Кіріспе

Ресейдің регенті

Анна Леопольдовна (А́нна Леопо́льдовна; 18 желтоқсан 1718 – 19 наурыз 1746), туғанда Елизавета Катарина Кристина фон Мекленбург-Шверин деп аталған, сондай-ақ Анна Карловна (А́нна Ка́рловна) деген атпен де белгілі, шағалалы ұлы, император Иван VI еңбек еткен кезеңде (1740–1741) бір жылдан астам Ресейдің регенті болды.

Ерте өмір

Анна Леопольдовна – Элизабет Катарина Кристина, Мекленбург-Шверин герцогы Карл Леопольдтың қызы, оның әйелі Екатерина, Ресей императоры Иван V-нің үлкен қызы. Екатеринаның әкесі Иван V – Петр I-нің үлкен ағасы және Ресейдің бірлескен билеушісі болған, бірақ ол денсаулығына байланысты билікке жарамсыз болғандықтан, барлық билік Петр I-нің қолында болды. Петр I Екатеринаға әкешедей қамқорлық жасады және ол тірі болған кезде оның мүддесін қорғады. Элизабеттің анасы Екатерина – Карл Леопольд герцогының үшінші әйелі, ол алғашқы екі әйелімен өте қысқа некелерден кейін (әрқайсысы екі жылға жетпеген) ажырасқан. Екатерина оған тірі бала тудырған жалғыз әйел, ал Элизабет – жалғыз бала. 1721 жылы, Элизабет үш жаста болғанда, анасы екінші рет жүкті болды, бірақ бала өлі туды. Осы кезде ата-анасының некесі қиындыққа тап болды. 1722 жылы Екатерина өзінің ағасы Петр I сарайына қайта оралды. Ол қызын да өзімен бірге алып, Элизабет әкесінен алыс, Ресейде өсті. 1730 жылы Романов әулетінің соңғы еркек мүшесі Петр II әйел алмай қайтыс болды, осымен әулеті де тоқтап қалды. Ресейдің жоғары кеңесі кімді таққа шақыру керектігін талқылады, сонда Элизабеттің анасы Екатерина да қарастырылды. Бірақ бірнеше себептермен ол таққа отырмады, ал таққа оның кіші әпкесі Анна Ивановна ұсынылды, ол Ресейдің Анна император қызы ретінде тарихқа енді. Анна баласыз жесір, ал Элизабет – Екатеринаның жалғыз баласы болғандықтан, Элизабеттің сарайдағы орны маңызды болды. 1733 жылы Элизабет орыс православиесіне ауысып, Анна Леопольдовна деген ат алды, бұл оның әпкесі, императрица Аннаға және әкесі Карл Леопольдқа жасалған құрметтің белгісі болды. Православие дініне кіруі оны таққа мұрагер ретінде қабылдауға мүмкіндік берді, бірақ оны әпкесі ешқашан ресми түрде мұрагер деп жарияламады. 1739 жылы Анна Леопольдовна Антоний Ульрихке (1714–1774), Брауншвейг-Вольфенбюттель герцогы Фердинанд Альберттің екінші ұлына тұрмысқа шықты. Ульрих 1733 жылдан бері Ресейде тұрып, болашақ әйелімен жақсырақ танысуға тырысты. Ол кіші ұлы болғандықтан, әкесінің билігін жүргізу жауапкершілігіне ие болуы екіталай болды. Осы екі жағдай да императрица Аннаның немере қызына тақ мұрасын қалдыруды көздегенін және оған үйлену тойына дейін бірнеше жыл бойы оны жақыннан бақылап, лайықты күйеуді таңдап, осыған негіз қалауға тырысқанын көрсетеді. 1740 жылдың 5 қазанында императрица Анна олардың жаңа туған ұлы Иванды асырап алып, оны Ресей тағының мұрагері деп жариялады. 28 қазанда, жарияланғанынан кейін бірнеше апта өткен соң, императрица қайтыс болды. Ол мұрагерлікке қатысты нұсқаулар қалдырып, өзінің сүйіктісі Эрнест Биронды, Курляндия герцогін регент етіп тағайындады. Алайда, Бирон орыс халқының жек көруіне ұшырады. Бирон Анна мен оның күйеуін Германияға қуғынға салуға тырысқаннан кейін, Анна фельдмаршал Буркхард Кристоф фон Мюннихпен оны құлату үшін жұмыс істеуге оңайлық танытты. Төңкеріс сәтті аяқталды, ол 8 қарашада (ескі стиль бойынша) регенттікке ие болып, Ұлы герцогиня атағын алды. Фельдмаршал Мюнних Биронды жеке пәтерінде тұтқындады, онда бұрынғы тиран Бирон тізе бүгіп өмірін сақтап қалуды жалбарынды.

Регенттік

Анна өзімен қарым-қатынаста болған адамдардың мінез-құлқын аз білді, Ресей үкіметінің әдет-ғұрыптары мен саясатын одан да аз білді және тез арада өзінің басты қолдаушыларымен келіспеушілікке түсті. "Ресей тарихының сөздігінде" көрсетілгендей, ол әскерилерге жаңа берілген формалардың сапасы нашар екені анықталғанда, киім өндірісін тергеп-тексеруге бұйрық берді. Тергеу нәтижесінде, адамдық емес жағдайлар анықталды, сол себепті ол осы салада ең төменгі жалақыны және ең көп жұмыс уақытын белгілейтін, сондай-ақ әрбір киім фабрикасында медициналық пункттер ашуды талап ететін жарлықтар шығарды. Швеция үкіметіне қарсы соғыс жариялағаннан кейін, Анна Финляндиядағы Вилманстранд шайқасында Ресей әскерлерінің сәтті жеңісіне жетекшілік етті. Оның ықпалды сүйіктісі Юлия фон Менгден болды. Аннаның жеке өмірі көп уақытты алды, себебі ол бір уақытта Саксония елшісі Линар, Мориц Карл және оның күтімшісі Мэнгденмен "ұлы құмарлық" деп сипатталатын қарым-қатынаста болды. Аннаның күйеуі бұл істерге көз жұмбауға тырысты. Регент болғаннан кейін Антон басқа сарайға көшіріліп, ықпалынан тыс қалды, ал Анна Линарды, Менгденді немесе екеуін де өзімен бірге төсектегіге алды. Кейде ұлы князь "алданғанына" шағымданатын, бірақ оны әрқашан кері қайтаратын. Бір кезде Анна Линарды Менгденге үйлендіруді ұсынды, осылайша өзіне ең жақын екі адамды біріктіруді көздеді. Регенттің Менгденмен қарым-қатынасы Ресейде үлкен наразылық тудырды, бірақ француз тарихшысы Анри Тройат Санкт-Петербургтың көптеген бостандық сүйгіштері арасында Аннаның ер және әйел сүйіктілерінің болуындағы "сексуалдық алуантүрлілік" Аннаның көңілділігінің белгісі ретінде қарастырылғанын жазды. Одан да нашар, Ресей элитасының көптеген өкілдері 22 жастағы Аннаның Ресейдің регенті болуға тым жас және тәжірибесіз екеніне сенді, және Ресейді басқарудың орнына Линар мен Менгденмен қарым-қатынаста болуы мемлекетке қауіп келтіретінін айтты. Тройат Аннаны "бос арманшыл" деп сипаттады, ол таңертең төсекте роман оқып, тек түстен кейін ғана тұратын, шашын жайып, киімсіздей киініп, пәтерінде серуендеуді ұнататын және басты назары роман оқуға аударған. Аннаның мемлекеттік лауазымдарды балтық неміс аристократтарына тағайындауы орыс ақсүйектерінің наразылығын тудырды, олар бірінші рет емес, жоғары лауазымдарды балтық немістерінің шамадан тыс көп иеленгеніне шағымданатын.

Кейінгі өмірі

1741 жылы желтоқсанда Петр I-нің қызы Елизавета гвардияшыларды көтеріліске шақырып, олардың сүйіктісіне айналды. Төңкеріс мардымсыз қарсылықты жеңіп, Франция және Швеция елшілері Анна үкіметінің Австрия мен Ұлыбританияға жақын саясатының нәтижесінде қолдау көрсетті. Санкт-Петербургтегі француз елшісі, Ла Шетарди маркизі, Елизаветаның төңкерісін жоспарлауға тікелей қатысып, императорлық гвардияның көптеген офицерлеріне оны қолдау үшін пара берді. Жеңіске жеткен билік алдымен отбасын Рига маңындағы Дюнамунде бекінісіне қамап, кейін Солтүстік Двина өзенінің жағасындағы Холмогориге жер аударды. Анна төртеуі түрмеде төрт жылдан астам уақыт өткен соң, 1746 жылдың 19 наурызында ұлы Алексейдің дүниеге келуінен тоғыз күн өткенде, босанғаннан кейінгі қызбадан қайтыс болды. Оның отбасы көп жылдар бойы түрмеде қалды. Оның ұлы Иван VI 1764 жылдың 16 шілдесінде Шлиссельбург бекінісінде өлтірілді, ал күйеуі Антоний Ульрих 1774 жылдың 4 мамырында Холмогорьде түрмеде тағы он жыл өткізгеннен кейін қайтыс болды. Оның қалған төрт баласы (Екатерина, Елизавета, Петр және Алексей) 1780 жылдың 30 маусымында түрмеден босатылып, әпкесі, Данияның жесір ханымы Джулиана Мария Брансуик-Вольфенбюттельдің қамқорлығына берілді. Олар Ютландияға қоныстанды, онда Джулиананың қамқорлығымен және Екатерина Ұлының қаржысымен, қалған өмірін үй қамауында Horsens қаласында жайлы жағдайда өткізді. Ең үлкені отбасы түрмеге қамалған кезде бірнеше айлық болған. Қалған үшеуі тұтқында туған. Сондықтан олар қоғамдық өмірге бейімделмеген, тіпті бостандыққа шыққаннан кейін де, қырық-елу адамнан тұратын шағын "сарайының" сыртындағы адамдармен байланыс жасауға құштар болған жоқ, олардың барлығы даниялықтар еді, тек дін қызметкері ғана емес. Олардың ешқайсысы үйленбеді және бала-шағасы болған жоқ.