Кіріспе

Көршілес популяциялардың байланысқан тізбегі Биологияда сақина тәрізді түрлер – бұл көршілес популяциялардың байланысқан тізбегі, олардың әрқайсысы жақын орналасқан туысқан популяциялармен шағылысады, бірақ тізбекте кем дегенде екі "шекті популяция" бар, олар шағылысуға тым алыс, бірақ әрбір "байланысқан" популяция мен келесісі арасында гендердің әлеуетті ағыны болады. Мұндай шағылыспаса да, генетикалық тұрғыдан байланысқан "шекті популяциялар" бір аймақта (симпатрия) бірге өмір сүруі мүмкін, осылайша "сақинаны" жабады. Неміс тілінде бұл үшін "Rassenkreis" термині де қолданылады, ол "жарыстар шеңбері" деген мағынаны білдіреді. Сақина тәрізді түрлер түрленуді көрсетеді және эволюцияның куәсі ретінде келтіріледі. Олар популяциялардың генетикалық жағынан айырмашылығына байланысты уақыт өте келе не болатынын көрсетеді, әсіресе олар тірі популяцияларда, ұзақ уақыттан бері жойылған ата-бабалар популяциялары мен тірі популяциялар арасында аралықтардың жойылуымен, уақыт өте келе қалыпты жағдайды көрсетеді. Эволюциялық биолог Ричард Докинс сақина тәрізді түрлердің "кеңістікте бізге уақыт өлшемінде міндетті түрде болуы керек нәрсені көрсетіп тұрғанын" айтады. Формальды түрде мәселе интерфертильділік (шағылысу қабілеті) транзитивті қатынас емес екендігінде: егер А, B-мен, ал B, C-мен шағылысса, онда А, C-мен шағылысады дегенді білдірмейді, демек, эквиваленттілік қатынасын анықтамайды. Сақина тәрізді түр – шағылысудың транзитивтілігіне қарсы мысал келтіретін түр. Дегенмен, ғалымдар келтірген сақина тәрізді түрлердің мысалдары шынымен де аяқтан аяққа гендер ағынына мүмкіндік бере ме, жоқ па, бұл әлі де белгісіз, олардың көп бөлігі талқыланып, даулы болып қана қоймайды.

Тарих

Классикалық сақина түрі - Ларус шаяны. 1925 жылы Джонатан Дуайт Арктикалық шеңбердің айналасында түрлер тізбегін құрайтын туысты тапты. Дегенмен, бұл нағыз сақина түрін көрсете ме деген күмән туды. 1938 жылы Клод Бьюкенен Тисхерст көкшілқұсқырдың Непалдан Тибет қыраттарының айналасына тарағанын, әрбір жаңа ортаға бейімделіп, Сібірде қайта кездесетінін, онда екі шеті будандаспайтынын көрсетті. Осы және басқа да жаңалықтар Майрды 1942 жылы "Систематика және түрлердің пайда болуы" атты еңбегінде сақина түрі туралы теорияны алғаш рет қалыптастыруға жетеледі. 1940 жылдары Роберт Степбинс Калифорнияның Орталық аңғарындағы Энсатина саламандраларын сақина түрі ретінде сипаттады, бірақ Джери Койн сияқты кейбір авторлар бұл жіктемені дұрыс емес деп санайды. Соңында 2012 жылы өсімдіктердегі сақина түрінің алғашқы мысалы Кариб теңізінің айналасында сақина құрайтын сүректе табылды.