Кіріспе
Аляска штатындағы қала, АҚШ.
Колд-Бэй (Сугпияқ тілінде: Pualu) – Аляска штатының Алеут шығыс округіндегі қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 108 адамды құрады, ал 2020 жылғы санақ бойынша 50 адамға дейін азайды. Колд-Бэй Аляска түбегінің маңызды сауда орталықтарының бірі болып табылады, ол батысқа қарай Алеут аралдарына қарай созылады және Колд-Бэй әуежайы осы қалада орналасқан.
Тарих
Алеуттардың және кейіннен орыс лагерьлерінің тарихқа дейінгі қоныстануының куәліктері бар. Колд-Бэйдің американдық тарихқа қатысты маңызы Екінші дүниежүзілік соғыста Алеут аралдарына жапон шабуылымен басталды. 1942 жылы генерал Саймон Боливар Бакнер кіші Алеут аралдарындағы американдық активтерді кеңейту аясында Колд-Бэй жағалауында Форт-Рендалл әуе базасын құруға бұйрық берді. Бұл база (Оттер-Пойнтпен бірге) сол кездегі Алеут аралдарындағы жалғыз терең су порты – Голланд портын қорғау үшін 11-ші әуе күшінің базасы ретінде пайдаланылды. Бұл қорғаныс Ямамотоның Мидуэй операциясы кезінде Голланд портына қарсы диверсиялық шабуыл жасалғанда қажет болды. Алғашқы шабуыл күтпеген жерден келген P-40 истребительдерімен тойтарылды. Ертесі күні эскортпен бірге жасалған екінші, ірі шабуыл аз ғана зиян келтірді. Кейін, Тынық мұхитындағы жеңістен кейін, әскер саны 20 мыңға жетті. Осы үлкен лагерьде пайдаланылған квенсет үйлері әлі де қауымдастықта тұр. Бұл сонымен қатар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің базасы болды, Casco теңіз кемесі де Колд-Бэйде орналасқан кемелердің бірі болды. 1945 жылдың көктемі мен жазында Колд-Бэй Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі және амбициялы трансферт бағдарламасы – «Хула» жобасының орталығы болды. АҚШ осы бағдарлама аясында Кеңес Одағына ондаған кемелер мен қайықтарды тапсырып, Кеңес Одағының Жапонияға қарсы соғысқа қатысуын күтіп, кеңес мамандарын оларды пайдалануға оқытты. Кейінгі жылдары әуежайдың басқару құқығы азаматтық билікке өтті, ол АҚШ-тың батыс жағалауынан Шығыс Азияға бағытталған ұшақтар үшін жанармай құю және авариялық қону алаңы ретінде сақталды. Жақын жерде орналасқан «Алыс ерте ескерту желісі» станциясы кейін жабылды. 1980 жылдары президент Рональд Рейганның басшылығымен әуе тасымалы индустриясының либерализациясы қоғамның қажеттілігін қолдаған көптеген мүдделердің жойылуына әкелді. Бүгінде Колд-Бэй коммерциялық рейстердің авариялық немесе сақтық үшін қонуына мүмкіндік береді, сонымен қатар Анкоридж бен Сиэтлден айналасындағы шағын елді мекендерге байланыс орталығы болып табылады.
География
Колд-Бэй (55.209038, 162.714298) координаталарында орналасқан. Ол Гавайи аралынан батысқа қарай жатыр. АҚШ халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 70,9 шаршы миль (184 км²), оның ішінде 54,4 шаршы миль (141 км²) құрлық және 16,6 шаршы миль (43 км²) - су құрайды (бұл жалпы ауданның 23,34%-ын құрайды). Колд-Бэй Америкадағы ең бұлтты қала ретінде танылған.
Демография
Колд-Бей алғаш рет 1890 жылғы АҚШ халық санағында "Тин-Пойнт" деп аталатын, құрамында Тин-Пойнт және Колд-Бей (ішінде екі консерві зауыты мен Колд-Бей тұздау станциясы) бар, құрылмаған аудан ретінде тіркелді. Онда 231 тұрғын болды, олардың 110-ы еуропалықтар, 106-сы азиялықтар, 10-ы креолдықтар (орыс және жергілікті халықтың араласуынан туған), 3-і жергілікті халық өкілдері және 2-і басқа топқа жатқан адамдар еді. Келесі рет ол 1960 жылы Колд-Бейдің құрылмаған ауылы ретінде тіркелді. 1980 жылы халық санағы бойынша белгіленген елді мекен (CDP) мәртебесі берілді және 1982 жылы қала болып құрылды. Колд-Бей – тұрақтылығы төмен қауымдастық, оған жақын маңдағы жергілікті ауылдарға тән ұрпақтар бойы сақталатын байланыс жоқ. Жабайы табиғат қорығы, ауа райы қызметі немесе әуе трафигі саласындағы жұмыстарға тартылған тұрғындар Колд-Бейде көбінесе бір жылдан аспайды.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 88 адам, 36 шаруашылық және 18 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1,6 адамды (0,6/км²) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 1,8 құрады (0,7/км²). Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 72% ақ нәсілді, 3% қара немесе афроамерикалық, 17% жергілікті американдықтар, 5% азиялық, 2% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар және 1% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 36 шаруашылықтың 33%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 44%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарды, ал 50%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 36%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдар жоқ. Шаруашылықтың орташа мүше саны екі, ал отбасының орташа мүше саны үш адамды құрады. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер 24%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер 9%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер 40%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер 27% болды. Орташа жас 34 жасқа тең. Әр 100 әйелге 184 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 205 еркек шақ келді. Шаруашылықтың орташа табысы 55 750 доллар, ал отбасының орташа табысы 64 375 доллар құрады. Ер адамдардың орташа табысы 36 250 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 38 333 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 20 037 долларды құрады. Отбасы жоқ, халықтың 27%-ы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгі немесе 64 жастан асқан адамдар жоқ.
Дін
Колд-Бейде көптеген баптист тұрғындары бар. Қаланың жалғыз шіркеуі – Оңтүстік баптист конвенциясының мүшесі Колд-Бей қауымдық шіркеуі.
Экономика
Колд-Бейде бір дүкен бар, ол Bearfoot Inn Alaska, бұрын әлемге әйгілі Weathered Inn деп аталған. Ол Алютияның шығыс ауданындағы Колд-Бей және басқа да қауымдастықтардың тұрғындарына азық-түлік, киім және ұсақ-түйектермен қамтамасыз етеді, бірақ көптеген тұрғындар Анкоридж бен Сиэтлдегі жеткізушілерден азық-түлік пен керек-жарақтарды тапсырады. Bearfoot Inn сонымен қатар 8 бөлмелі қонақ үйі мен 6 бөлмелі жатақхана ұсынады. Негізгі ғимараттың ішінде Bearfoot Inn Bar бар, ол маусымға байланысты аптасына 3-6 күн жұмыс істейді. Bearfoot Inn әуежайға жаяу қашықтықта орналасқан. Колд-Бей қонақ үйі қаладағы жалғыз мейрамхана. Бұл қонақүйде шамамен 40 адамға дейін (38 төсек) орналаса алады, сымсыз интернетке қол жеткізіледі, алкогольдік сусындар сатуға лицензиясы бар, әуежайдан бір шақырымдай қашықтықта орналасқан және ұсақ-түйектер мен шаруашылық тағамдарын ұсынады.
Дәстүрлер
Қоғамдағы маңызды шара – күміс лосось дербиі, әр жылғы күзде өтетін балық аулау жарысы. Қатысушылар ересектер мен балалар арасындағы жекелеген жарыстарда ең ірі балық үшін ақшалай жүлделерді жеңіп алуға тырысады. Бұдан бөлек, сал жарысы мен "Полярлық аюға секіру" де өткізіледі. Дерби қалалық қоғамдық залда банкет пен сыйлықтар тартуымен аяқталады.
Изембек ұлттық жануарлар қорығы
Изембек қорығы 1960 жылы құрылған. Оған бірнеше ірі лагуналар кіреді, соның ішінде 48 шақырымдық Изембек лагунасы да бар, ол көптеген көшпелі құстарға тамақтандыру және паналау орны қызметін атқарады. Көші-қон кезінде шамамен 150 мың Тынық мұхитының қара қазы, 62 мың император қазы, 50 мың Тавернер Канада қазы, 300 мың үйрек және 80 мың жағалау құсы Изембек аймағында тоқтайды, ал 50 мыңға дейін Стеллер үйректері қыстау орнын табады.
Үкімет
1982 жылғы қаңтарда Колд-Бэй қала ретінде тіркелді. Штат үкіметі Колд-Бэйді екінші сыныпты қала деп санайды. Осыған байланысты, қаламен жеті мүшеден тұратын қалалық кеңес басқарады, ол өз құрамынан қала әкімін сайлайды. Қазіргі әкім – Харольд Кремер. Қалалық хатшы лауазымы қазіргі уақытта бос.
Колд Бей мектебінің
Колд-Бэй мектебі - 2015 жылдың мамырында жабылғанға дейін Алеут аралы Шығыс Бороу мектебінің (AEBSD) басқаруындағы қауымдық мектеп болды. AEBSD мектеп кеңесі 2014–2015 оқу жылының соңында оқушылар санының азаюына байланысты, мемлекеттік қаржыландырудың тоқтатылуына себеп болғандықтан, Cold Bay мектебін жабуға дауыс берді. Мектепте бір мұғалім жұмыс істеді және соңғы жылдары төрттен тоғызға дейін оқушы оқыды. Мектептің жабылуы мектеп жасындағы қалған балалардың көшуіне әкелді, 2015 жылға қарай тек біреуі қалды. Ал 1980 жылдары мектепке әдетте 30-ға жуық оқушы қабылданатын. 1985 жылы мектеп ең көп оқушыға – 50 оқушы мен 4 мұғалімге жетті.
Жол
Колд-Бейде шамамен 64 километрдей мақұн жолдар мен мемлекеттік битумды жол бар.
Су
Аляска теңіз жолы мамыр және қазан айлары аралығында айына екі рет Колд-Бей мен Кодиак қалалары арасында қатынайды, ал Сиэтл қаласынан (Вашингтон штаты) жүк кемелері ай сайын қалаға келіп тұрады. Қазіргі уақытта қалада тек док және гидросамолет базасы бар, бірақ қала жартастықтарды (молопер), қайық портын және қайықтарды суға түсіретін жерді дамытуды жоспарлап отыр.
Ауа
Колд-Бей қаласын Колд-Бей әуежайы қамтамасыз етеді, онда Аляскадағы бесінші ең ұзын ұшу-қону жолағы және одан кішірек екінші жолақ бар. Аймақтық рейстер аптасына алты рет орындалады.