Кіріспе
Король Абдулазиз әуе базасы (قاعدة الملك عبدالعزيز الجوية), сондай-ақ Дахран әуе базасы және бұрынғы Дахран халықаралық әуежайы, Дахран әуежайы және Дахран әуеайлағы деп те аталады, Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы Дахран қаласында орналасқан Сауд Арабиясы Корольдік әуе күштерінің базасы. Түкба қаласының батысында және Сауд Арабиясының Дахран лагерінен оңтүстік-шығысқа қарай 7 км (4 миль) жерде орналасқан бұл әуе базасы Сауд Арабиясының алғашқы әуежайы болып табылады және 1961 жылы салынды. Ол әуе вице-маршалы, принц Түркі бин Бандар бин Абдулазиз Аль Саудтың басқаруында. Әуе базасы 1945 жылдан 1962 жылға дейін АҚШ Әуе күштерімен салынып, пайдаланылды және сол кезде Дахран әуеайлағы деп белгілі болды. АҚШ Әуе күштері пайдаланғаннан кейін, ол коммерциялық мақсатта қолданысқа енгізіліп, Дахран халықаралық әуежайы ретінде танылды және Сауд Арабиясы Корольдік әуе күштерінің Король Абдулазиз әуе базасымен бірлесіп пайдаланылды. АҚШ пен Сауд Арабиясы арасындағы қазіргі әскери қарым-қатынасқа осы әуеайлақтың құрылуы мен дамуы зор ықпал етті. 1962 жылдан 1999 жылға дейінгі коммерциялық пайдалану кезеңінде ол Сауд Арабиясының ең маңызды және көп жолаушы тасымалдаған әуежайларының бірі болды және 5 риалдық банкнотаның 2-ші шығарылымында, сондай-ақ 1 риалдық банкнотаның 3-ші шығарылымында бейнеленді. Солтүстікке қарай Король Фахд халықаралық әуежайының құрылысы аяқталғаннан және ашылғаннан кейін, әуежай коммерциялық мәртебесін жоғалтып, қайтадан әскери мақсатта пайдаланыла бастады; алайда, Сауд Арабиясы Корольдік әуе күштері оны бүгінге дейін пайдаланып келеді.
King Abdulaziz Air Base (قاعدة الملك عبدالعزيز الجوية) , also known as Dhahran Air Base and formerly Dhahran International Airport, Dhahran Airport and Dhahran Airfield, is a Royal Saudi Air Force base located in Dhahran in the Eastern Province, Saudi Arabia. Located west of Thuqbah and 7 km (4 mi) southeast of the Saudi Aramco Dhahran Camp, the airbase was the first Saudi Arabian airport to be constructed, in 1961, and is under the command of Air vice marshal Prince Turki bin Bandar bin Abdulaziz Al Saud. The airbase was initially built and operated by the United States Air Force from 1945 until 1962 and was known as the Dhahran Airfield. After use by the USAF, it was converted for commercial use and was known as the Dhahran International Airport, and was shared with the King Abdulaziz Air Base of the Royal Saudi Air Force. The military relationship that exists today between the United States and Saudi Arabia was highly influenced by the origin and development of this airfield. During its commercial use phase from 1962 to 1999, it was one of Saudi Arabia's most influential and busy passenger airports and was commemorated on the 2nd issue 5 riyal banknotes and the 3rd issue 1 riyal banknotes. After the completion and inauguration of the King Fahd International Airport further north, the airport lost its commercial status and was once again converted for military use only; albeit by the Royal Saudi Air Force, which still uses it today.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Парсы шығанағы мен Арабия түбегі АҚШ үшін Кеңес Одағына ленд-лиз көмегін жеткізуге, сондай-ақ Азиядағы Жапон империялық күштерімен күресіп жатқан одақтас әскерлерді жабдықтауға маңызды логистикалық және кеме жүрісі маршруттары болды. Сауд Арабиясының, ең алдымен оның географиялық орнының маңыздылығын ескере отырып, 1943 жылы АҚШ Сауд Арабиясына ленд-лиз статусын ұзартты, ол осы көмекті алған үш араб мемлекетінің бірі болды. 1944 жылы АҚШ Соғыс министрлігі (кейін 1949 жылы АҚШ Қорғаныс министрлігі болып қайта аталды) Сауд Арабиясының Дахран қаласында немесе оның жанында әуе базасын салуды ұсынды. 1945 жылы АҚШ пен Сауд Арабиясы Дахран әуе алаңы туралы келісімге қол қойды. Бұл келісім АҚШ-қа «Араб-Америка мұнай компаниясы» (ARAMCO) қаласының жанында шағын әуеайлақ салуға рұқсат берді. «Әуе базасы» емес, «әуеайлақ» терминін қолдану АҚШ-тың Сауд Арабиясының империализмге қатысты алаңдаушылығын ескеруінің тікелей салдары болды. Сонымен қатар, соғыс аяқталғаннан кейін үш жылдық келісімшарт мерзімінен кейін әуеайлақтың меншік құқығы Сауд Арабиясына қайтарылатын болды, ол кезеңде АҚШ әуеайлақты пайдалану құқығына ие болар еді. Еуропа театрларындағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанмен, 1945 жылы президент Гарри С. Трумэн Келісімге қол қойды, ол әскери негіздемесінің болмауы және Сауд Арабиясының империализмге қатысты алаңдаушылығы мен олардың аумағындағы шетелдік базалардың символизміне байланысты король тарапынан дереу қабылданбады. Соғыс министрлігі де жобаны қолдаудан бас тартты. Алайда, АҚШ Мемлекеттік департаменті осы аймақтың экономикалық және дипломатиялық артықшылықтарын мойындап, Дахран әуеайлағын дамытуды жалғастырды. Конгресс маңызды экономикалық көмек ұсынғаннан кейін, 1945 жылдың тамызында АҚШ Мемлекеттік департаменті мен Сауд Арабиясы Үкіметі әуеайлақты дамытуға келісті. Соғыс министрлігі құрылыс шығындарын өтеуге мәжбүр болды. 1948 жылы бастапқыда келісілген үш жылдық соғыстан кейінгі кезең аяқталғанда келісім қайтадан жаңартылды. Әуеайлақ 1946 жылға дейін аяқталмағандықтан, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың логистикасына (оның бастапқы мақсаты) ешқандай пайдасын тигізбеді, бірақ 1940 жылдардың соңында, әсіресе АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуі кезінде маңызды рөл атқарды. 1949 жылы Дахран әуеайлағы АҚШ Әуе күштерінің (USAF) B-29 ұшақтарын қабылдай алатын аймақтағы жалғыз әуеайлақ болды. Осылайша, әуеайлақ АҚШ үшін коммунизмді тоқтату стратегиясының маңызды бөлігіне айналды. Сауд Арабиясы үшін база сол жерде орналасқан АҚШ әскерлерінен қорғаныс пен қауіпсіздікке кепілдік берді, сонымен қатар Йемен және Ирак пен Трансиорданияның Хашимиттері сияқты көрші елдерге қатысты алаңдаушылықтары артып келеді. 1948 жылғы келісім әуе базасының меншік құқығын Сауд Арабиясына қайтарды және АҚШ жалға төлейтін жылдық жалға беру шарты жасалды. 1951 жылдың 18 маусымында екі үкімет әуеайлақты пайдалану құқығын жаңару және ұзарту туралы келісімге қол қойды. Жолаушылардың арасында «Арамко» компаниясында жұмыс істейтін америкалықтар мен АҚШ университеттерінде оқитын саудиялық студенттер болды. Қызмет 1986 жылдың ақпанында тоқтатылды, себебі Pan Am өзінің 747SP ұшақтарын сатқан және тікелей рейстерді орындай алатын басқа ұшақтары болмады. Дахран 1994 жылы Йеменде азаматтық соғыс басталғанда АҚШ азаматтары мен қызметкерлерін эвакуациялауда маңызды рөл атқарды. 1996 жылы «Шөлдегі шоқ» операциясы кезінде, Хобар мұнараларына жасалған шабуылдан кейін, әуежай Сауд Арабиясы Корольдігінде 6000-нан астам АҚШ азаматы мен қызметкерін қайта орналастыру үшін пайдаланылды. Дахран әуеайлағы 1999 жылы Даммам маңындағы Король Фахд халықаралық әуежайы аяқталғанға дейін Шығыс провинциясының коммерциялық әуе көлігінің орталығы ретінде қызметін жалғастырды, содан кейін барлық жоспарланған рейстер Дахран халықаралық әуежайынан ауыстырылды.
Әскери
Король Абдул Азиз әуе базасы 1962 жылы АҚШ Әскери-әуе күштері кеткеннен бері RSAF-тің маңызды әуе базасы болып табылады, Шығыс провинциясы мен жақын аймақтарға әуе қорғанысын, тактикалық және стратегиялық қолдау көрсетіп, сондай-ақ RSAF қызметкерлеріне авиациялық техникалық оқытуды ұсынады. 1963 жылдан 1999 жылға дейін база Дахран әуе базасы деп аталды. 1963 жылдың 17 қыркүйегі мен 20 қарашасы аралығында АҚШ Әуе күштерінің 524-ші тактикалық истребитель эскадрильясы Солтүстік Америкалық F-100 Super Sabre ұшақтарымен дислокацияланды.
Перс шығанағындағы соғыс
1991 жылдың қаңтар айында No. 31 эскадрилья RAF-қа қарасты Panavia Tornado GR1 ұшақтарының тобы осы жерде орналасқан.
1990 жылдар
1994 жылдың қазан айында АҚШ Әуе күштерінің 75-ші истребитель эскадрильясы (A-10 Thunderbolt II ұшағы) Кувейттегі Ахмад әл-Жабер әуе базасына алға жылжуға дейін Дахран әуе базасына көшірілді. 1999 жылы Дахран әуе базасы Король Абдулазиз әуе базасы деп атау өгертілді.
Апаттар мен оқиғалар
1950 жылы 19 қазанда Дуглас DC-3 ұшағы әуе базасынан ұшып көтерілген кезде апатқа ұшырап, борттағы бір адам қаза тауып, ұшақ жөнделмейтіндей зақым көрді. 1956 жылы 30 желтоқсанда Триполиден келе жатқан АҚШ Әскери әуе көлігінің Lockheed C-121 Constellation ұшағы әуежайға жақындағанда құлады, нәтижесінде 38 адамның ішінде 12-сі қаза тапты. Апаттың себебі жердегі басқару орталығының (GCA) істен шығуы және тұманнан көрінудің нашар болуы екені анықталды. Ұшақ қалпына келтірілмейтіндей зақымдалды. 1964 жылы 17 сәуірде 42 жолаушы мен 7 экипаж мүшесін тасымалдаған Sud Aviation SE 210 Caravelle III ұшағы (444 рейсі) Дхахран халықаралық әуежайына оңтүстіктен ұшып келе жатқанда Half Moon Bay шығанағында, жағалаудан 7 км қашықтықта құлады. Апаттың себебі әлі анықталған жоқ. Борттағы барлық адам қаза тапты. 1968 жылы 8 шілдеде Бахрейн халықаралық әуежайынан 11 адамды алып бара жатқан Саудияның Convair CV-340 ұшағы, құмды дауылдан көрінудің нашар болуына байланысты үшінші рет қонуға тырысқанда әуежайдан оңтүстікке қарай 5 км жерде апатқа ұшырады. 1985 жылы 17 наурызда Джиддадан Эр-Риядқа 76 жолаушы мен 21 экипаж мүшесін тасымалдаған Саудияның Boeing 737-200 ұшағы гранатасы бар жалғыз адам тарапынан қашқындалды. Ұшақты Эр-Риядқа жеткізгеннен кейін қашқын басқа бағытқа ұшу талабын қойды, содан кейін ұшаққа Дхахранда жанармай құю қажеттігі айтылды. Ұшақтағы барлық адамдарды, пилоттарды қоспағанда, түсіргеннен кейін қашқынға қауіпсіздік күштеріне тапсыру сұранып, ол бас тартты. Содан кейін ұшаққа шабуыл жасалды, қашқын граната лақтырып, атылып өлтірілді.