Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наталья Брасова; туған аты Наталья Сергеевна Шереметьевская; 1880 жылдың 27 маусымында дүниеге келген – 1952 жылдың 23 қаңтарында қайтыс болған) – үшінші күйеуі ретінде Ресейдің Ұлы князі Михаил Александровичке үйленген орыс ақсүйек әйелі.
Russian noblewoman
Natalia Brasova, Countess Brasova (Наталья Брасова; born Natalia Sergeyevna Sheremetyevskaya, Ната́лья Серге́евна Шереме́тьевская; 27 June 1880 – 23 January 1952) was a Russian noblewoman who married, as her third husband, Grand Duke Michael Alexandrovich of Russia.
Ерте өмір
Наталья, немесе достарына Наташа, Мәскеу заңгері Сергей Александрович Шереметьевскийдің үш қызының ең кішісі болды. Ол Мәскеудің шетінде, Перовода жазда жалға алынған саяжайда дүниеге келді. Шереметьевский тағы 11 заңгерді жұмысқа алды, ол ұсақ дворянның мүшесі болғанмен, ешқандай лауазымы болмады және көбінесе кәсіби орта тапқа жатқан адам еді. Ол Мәскеу қалалық Думасының кейдегі депутаты және Арбат қалалық мектебінің қамқоршысы болды. Натальяның өмірінің алғашқы жылында оның отбасы Илинка көшесінде, Мәскеу Кремліне жақын жалға алынған пәтерде тұрды. Олардың үй иесі, бай өнеркәсіпші Алексей Хлудов, сонымен қатар Натальяның крест әкесі болды. 1881 жылдан 1893 жылға дейін отбасы 7 Serebriany Lane мекенжайында, Шереметьевскийге тиесілі бір қабатты ағаш үйде тұрды. 1893 жылдан бастап Наталья үйден кеткенге дейін отбасы бірнеше жалға алынған пәтерде тұрды. Ол жеке мектепте оқыды, сондай-ақ оның әкесі жұмысқа алған француз тілді тәрбиешіде білім алды.
Natalia, or Natasha to her friends, was the youngest of three daughters of a Moscow lawyer, Sergei Alexandrovich Sheremetevsky. She was born at a rented summer dacha at Perovo, on the outskirts of Moscow. Sheremetevsky employed 11 other lawyers, and was a member of the minor nobility, but had no title and was essentially a professional middle class man. He was a sometime deputy in the Moscow City Duma, and a trustee of the Arbat City School. In the first year of her life, Natalia and her family lived in a rented apartment near the Moscow Kremlin on Ilinka. Their landlord, wealthy industrialist Aleksey Khludov, was also Natalia's godfather. From 1881 to 1893, the family lived at 7 Serebriany Lane, a single storied wooden house owned by Sheremetevsky. From 1893, the family lived in a succession of rented apartments until Natalia left home on her marriage. She was educated at a private school, and by a French governess employed by her father.
Бірінші неке
1902 жылы Савва Мамонтовтың немере інісі Сергей Мамонтовқа (1 қазан 1877, Мәскеу – 30 желтоқсан 1939, Таллин) үйленді. Сергей 1899 жылы Савва банкротқа ұшырағаннан кейін «Ресей операсының қауымдастығы» деп аталған Савва Мамонтовтың опера труппасының репетициялық аккомпаниаторы, содан кейін Болшой театрында жұмыс істеді. Бірінші күйеуінің байланыстары арқасында Наталья Сергей Рахманинов және Федор Шаляпин сияқты танымал музыканттармен танысты. Олар Пречистенка көшесіне жақын орналасқан жаңа пәтер үйге, Мансуровский көшесі 13-ке көшіп, 1903 жылдың 2 маусымында Наталья немесе отбасында «Тата» деп аталған қызы дүниеге келді. Сергей сөйлеуде ұсыққан және жабық мінезді болса, Наталья көпке шығуға құштар еді. Ол күйеуін әлеуметтік жағынан тартымсыз деп тапқандықтан, күйеуімен бірге шықпай, өзі ғана демалуға шыға бастады. Ресейдегі ажырасу заңдары Шығыс православие шіркеуінің қағидаларына сәйкес келеді, және іс жүзінде ажырасу тек күйеу кінәлі болған жағдайда ғана мүмкін болатын. 1905 жылы Сергей ажырасуға келісіп, сотта өзін адал емес серіктес ретінде көрсетуге дауакелді. Бірінші күйеуінен босаған Наталья өзінің сүйіктісі, кавалерия офицері Владимир Владимирович Вульфертке (Вульферт) үйленді.
In 1902, she married Sergei Mamontov (1 October 1877, Moscow – 30 December 1939, Tallinn), a nephew of Savva Mamontov. Sergei was a rehearsal accompanist for Savva Mamontov's Opera Company, which was renamed Association of Russian Opera after Savva's bankruptcy in 1899, and later at the Bolshoi Theatre. Through her first husband's connections, Natalia became friendly with noted musicians such as Sergei Rachmaninoff and Feodor Chaliapin. The couple moved into 13 Mansurovsky Lane, a new apartment building near the fashionable Prechistenka street, and had a daughter, Natalia or "Tata" to the family, on 2 June 1903. Sergei had a stammer and was of a retiring disposition, but Natalia was keen to socialise. Finding him socially dull, she began to go out unaccompanied by her husband. Russian divorce law followed the teachings of the Eastern Orthodox Church, and in practice divorce was only possible in cases of adultery where the husband was the guilty party. In 1905, Sergei agreed to a divorce and to act in the proceedings as if he was the unfaithful partner. Now free from her first husband, Natalia married her lover, cavalry officer Vladimir Vladimirovich Wulfert (Вульферт).
Екінші неке
Наталья мен Вулферт бала кезінен білген, бірақ Вулферт демалыста болған кезде Мәскеуде қайта кездескеннен кейін ғана ғашық болды. Ол Санкт-Петербург маңындағы Гатчина қаласында орналасқан, киімдерінің түсіне қарай Көк курассирлер деп аталатын, Императорлық сарай күзеті курассир полкінде қызмет ететін әскери офицер болды. Наталья мен Вулферт Гатчинадағы Баггут көшесі, 7-ге қоныс аударды. 1907 жылдың желтоқсан айының басында Наталья күйеуінің Көк курассирлердегі офицер әріптестерінің бірімен танысты: Ресейдің Ұлы князі Михаил Александрович, патша Николай II-нің інісі. Келесі айда олар тағы да Режименттік қысқы балда кездесті. Содан бері олар үнемі көре бастады, бірақ Михаил кем дегенде 1908 жылдың қазанына дейін Вулфертті өзінің хаттары мен шақыруларына қосуға әрдайым мұқият болды және жақын (ty) емес, ресми (vy) тілде сөйледі. Олардың қарым-қатынасы туралы әңгімелер полк ішінде тарады, ал Вулферт реніш білдірді. Михаил оған құпия хаттарды бөлек пошталық мекенжайға жіберіп, енді жақын тілмен жаза бастады, ал Вулферт Наталия төсегіне жатпағандықтан физикалық зорлық көрсетуге көшті. 1909 жылдың шілдесінде ол жеке хат арқылы күйеуін зорлауда айыптады. Ол қызымен, қарт туысымен және екі қызметшісімен бірге Вулфертті тастап, Швейцарияға демалуға кетті. Вулферт Наталья оған қайтып келмесе өзін-өзі өлтіремін деп қорқытты, содан кейін Михаилді дуэльге шақырды. Николай II араласып, Михаилды Көк курассирлерден Чернигов гусарларына, Санкт-Петербургтен 650 миль (1046 км) қашықтықтағы Орелге ауыстырды. Содан кейін олар қарым-қатынастарын толықтырды.
Natalia and Wulfert had known each other as children, but only fell in love after re meeting in Moscow when Wulfert was on leave. He was an army officer serving in The Dowager Empress's Life Guard Cuirassier Regiment, known as the Blue Cuirassiers from the colour of their uniforms, stationed at Gatchina near Saint Petersburg. Natalia and Wulfert set up home at 7 Baggout Street, Gatchina. In early December 1907, Natalia was introduced to one of her husband's fellow officers in the Blue Cuirassiers: Grand Duke Michael Alexandrovich of Russia, the brother of Tsar Nicholas II. The following month, they met again at the Regimental Winter Ball. From then on, they began to see each other regularly, though Michael was always careful to include Wulfert in his letters and invitations, at least until October 1908, and use the formal form of "you" (vy) rather than the familiar one (ty). Rumours of their affair spread through the regiment, and Wulfert grew resentful. Michael began sending her secret letters to a separate postal address, now writing to her in familiar terms, and Wulfert grew physically violent, as Natalia refused to share his bed. In July 1909, privately in a letter, she accused her husband of rape. She packed luggage, and with their daughter, an elderly female cousin, and two maids, she left Wulfert for a break abroad in Switzerland. Wulfert threatened to commit suicide if Natalia did not return to him, and then challenged Michael to a duel. Nicholas II intervened, and transferred Michael from the Blue Cuirassiers to the Chernigov Hussars at Orel, 650 mile (1046 km) from Saint Petersburg. and consummated their relationship for the first time.
Патшалық сүйіктісі
Вулферт Кремльдегі лауазымға жоғары жалақымен қабылданды, ал Натальяның тұруға рұқсаты күйеуінің рұқсатына байланысты болғандықтан, ол уақытша Кремльге қарама-қарсы орналасқан қонақ үйде тұру үшін Мәскеуге оралды. Қараша айына қарай ол 8 бөлмелі пәтерде тұра бастады, 36 Петербург жолындағы пәтердің төлемін Майкл жасады, ол Орелден айына шамамен 3 рет келіп тұратын. Вулферт Натальяның қайта оралғанын талап етумен қатар, оны өлтіремін деп қорқытты. Михаил мен Натальяның қарсылығына қарамастан, Николай II оның Мәскеуде қалуын қалады және оның тұруға рұқсатының шарттарын өзгертуден бас тартты. 1909 жылдың желтоқсан айында Наталья жүкті болды. Күйеуі баласын өзіне алып, одан айырып тастау қаупінен қорқып, ол ажырасуға бел буды. Соңында, ұзақ келіссөздерден және үлкен төлемнен (200 000 рубль) кейін, Вулферт неке бұзғандығы туралы сылтаумен ажырасуға келісті. Натальяның ажырасу туралы өтініші 1910 жылдың 19 ақпанында Мәскеу шіркеу консисториясына тапсырылды. Вулфертке 200 000 рубль пара берілгені және ажырасу күні кері қайтарылғаны айтылды, соның салдарынан Джордж Натальяның заңсыз ұлы ретінде танылды, бірақ Вулферттің емес, оның тегін мұрагерлікке ие болды. 1911 жылдың мамыр айында Николай II Натальяға "Брасова" тегін берді және Орелдегі Майклдың ордасынан 113 шақырым қашықтықтағы Брасоводағы үйінде тұруға рұқсат берді. Майкл, Наталья және олардың екі баласы дереу сол жерге көшіп барды. Жыл соңында Майкл Санкт-Петербургтегі әскерлік бөлімге тағайындалды, олар астанаға көшіп келді. Ол ресми түрде казармада тұрды, бірақ оған 16 Лайтин проспектідегі 28 бөлмелі пәтерді төледі. Ол пәтерде қамалғандай сезінді, хаттары ашылатынынан қорқып, қоғамнан шеттетілді. Бірнеше айдан кейін Майкл оны Гатчинадағы Николаевская көшесіндегі, 24 нөмірлі виллаға көшірді, бұл вилла Гатчина сарайына жақын орналасқан. Олар Николай II мен Охрананың білмеуіне тырысып, үйлену тойын сәтті ұйымдастырды. Каннға келгенге дейін, Венеция мен Милан арқылы бірнеше күн сапар шеккеннен кейін, Натальяның екі баласы Ресейден оларға қосылды. Ұлы князь өзінің ағасы, императорға, неке туралы хабарлап хат жазды, бірақ Наталья ажырасқандықтан және патша отбасынан емес еді, император оны бекітуден бас тартты. Сарайда Майкл "жаман вампирдің гипноздық ықпалында" деп есептелді. Николай II Натальяны "өте коварный, зұлым жануар, тіпті оның туралы айту да жиркенішті" деп сипаттады. Майкл императорлық мұрагерлік құқығынан айырылды, оның мүлігі тәркіленді және Ресейден ұятпен қуылды. Қоғамның көптеген өкілдері Майклға аянып, оның жазасы тым қатал деп ойлады, бірақ Натальяға деген аяныс аз болды. Ұлы князьға үйленгеніне қарамастан, ол "Ұлы княгиня" деп аталуға құқығы болмады, оның орнына "Мадам" немесе "Графиня Брасова" деген атауды қолданды. 1913 жылдың қыркүйегіне дейін олар Еуропаның әртүрлі қонақ үйлерінде тұрды, олардың тұрмысы нашарламады. Олар Майклдың әпкесі, Ұлы княгиня Ксениямен және туысы Ұлы князь Андреймен кездесті, ал 1913 жылдың шілдесінде Майклдың анасымен Лондонда кездесті, ол Ксенияның күнделігінде айтылғандай, Натальяға "бірнеше шындықты" айтты. 1913 жылдың қыркүйегінен бастап олар Лондоннан солтүстікке қарай 32 шақырым жердегі Кнебворт ағылшын үйін жалға алды. Наталья олардың қонақтарын қабылдады, олардың ішінде досы Шаляпин, Ресей балеті және суретші Серж Судейкин болды. Алайда, Наталья ажырасқандықтан, басқа да қоғамдық шараларға шақырылмайтын жиі жағдайлар туды, себебі ажырасқандар сарайға қабылданбайтын және Аскоттағы Корольдік бекітілген орынға кіре алмайтын.
Wulfert accepted the Kremlin post, at an enlarged salary, and as Natalia's residence permit was tied to her husband's she also returned to Moscow to live temporarily at a hotel opposite the Kremlin. By November, she was living in an 8 room apartment at 36 Petersburg Road, paid for by Michael, where he visited her about 3 times a month from Orel. Wulfert was still demanding that Natalia return to him, as well as threatening to shoot her. Against the wishes of Michael and Natalia, Nicholas II insisted that she remain in Moscow, and refused to vary the conditions of her residence permit. By December 1909, Natalia was pregnant. Fearful that her husband would try to claim the child and take it away from her, her desire for a divorce grew stronger. Eventually, after prolonged negotiations and a hefty pay off (200000 rubles), Wulfert agreed to a divorce on the pretence that he had been unfaithful. Natalia's divorce petition was submitted to the Moscow Ecclesiastical Consistory Court on 19 February 1910, It was said that Wulfert was bought off with a bribe of 200,000 roubles, and the date of their divorce was back dated, so that George was recognised as Natalia's illegitimate son, though inheriting her noble status, rather than the legitimate child of Wulfert's. In May 1911, Nicholas II granted Natalia the surname "Brasova" and the right to live at Michael's estate at Brasovo, 70 mile (113 km) from his posting at Orel. Michael, Natalia and her two children moved there immediately. By the end of the year, Michael was posted to a command in Saint Petersburg, and they moved to the capital. He officially lived in regimental quarters while paying for a 28 room apartment at 16 Liteyny Prospekt for her. She felt trapped in the apartment, feared that her letters were opened, and was ostracised by society. After a few months, Michael moved her to a villa at 24 Nikolaevskaya, Gatchina, nearer to his base at the Gatchina Palace. They had successfully planned the wedding without either Nicholas II's or the Okhrana's knowledge. On their eventual arrival in Cannes, after a few days travelling through Venice and Milan, Natalia's two children joined them from Russia. The Grand Duke wrote to his brother, the Tsar, to inform him of the marriage, but because Natalia was divorced and not of royal blood the Tsar refused to approve it. Michael was perceived by the court as being "under the hypnotic influence of a malicious vamp". Nicholas II said Natalia was "such a cunning, wicked beast that it's disgusting even to talk about her". Michael was removed from the imperial succession, his property was put under sequestration and exiled from Russia in disgrace. Though members of society felt some sympathy for Michael, thinking his punishment severe, there was little sympathy for Natalia. Despite marrying a Grand Duke, she was not entitled to be known as "Grand Duchess", and instead used the style "Madame" or "Countess Brasova". Until September 1913, they stayed in hotels throughout Europe, without any decrease in their standard of living. They met Michael's sister Grand Duchess Xenia and cousin Grand Duke Andrew, and in July 1913, they saw Michael's mother in London who told Natalia "a few home truths" according to Xenia's diary. From September 1913, they leased an English country house, Knebworth, 20 mile (32 km) north of London. Natalia acted as hostess for any of their guests, which included her friend Chaliapin, the Ballets Russes, and the artist Serge Sudeikin. As a divorcée, however, Natalia was often excluded from invitations to social events elsewhere; the divorced were not received at court and could not enter the Royal Enclosure at Ascot.
Соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Михаил Николай II-ден үйіне және әскерге қайтуға рұқсат сұрады, бірақ әйелі мен балалары онымен бірге бола алатыны ескерілді. Николай келісіп, отбасы Николаевская көшесіндегі үйге оралды; Натальяға император сарайларының бірінде тұруға әлі де рұқсат берілмеді. Михаил генерал-майор шеніне тағайындалды және оған чечендер, ингуштар мен дағыстандықтардан құрылған «Дикая Дивизия» (Жабайы дивизия) командалығы берілді. Бұл лауазым армиядағы салыстырмалы түрде төменгі қызмет деп есептелді және Николай II-нің Михаилдың үйленуіне салған жазасы ретінде қарастырылды. Императорлық отбасының әйелдерінен күтілгендей, Наталья Михаилдің меншігіндегі жерлерде жараланған сарбаздар мен офицерлерге арналған екі аурухана ашты, біреуі Гатчинада, екіншісі Санкт-Петербургте. 1915 жылғы қаңтарда оның қарындасы Ольга Мәскеуде қайтыс болды, ол жерлеуге барды. 1915 жылғы ақпан айында оның үлкен әпкесі Вера да қайтыс болды. Мәскеудегі қонақүйінде Михаилдың туысы, Ресейдің Ұлы князі Дмитрий Павлович, оған ғашық екенін мәлімдеді. Наталья Дмитрийді «Лилии гүлі» деп атады. Дмитрийнің жалақысы көп екені белгілі болған, бірақ Наталья оның махаббатына жауап бермей, күйеуіне осы кездесу туралы айтты. Михаил Натальяның Дмитрийге деген сезіміне қызғанышпен қарады: «Сен маған «Лилии гүлі» туралы жазғандарың, яғни оны қаншалықты нәзік, нәзік сүйетінің және ол саған ұнайды деп көріп келетіні, сондай-ақ оның жүрегін жеңу сен үшін маңызды екені туралы жазғандарың – егер осы бірнеше сөйлемнің мәнін ойлап көрсең, мені қаншалықты ауыртып жатқаныңды түсінесің». Георгий империяның графы ретінде танылса, Натальяға мұндай мәртебе берілмеді. Натальяның әлеуметтік шеңбері кеңейді, оны көбірек адамдар қабылдай бастады. Соғыс ресейліктер үшін жаманға бұрыла бастағанда, Наталья Михаилдың сыртқы келбетінің өзгеруіне ренжіді, өйткені ол әдемі киімдері мен ордендерін тастап, қарапайым киім мен лайлы етік киді. Михаил Натальяның соғысқа бару шешіміне қатысты сын айтқандарына қатты ренжіді. Ол оған: «Қазіргі уақыт Ресей үшін өте қиын, сондықтан менің ар-ойым маған майданға бармауға мүмкіндік бермейді, мен мұны істегенімде, сіздерге қоғамдық пікір тұрғысынан да жақсылық әкелгенімді білемін, өкінішке орай, біз оны мүлдем елемеуге болмайды» деп жазды. Натальяның әлеуметтік шеңберіне Дума депутаттары да кірді, және ол патшаның автократиясынан гөрі конституциялық монархияны қолдаған либерал ретінде танылды. Патшайым Александра тіпті Наталья Михаилды император ету үшін сөз байласып жатыр деп қорқып жүрді. Патшайым мен императрица Натальяны әлі де қабылдамады. Оның Киевтегі аурухананың портреті, оны өзі қаржыландырған, жесір императордың сапары үшін аурухана қызметкерлері тарапынан жасырылды, ал Александра Михаил мен Натальяның фотосуреттерінің көрмесін императорлық полиция тазартты. Наталья бұл жағдайға және әлі де майданнан оралмаған Михаилдан ажырауына қатты депрессияға түсті. 1916 жылдың қыркүйегінде олар Могилевте қайта кездесіп, Михаил асқазан жарасына шалдыққанға дейін алты апта Брасово мен Гатчинада болды. Олар Михаилдың сауығуы үшін Қырымға көшіп барды. 1916 жылғы Рождествоны отбасы Брасовода өткізді, онда Натальяның қызы Дмитрийдің патшайым Александраның рухани ұстазы деп атаған Распутинді өлтіруге көмектескенін естігенде «көп қуанды».
Upon the outbreak of World War I, Michael requested Nicholas II's permission to return home and to the army, with the understanding his wife and children could accompany him. Nicholas agreed and the family returned to the house on Nikolaevskaya street; Natalia was still not permitted to live in any of the imperial palaces. Michael was appointed to the rank of major general, and given command of the Savage Division (Дикая Дивизия) formed from Chechens, Ingushes and Daghestani. The post was perceived as a relatively low position in the Army, and was believed to be Nicholas II's punishment for Michael's marriage. As was expected of women in the imperial family, Natalia founded two hospitals for wounded soldiers and officers, one at Gatchina and one at Saint Petersburg, in properties owned by Michael. In January 1915, her sister Olga died in Moscow, and she went there for the funeral. In February 1915, her eldest sister Vera also died. At her hotel in Moscow, Michael's cousin Grand Duke Dmitri Pavlovich of Russia declared that he was in love with her. Natalia referred to Dmitri as "Lily of the Valley". Dmitri had a reputation as a rake, though Natalia was flattered, she turned him down and told her husband of the encounter. Michael was jealous about Natalia's feelings for Dmitri: "What you are writing to me about Lily of the Valley, i. e., how tenderly, tenderly you love him and also that he comes to see you because he likes you and totally succumbed to your charm and besides, you say that conquering such a heart means much to you—I believe that if you just stop to consider the meaning of these several sentences you have written, you will realise what pain you have given me by writing them." While George was recognized as a count of the Empire, it appears that no such dignity was accorded Natalia. Natalia's social circle expanded as more people began to accept her. As the war began to go badly for the Russians, Natalia was dismayed by the change in Michael's appearance as he abandoned his smart uniforms and decorations and wore a plain uniform with his muddy boots. Michael was "deeply upset" by Natalia's criticisms of his decision to be in the frontline of the war. He wrote to her, "the present time is so hard for Russia that my conscience could not allow me not to join the frontline service – and I am convinced that having done that, I also brought you some good in terms of public opinion, which, unfortunately, we can't totally ignore." Natalia's social circle widened to include deputies in the Duma, and she was perceived as a liberal who supported a constitutional monarchy rather than the Tsar's autocracy. The Tsarina, Alexandra, even feared that Natalia was conspiring to make Michael Emperor. The Tsarina and Dowager Empress still would not accept Natalia. A portrait of her in a Kiev hospital she had funded with her own money was hidden by hospital staff for a visit by the Dowager Empress, and Alexandra had an exhibition of photographs of Michael and Natalia cleared by the imperial police. Natalia was depressed by the snubs, and by her separation from Michael, who was still at the front. In September 1916, they reunited at Mogilev, and spent time at Brasovo and Gatchina for the next six weeks, until Michael fell ill with stomach ulcers. They moved to the Crimea for Michael's recuperation. Christmas 1916 was spent at Brasovo as a family, where Natalia's daughter was "thrilled to the core" to hear that Dimitri had helped murder Rasputin, Tsarina Alexandra's self styled spiritual mentor.
Революция
1917 жылғы ақпан революциясынан кейін Николай Михаилдің пайдасына тақтан бас тарды, бірақ Михаил Конституциялық жиналыс арқылы халықтың еркімен бекітілгенше тақты қабылдаудан бас тартты. Михаилды өзінің мұрагері етіп тағайындауымен Николай ұзақ жылдар бойы қалыптасқан заңды күштен шығарды, яғни морганаттық некеде тұрған династия мүшелері мұрагерлік құқығынан айырылады, бірақ оның әрекеттері ешқандай маңызға ие болмады. Билік патшада да, Михаилда да емес, революционерлердің қолында болды. Михаил мен оның отбасы Гатчинада үй қамауына алынды. 1917 жылдың қыркүйегінде үй қамауы алынып тасталды. Келесі айдың соңында премьер-министр Александр Керенский қазан революциясы кезінде биліктен құлатылды және большевиктер билікті басып алды. Михаилдың бұрынғы әскердес досы, Санкт-Петербургтегі қолбасшы Петр Полоцовтың рұқсатымен отбасы Финляндияға көшіп баруды жоспарлады. Қымбатты заттар жиналды және балалар Гатчинаның оңтүстігіндегі Владимир Дмитриевич Набоковқа тиесілі шаруашылыққа көшірілді, ол Натальяның жақын досының (Надин Вонярларская) інісі және әйгілі жазушы Владимир Владимирович Набоковтың әкесі болды. Бірақ большевиктер олардың жоспарын біліп, қашқандарына кедергі келтірді. Балалар Гатчинаға қайтарылды және тағы да үй қамауына алынды. Наталья банктегі кейбір қағаздарды қарау үшін өтініш беріп, өзінің сақтау қоймасынан күдік тудырмай жасыра алатын әшекейлерін алып шықты. Үй қамауы қарашада алынып тасталды, бірақ 1918 жылдың 7 наурызында Михаил мен Николас Джонсон – 1912 жылдың желтоқсанынан бері оның хатшысы болған – Петроградтың құпия полициясының басшысы Моисей Урицкийдің бұйрығымен қайтадан тұтқындалды. Олар Смольный институтындағы большевиктер штабында қамалды. Наталья Михаилды келесі екі күн, 8 және 9 наурыз 1918 жылы, досы ханшайым Путятинамен бірге барып көріп қайтты. 9 наурызда ол Лениннің кабинетіне барып, оған наразылық білдірді. Кешке Халық комиссарлар кеңесі Михаил мен Джонсонды ел ішіндегі жер аударуға қаулы етті. 11 наурызда олар мың шақырымдай қашықтықтағы қашық Пермь қаласына жіберілді. Отбасының қауіпсіздігіне алаңдаған Наталья балаларды шетелге жіберуді жоспарлады. Даниялықтар Гатчинадағы вилланы жалға алғандай етіп, дипломатиялық қорғауды ұсынды және үйдің үстіне Дания туын ілді. Олар шамамен бір апта бірге болды, содан кейін наразы чех әскерлері Пермьге жол тартты. Большевиктер Аустрия-Венгриядан Ресейге соғыс тұтқындарын, олардың ішінде чех ұлттық әскерлерін шығаруға тырысты. Бірақ чехтер Австрия империясы үшін тағы бір рет соғысу үшін емес, жеке тәуелсіз мемлекет үшін күресу үшін үйлеріне қайтқысы келді. Немістер большевиктерден чехтерді қарусыздауды талап етті, нәтижесінде чех күштері Ақ әскерге қосылып, большевиктерге қарсы күресті. Чехтердің жақындауымен Михаил мен Наталья Пермде тұтқындалып, қауіпті жағдайға түсуі мүмкін деп қорқып, 18 мамырда Мәскеуге кетті. Мәскеуде Наталья Михаилды босату үшін большевик комиссарларына, соның ішінде Ленинге, Троцкийге және Свердловқа шағымданып, жалықты, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізбеді. 1918 жылдың маусымында оның күйеуі мен Джонсон Пермьдің шетіндегі тұтқындаушылары тарапынан атылып өлтірді. Іздерін жасыру үшін Пермь билігі Михаилды белгісіз адамдар ұрлап алып, жоғалып кеткен деген жалған әңгімені таратты. Наталья түсіндіруді сұрап Урицкийге барды, бірақ Урицкий оны тұтқындап, түрмеге қамауға бұйрық берді. Михаилдың жоғалуы туралы кеңестік дезинформация оның қашып кетіп, сәтті қарсы революцияны жетекшілік етеді деген негізсіз әңгімелерге әкелді. Наталья түрмеде осы әңгімелерді естіп, оларға сене бастады. Қамауда өткен он аптадан кейін, қыркүйек айының басында Наталья туберкулезге шалдыққандай болып көрсетіп, емханаға ауыстырылды. Онда ол қашып, қарындасының күйеуінің пәтерінің үстіндегі пәтерде, досы Вяземская ханшайымымен жасырынып бақты. Урицкий тамыз айының соңында өлтірілді, ал большевиктер Петроградты кейін "Қызыл террор" деп аталатын террорлық әрекетке ұшыратты. Натальяның қызы "Тата" тұтқындалып, түрмеге жабылды, бірақ анасының қайда екенін білмейтіні анықталғаннан кейін бірнеше күннен кейін босатылды. Ақшасы мен тамағы болмаған "Тата" ағасының пәтеріне барып, анасымен қайта қосылды.
After the February Revolution in 1917, Nicholas abdicated in Michael's favour, but Michael refused to accept the throne until ratified by the will of the people through the Constituent Assembly. By naming Michael as his successor, Nicholas effectively reversed the long standing law that morganatically married dynasts forfeited rights of succession, but his actions were ultimately irrelevant. Power lay with the revolutionaries, not with the Tsar, whether it was Nicholas or Michael. Michael and his family were placed under house arrest in Gatchina. In September 1917, the house arrest was lifted. At the end of the following month the Prime Minister, Alexander Kerensky, was deposed in the October Revolution and the Bolsheviks seized power. With a permit to travel issued by Peter Polotsov, a former army colleague of Michael's who held a command in Saint Petersburg, the family planned to move to the greater safety of Finland. Valuables were packed and the children were moved to an estate south of Gatchina owned by Vladimir Dmitrievich Nabokov, the brother of one of Natalia's closest friends (Nadine Vonlyarlarskaya) and the father of the famous writer, Vladimir Vladimirovich Nabokov. The Bolsheviks discovered their plan, however, and their escape was blocked. The children returned to Gatchina, and they were once again under house arrest. Natalia managed to gain access to her safety deposit box, by claiming that she needed to examine some papers at the bank, and thus retrieved as much of her jewellery as she could conceal without arousing suspicion. The house arrest was lifted in November, but on 7 March 1918 Michael and Nicholas Johnson—who had been his secretary since December 1912—were re arrested on the orders of Moisei Uritsky, the Head of the Petrograd secret police. They were imprisoned at Bolshevik headquarters in the Smolny Institute. Natalia visited Michael the next two days, 8 and 9 March 1918, with their friend Princess Putyatina. On 9 March, she barged her way into Lenin's office, which was in the same building, to remonstrate with him. In the evening, the Council of the People's Commissars decided to send Michael and Johnson into internal exile. On 11 March, they were sent a thousand miles eastwards to the remote city of Perm. Concerned for her entire family's safety, Natalia made plans for the children to be taken abroad. The Danes extended diplomatic protection to the villa in Gatchina by pretending to rent it and flying the Danish flag over the house. They spent about a week together, until an army of disgruntled Czechs advanced on Perm. The Bolsheviks had attempted to ship prisoners of war from Austria Hungary out of Russia, ethnic Czech troops amongst them. The Czechs, however, were not going home to fight once more for the Austrian empire, but to fight for a separate independent homeland. The Germans demanded that the Bolsheviks disarm the Czechs, with the result that the Czech forces joined with the White Army, fighting against the Bolsheviks. With the approach of the Czechs, Michael and Natalia feared that she would become trapped in Perm, possibly in a dangerous situation, and so on 18 May she left for Moscow. In Moscow, Natalia continued to badger Bolshevik Commissars, including Lenin, Trotsky and Sverdlov, for Michael's release, but to no avail. In June 1918, her husband and Johnson were shot by their captors on the outskirts of Perm. To cover their tracks, the Perm authorities distributed a concocted story that Michael was abducted by unidentified men and had disappeared. Natalia went to Uritsky in a quest for an explanation, but Uritsky ordered her arrest and incarceration. The Soviet disinformation about Michael's disappearance led to unfounded rumours that he had escaped and was leading a successful counter revolution. Natalia heard the rumours in prison, and chose to believe them. Ten weeks after her imprisonment, in early September, Natalia pretended that she had developed tuberculosis, and was moved to a nursing home. Once there, she escaped and took refuge in the apartment above her brother in law's with family friend Princess Vyazemskaya. Uritsky had been murdered in late August, and the Bolsheviks were terrorising Petrograd in what was later called the Red Terror. Natalia's daughter, "Tata", was arrested and imprisoned, but released after a few days when it became apparent she had no knowledge of her mother's whereabouts. With no money or food, "Tata" made her way to her uncle's apartment, and so was fortuitously re united with her mother.
Жер аудару
Немістер Михаилдың әлі тірі екендігі туралы кең таралған қауесеттерге сене келіп, Михаилқа ықпал ету үшін Натальяны Ресейден құтқаруды жоспарлады. Неміс бақылауындағы украин консулдығы арқылы Наталья мен оның қызы жалған паспорттар алды. Натальяның қызы өз атын қолданды, ал Натальяның паспорты Фрау Тания Кленов есімді монах әйелдің атына жазылды. Олар Натальяның монах кейпінде Киевке жеке-жеке сапар шекті. Германия билігі құлдырауға бет бұрды. Наталья мен оның қызы, сондай-ақ ханшайым Вяземская және Натальяның жесір күйеуі Алексей Матвеев, бәрі де Киевке жетіп, теңіз арқылы қашу үмітімен Одессаға қашты. Наталия Англияға HMS Agamemnon кемесімен Мальтаға, сауда кемесімен Марсельге, ал содан кейін пойызбен Парижге жетті. Джонсонның жесір анасы Майклдың отбасы үшін Суссекс штатындағы Уадхерст қаласындағы Снейп үйін жалға алды, ал Паддокхерстте сақталған барлық жиһаз бен тұрмыстық заттар сол үйге көшірілді. 1919 жылдың көктемінде Джордж күтушісімен бірге Копенгагеннен келді және ағылшын пансионына жіберілді. Натальяның қызы Наталья Мамонтова Франциядағы монастырлық мектепке оқуға түсті. Наталья Майклдың Париж мен Копенгагендегі банк шоттарындағы ақшаны пайдаланып, зергерлік бұйымдарын сата бастады. Ол Ресейден қашқан Майклдың анасы, жесір императрица Мариямен Лондонда кездесті, ал кездесу бұл жолы сыпайы болды. Майклдың тағдыры мен қайда екендігі туралы әртүрлі қауесеттер нақты жаңалықтарсыз жалғасты. 1920 жылы "Тата" Челтенхэм әйелдер колледжіне жіберілді, ал Джордж Харроу мектебіне оқуға түсті. Наталия жалға мерзімі бітіп, Снейптен шығып, Суррейдегі Ричмондқа жақын Перси Лоджға көшіп барды. Наталья Мамонтова мектептен демалысқа шығып, ештеңе болмағандай үйге оралды. 1923 жылы Гильгудтар ажырасып, Наталья Мамонтова композитор және музыка сыншысы Сесил Грейге тұрмысқа шықты. 1924 жылы Майклдың әлі із-түсі табылмады, сонда Наталия оны 1924 жылдың 5 шілдесінде заңды түрде қайтыс деп жариялады. Ол Ұлыбританиядағы оның мүлкін мұраға алды, оның құны бар болғаны 95 фунт стерлинг болатын. Келесі айда Майклдың туысы, Ұлы князь Кирилл Владимирович, коммунистер Ресей монархиясын жойғанына қарамастан, бұрынғы императордың қайтыс болған сәтінде таққа мұрагер болғандықтан өзін император деп жариялады. 1928 жылы ол Натальяға ханшайым атағын берді, ал 1935 жылы "Өзінің қадірлі билігі Романовская Брасова ханшайымы" деген атақ берді. Ол Джорджты князь етті. Сонымен қатар, Кирилл императордың келісімінсіз ажырасып кеткен және оның бірінші туысы болған Саксен-Кобург және Готаның Виктория Мелита ханшайымына үйленді. Ресейлік мұрагерлік құқығы православиелік емес аналардан туған князьдерді және патшаның келісімінсіз үйленген князьдерді жойды. Ресей Православ шіркеуі Викторияның бірінші күйеуінен ажырасқанын жарамсыз деп таныды.
The Germans believed the widespread rumours that Michael was still alive, and plotted to rescue Natalia from Russia in an attempt to gain influence with Michael. Through the German controlled Ukrainian consulate, Natalia and her daughter were provided with false passports. Natalia's daughter used her own name, while Natalia's passport was in the name of a nun called Frau Tania Klenow. They travelled separately to Kyiv, with Natalia disguised as a nun. German authority began to collapse. Natalia and her daughter, along with Princess Vyazemskaya and Natalia's widowed brother in law Aleksei Matveev, who had both made it to Kyiv as well, fled to Odessa in the hope they could escape by sea. By way of HMS Agamemnon to Malta, merchant ship to Marseilles, and rail to Paris, Natalia arrived in England. Johnson's widowed mother had leased a house, Snape in Wadhurst, Sussex, for Michael's family, and all the furniture and furnishings stored at Paddockhurst were moved in. George arrived from Copenhagen with his nanny in spring 1919, and was sent to an English boarding school. Natalia's daughter, Natalia Mamontova, was enrolled at a convent school in France. For funds, Natalia used money in Michael's bank accounts in Paris and Copenhagen, and started selling her jewellery. She met Michael's mother, the Dowager Empress Marie, who had also escaped Russia, in London, and their meeting this time was courteous. Conflicting rumours about Michael's fate and whereabouts continued without any solid news. In 1920, "Tata" was sent to Cheltenham Ladies' College and George was enrolled at Harrow School. Natalia moved out of Snape as the lease ended, and moved to Percy Lodge near Richmond, Surrey. Natalia Mamontova was on school break and returned home as if nothing had happened. The Gielguds divorced in 1923, and Natalia Mamontova married composer and music critic Cecil Gray. By 1924, there was still no sign of Michael, and Natalia had him declared legally dead on 5 July 1924. She inherited his estate in Britain, which was valued at a mere £95. The following month, Michael's cousin, Grand Duke Cyril Vladimirovich, declared himself Emperor on the basis that he had inherited the throne at the moment of the previous Emperor's death, despite the abolition of the Russian monarchy by the communists. In 1928, he gave Natalia the title of Princess, followed in 1935 by the style "Her Serene Highness Princess Romanovskaya Brasova". He made George a Prince. Furthermore, Cyril had married Princess Victoria Melita of Saxe Coburg and Gotha, who was a divorcée and his first cousin, without the Emperor's consent. The House law that determined the Russian line of succession excluded princes born to non Orthodox mothers, and princes who married without the Tsar's consent. The Russian Orthodox Church did not recognise Victoria's divorce from her first husband as valid,
Құлдырау
Ақша жинап алу үшін Наталья 1927 жылы өмір сүру құны Лондоннан төмен болған Парижге көшіп барды. Джордж Францияда оған қосылды, бірақ 1931 жылы автокөлік апатынан қаза тапты. Ол қайтыс болған кезде оның жанында болды, алайда ол апаттан кейін есін жимады. Наталья бұл оқиғаға қатты қайғырды. Наталияның немересі Паулин Грей 1929 жылы дүниеге келді, бірақ Грейлердің некесі де ажырасып кетті. Наталья Мамонтованың үшінші және соңғы некесі теңіз офицері Майкл Мажолиермен болды, олардан екінші қызы Александра 1934 жылы дүниеге келді. Ол ақша табу үшін барлық мүмкіндігін пайдаланып, кез келген нәрсені сатуды жалғастырды. 1940 жылы Натали Мажолиер ретінде оның қызы отбасылық естеліктер кітабын жариялады – «Императорлық Ресейдің қарындас қызы». Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Наталья мен оның қызы ажыратылды, себебі Наталья Парижде, ал оның қызы Ұлыбританияда болды. Соғыс аяқталғанға дейін олар бір-бірімен байланыса алмады. Содан кейін Наталья мүлдем қарапайым өмір сүрді және шатыр бөлмесінде тұрды. 1952 жылдың 23 қаңтарында ол қатерлі ісіктен қайтыс болды. Париж қаласындағы Лаеннек қайырымдылық ауруханасында толық кедейлікте көз жұмды және Париждегі Пасси зиратында (9-бөлім, сыртқы қабырғамен және 8-бөліммен қиылысатын жерге жақын) ұлы Джордж, Брасов графының қасына жерленді. Натальяның немере қызы Александра Мажолиер 1959 жылы Кенсингтонда Сирил Б. Кроусонға үйленді. Оның қызы Натали Мажолиер күйеуінен екі жыл өткен соң 1969 жылы Редбриджде қайтыс болды. Натальяның немере қызы Паулин Грей 1976 жылы жарық көрген әжесі туралы зерттемесі – «Ұлы герцогтың әйелі» кітабының авторы.
To save money, in 1927 Natalia moved to Paris where living costs were lower than in London. George joined her in France, but he was killed after a car accident in 1931. She was at his bedside when he died, though he had not regained consciousness after the crash. She was emotionally devastated. Natalia's granddaughter, Pauline Gray, was born in 1929, but the Grays' marriage also ended in divorce. Natalia Mamontova's third and last marriage was to naval officer Michael Majolier, with whom she had a second daughter, Alexandra, born in 1934. She continued to sell anything she could in a desperate attempt to raise cash. In 1940, as Nathalie Majolier, her daughter published a book of family memoirs, Step Daughter of Imperial Russia. During World War II, Natalia and her daughter were separated as Natalia lived in Paris, and her daughter was in Britain. They were unable to communicate with each other until after the war, by which time Natalia was penniless and lived as a refugee in an attic box room. On 23 January 1952, she died of cancer at the Laënnec charity hospital in Paris in complete poverty, and was buried in Passy Cemetery (Section 9, near the intersection with the outer wall and Section 8) in Paris beside her son George, Count Brasov. Natalia's grand daughter Alexandra Majolier married Cyril B. Crowson in Kensington in 1959. Her daughter Nathalie Majolier died in Redbridge in 1969, two years after her husband. Pauline Gray, Natalia’s grand daughter, is the author of The Grand Duke's Woman, a study of her grandmother published in 1976.