мен алаңдар бар. Қазіргі уақытта Палапьеде алты футбол командасы белгілі: «Палапье All Stars», «Морупуле Wanderers», «FC Palapye», «Palapye United», «Palapye Swallows» және «Motlakase Power Dynamos». Дегенмен, қалада стадион болмағандықтан, Жоғарғы және Бірінші лигада ойнайтын үш команда өз матчтарын көбінесе басқа қалаларда өткізеді, бірақ кейде «Палапье Swallows» және «PU Grounds» алаңдарында да ойындар ұйымдастырылады. Олар сол лигаларда Орапа, Францистаун, Суа, Маун немесе Селибе-Фикведе өтеді. Екі команда да аса танымал емес, олардың қолдаушылары да аз.

Білім

Лоцене аяқталған орта мектебі – Палапьедегі маңызды мемлекеттік мектептердің бірі. Онда 4-тен 5-ке дейінгі сыныптардың оқушылары білім алады. Бұл аймақтағы санаулы интернат мектептерінің бірі және "Лоцене" атты мектеп ақпараттық бюлетенін шығарады. Палапьедегі басқа мемлекеттік мектептер: Мабого JSS, Палапье JSS және Ммафула JSS. Қаладағы танымал жекеменшік білім беру орындары: Кгасве орта мектебі және Корольдік кәсіптік колледж (сонымен қатар жоғары деңгейдегі білім беру бағдарламаларын ұсынады). Сонымен қатар, қалада он бес жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келе жатқан кәсіптік білім беру мекемесі бар: Палапье техникалық колледжі (PATECO), бұрынғы Палапье кәсіптік-техникалық колледжі (VTC).

Университет

2000 жылдан бері Палапьеде университет салынады деген әңгімелер тарады. Көптеген кешігулер мен жан-жақты зерттеулерден кейін 2004 жылы жоба мақұлданды. БИУСТ (Ботсвана халықаралық ғылым және технология университеті) 2009 жылдың желтоқсан айында кампусын салуға кірісті. Университеттің бірінші кезеңінің құрылысына шамамен 450 миллион пула жұмсалуы күтілді. Ол 2012 жылдың соңында аяқталды және 2012 жылдың тамызында алғашқы студенттер қабылданды. Бұл алғашқы студенттер БИУСТ кампусы аяқталғанша Оудидегі қолданбалы өнер және технология колледжінде білім алды. Университет Боцвананың астанасы Габоронедегі Боцвана университетінің жүктемесін азайтуға бағытталған. Боцвана университеті студенттер санының өсуіне байланысты туындаған сұранысты қанағаттандыруда қиындықтарға тап болды. BIUST кампусы Палапье су шаруашылығы басқармасына жақын, Цвапонг тауларында, Палапье қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. Сондай-ақ, Боцвана университеті медицина факультетін кеңейтіп, Палапьеде орналастыруды жоспарлап отыр.

Жол

Палапье Ботсвананың екі ірі қаласы – Габороне мен Францистаунды байланыстыратын A1 негізгі тас жолында орналасқан. Сероуге, одан кейін Орапа мен Летлаканеге дейін созылатын қосалқы жол да бар. 2008 жылы Намибиядағы портына жаңа Транс-Калахари теміржолын салу жөнінде ұсыныстар енгізілді.

Темір жол

Ботсвананың барлық маңызды қалалары мен кенттерін байланыстыратын ұлттық темір жол Палапье арқылы да өтеді. Палапье арқылы өтетін темір жол қаланы Габороне және Францистаунмен байланыстырады. Селеби-Фике сияқты Ботсвананың басқа аймақтарында өндірілген көмір темір жолмен Палапьеге тасымалданады. Зимбабведегі Булавайоға темір жол салу жоспары ұсынылған, бірақ бұл жоспарлар үкімет тарапынан әлі қарастырылып жатыр.

Ауа

Палапье әуежайы – қаланың сыртында орналасқан шағын әуеайлақ. Палапье-Серове тас жолында салынатын халықаралық әуежай да қарастырылып жатыр. Егер аталған жоспарлар іске асса, бұл елдегі бесінші халықаралық әуежай болады. Габоронедегі Сер Сереце Хама атындағы халықаралық әуежайдан кейін, Францистаун, Маун және Касане әуежайлары қазіргі әуежайлардағы жол жүк көлемінің артуын жеңілдетуге мүмкіндік береді. Дегенмен, Габороне әуежайындағы және жаңадан жөнделген Францистаун әуежайындағы ағымдағы жөндеу және кеңейту жұмыстарына байланысты бұл жоспарлар уақытша тоқтатылды.

Туристік жерлер

Палапье қаласының жанында бірнеше белгілі туристік тартымдылықтар бар. Көршілес Сероу қаласының сыртындағы Хама қарақұйрық қорығы ең танымал және Палапьеден шалғайда орналасқан. Мұнда жойылып бара жатқан қара және ақ қарақоштар кездеседі. Цвапонг тауларында тарихи маңызы бар көптеген аймақтар мен Мореми шатқалы бар. Бұл өте әдемі аймақ, себебі мұнда тұрақты су көзі бар. Палапьеден солтүстік-шығысқа қарай, Малака ауылының жанында, 1889 жылдан 1902 жылға дейін Хама III басқарған Бамангаватто халқының астанасы болған Фалатсе, сондай-ақ Ескі Палапье деп те аталатын қаланың қиратындары сақталған.