Алексей Орлов-Чесменский: Саяхатшы, Әскербасы және Мемлекет қайраткері

Кіріспе

Орыс әскери және мемлекет қайраткері (1737–1808)
ақсүйек

Граф Алексей (Алексей) Григорьевич Орлов Чесменский (Алексей Григорьевич Орлов Чесменский; 5 қазан 1737 [е.с. 24 қыркүйек 1737] – 5 қаңтар 1808 [е.с. 24 желтоқсан 1807]) – Ресей әскери қайраткері, бас генерал, генерал-адмирал және мемлекет қайраткері, Екатерина II билік еткен кезде көзге түскен. Григорий Спиридов пен Самуэль Грейгпен бірлесе Чесма шайқасында жеңіске жеткені оны барлық уақыттағы ең көрнекті ресейлік әскери қолбасшылардың қатарына қосты; теңіз ісінде тәжірибесі болмаса да, сол жағдайда дұрыс үйлесімділікті қамтамасыз ете алатын жалғыз билік иесі ол болды. Орлов Ресей империясының әскерінде қызмет етті және ағасымен байланысы арқасында патша Петр III-ті құлату және оны Ресей тағында әйелі Екатеринамен алмастыру жоспарының негізгі қатысушыларының бірі болды. 1762 жылы орындалған бұл жоспар сәтті аяқталды, ал Петр Алексей Орловтың күзетімен түрмеге қамалды. Ол көп ұзамай түсініксіз жағдайда қайтыс болды, және Орлов оның өлтірілуіне тапсырыс берген немесе оны өзі орындаған деген кең тараған сенім болды. Екатерина таққа отырғаннан кейін Орловтар сарайда ықпалды болды. Алексей шенді жоғарылатып, 1768–74 жылдардағы орыс-түрік соғысына қатысты, 1770 жылы Жерорта теңізіне теңіз экспедициясын басқарды, ол Чесма шайқасында Осман флотын талқандады. Осы жетістігі үшін оған «Чесменский» құрметті атағы берілді. Орыс әскерінің жеңісінен кейін Осман империясының грек аймақтарында Орлов көтерілісі басталды. Орлов Жерорта теңізінде қалды және Ресей тағына талапкер ханшайым Тараканованы сүйіктісіне айналдырып, тұтқындау туралы ерекше тапсырма алды. Орлов бұл тапсырманы орындады және оны Ливорнода ресейлік кемеге отыруға алдап, тұтқындап Ресейге жеткізді. Алексейдің ағасы Григорий, Екатеринаның Петр III-ті құлату төңкерісінен бұрын және кейін ғашығы болған, көп ұзамай оның ықыласынан айырылып, Орловтардың сарайдағы ықпалы азайды. Алексей өзінің иеліктерінде мал өсірумен айналысып, «Орлов рысалы» деп белгілі жылқы тұқымын жақсартты және «Орлов» тауық тұқымын танымал етті. Екатеринаның қайтысынан кейін Ресейден кетіп, оның ұлы Павел I таққа отырғаннан кейін қайтып келді және 1808 жылы қайтыс болғанға дейін Ресейде өмір сүрді.

Count Alexei (Alexey) Grigoryevich Orlov Chesmensky (Алексей Григорьевич Орлов Чесменский; 5 October 1737 [O. S. 24 September 1737] – 5 January 1808 [O. S. 24 December 1807 1808]) was a Russian soldier, general in chief, general admiral and statesman, who rose to prominence during the reign of Catherine the Great. His joint victory with Grigory Spiridov and Samuel Greig in the Battle of Chesma put him in the ranks of the outstanding Russian military commanders of all time; and although he lacked naval experience, he was the only authority in those circumstances who could ensure proper co ordination of action. Orlov served in the Imperial Russian Army, and through his connections with his brother, became one of the key conspirators in the plot to overthrow Tsar Peter III and replace him on the Russian throne with his wife, Catherine. The plot, carried out in 1762, was successful, and Peter was imprisoned under Alexei Orlov's guard. He died shortly afterwards under mysterious circumstances, and it was popularly believed Orlov had either ordered, or personally carried out, his murder. Handsomely rewarded by Catherine after her accession, the Orlovs became powerful at court. Alexei was promoted and took part in the Russo Turkish War of 1768–74, commanding a naval expedition to the Mediterranean in 1770, which destroyed the Ottoman fleet at the battle of Chesma. For his success he was granted the honorific Chesmensky. The Russian victory sparked off the Orlov Revolt in the Greek territories of the Ottoman Empire soon afterwards. Orlov remained in the Mediterranean, and received the unusual commission of seducing and then capturing Princess Tarakanoff, a pretender to the Russian throne. Orlov was successful in doing so, and tricked her into boarding a Russian ship at Livorno, where she was arrested and transported to Russia. Alexei's brother, Grigory, Catherine's lover before and after the coup overthrowing Tsar Peter III took place, fell from favour soon afterwards, and the Orlovs' power at court diminished. Alexei became a renowned breeder of livestock at his estates, developing the horse breed known as the Orlov Trotter and popularising the Orloff breed of chicken. He left Russia after the death of Catherine and the accession of her son, Tsar Paul I, but returned after Paul's death and lived in Russia until his death in 1808.

Отбасы және ерте өмірі

Алексей Орлов 1737 жылдың 5 қазанында (ескі стиль бойынша 24 қыркүйек), қазіргі Тверь облысындағы Люткинода (Лиуткино) асыл текті Орлов отбасында дүниеге келді; Новгород губернаторы Григорий Иванович Орловтың ұлы және Григорий Григорьевич Орловтың інісі. Ол Преображенский полкіне қабылданып, 1762 жылға қарай сержант шеніне жетті. Ол Жеті жылдық соғысқа қатысты. Ол екі метрден биік, алып денелі, бетіндегі жарасы бар, белгілі дуэльші деп сипатталған. Бетіндегі жара оған "жаралы бет" деген лақап ат әкелді.

1762 жылғы төңкеріске қатысы

Алексей Орлов ағасы Григориймен бірге патша Петр III-ді құлату және оның әйелі Екатеринаны Ресей тағына отырғызу үшін жасалған сарай төңкерісіне қатысты. 1762 жылы шілдеде болған төңкеріс кезінде Алексей Екатеринамен Петергоф сарайында кездесіп, оны төсекте жатқан кезде: «Енді сіз билік құруға тиіссіз, мадам» деп хабарлады. Содан кейін ол оны Санкт-Петербургке апарып, ондағы гвардия полктері оған адалдықтарын жариялады. Патша Алексей Орловтың күзетімен Ропшада тұтқындалып, түрмеге қамалды. Бұл хаттың нақтылығы қазіргі таңда күмәнді. Патшаның геморройдан туған ішек ауруынан қайтыс болғаны туралы хабарланды. Формальды білімі болмаса да және шетел тілдерін білмесе де, ол ғылымға қызығушылық танытып, Михаил Ломоносов пен Денис Фонвизинге демеу берді, Жан-Жак Руссомен хат алмасты. Ол Бос Экономикалық Қоғамның негізін қалаушылардың бірі және оның алғашқы сайланған төрағасы болды. Ол үлкен жерлерге ие болып, жылқы өсірумен айналысты, Орлов тротер тұқымын шығарды және қазір Орлов деп аталатын тауық тұқымын танымал етті. 1768–1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде ол әскери операцияларға қатысып, Бірінші Архипелаг экспедициясын ұйымдастырды және Ресей императорлық әскери-теңіз флотының эскадрильясына қолбасшылық етті, генерал-адмирал шеніне көтерілді. Ол 5 шілде 1770 жылы британдық теңіз тәжірибесінің көмегімен Осман флотына қарсы Чесма шайқасында жеңіске жетті және атына «Чесменский» деген құрметті атау қосу құқығын алды. Ол сондай-ақ Бірінші дәрежелі Георгий орденімен марапатталды. Оның экспедициясы Грекияда Орлов көтерілісін тудырды, ол бастапқы табыстарға қарамастан, тұрақты қолдау таппады және ақырында Осман империясымен басылды. Орлов оны өзінің жақтасы болып көрініп, оны сәтті әуеледі. Содан кейін ол 1775 жылдың мамыр айында Ливорнода орыс кемесіне шақырды, онда адмирал Сэмюэл Грейг оны тұтқындап, Ресейге алып кетті, онда ол түрмеге қамалып, кейін қайтыс болды. Осы қызметтен кейін көп ұзамай Орловтардың беделі төмендеді, Алексей мен Григорий лауазымдарынан босатылды. Орлов Мәскеу маңындағы Санс-Эннуи сарайына көшіп, сәнді кештер мен дастарқандар ұйымдастырып, өзін «Мәскеудегі ең танымал адам» етіп көрсетті.

Together with his brother Grigory, Alexei Orlov became involved in the palace coup to overthrow Tsar Peter III and place his wife, Catherine, on the Russian throne. In the coup, carried out in July 1762, Alexei went to meet Catherine at the Peterhof Palace, and finding her in bed, announced 'the time has come for you to reign, madame.' He then drove her to St Petersburg, where the guards regiments there proclaimed their loyalty to her. The Tsar was arrested and imprisoned at Ropsha, under the guard of Alexei Orlov. The authenticity of this letter has been questioned nowadays. It was announced that the Tsar had died from an attack of haemorrhoidal colic. Despite a lack of formal education and his ignorance of foreign languages, he maintained an interest in science, patronizing Mikhail Lomonosov and Denis Fonvizin, and corresponding with Jean Jacques Rousseau. He was one of the founders of the Free Economic Society and its first elected chairman. Rewarded with large estates, he took an interest in horse breeding, developing the Orlov Trotter, and popularising the breed of chicken now known as the Orloff. He became involved in military operations during the Russo Turkish War of 1768–1774, organising the First Archipelago Expedition, and commanding of a squadron of the Imperial Russian Navy, having been promoted to the rank of general admiral. He fought and won the Battle of Chesma against an Ottoman fleet on 5 July 1770, with the help of British naval expertise, and received the right to add the honorific 'Chesmensky' to his name. He was also awarded the Order of St. George First Class. His expedition sparked off the Orlov Revolt in Greece, which despite initial successes, lacked continued Russian support, and was eventually put down by the Ottomans. Orlov did so by pretending to be a supporter of hers, and successfully seducing her. He then lured her aboard a Russian ship at Livorno in May 1775, where she was arrested by Admiral Samuel Greig and taken to Russia, where she was imprisoned and later died. Shortly after this service, the Orlovs fell from favour at court, and Alexei and Grigory were dismissed from their positions. Orlov retired to the Sans Ennui Palace near Moscow, and gave luxurious balls and dinners, making himself 'the most popular man in Moscow.'