Кіріспе
Фарид Рафиқ Закария – үндістанда туған американдық журналист, саяси комментатор және жазушы. (20 қаңтар 1964 жылы туған) CNN арнасының "Fareed Zakaria GPS" бағдарламасын жүргізеді және "The Washington Post" газеті үшін апта сайын ақылы түрде мақала жазады. Бұрын "Newsweek" журналында колонка жазып, "Newsweek International" журналының редакторы және "Time" журналының аға редакторы болып жұмыс істеген.
Fareed Rafiq Zakaria (/f//ə/'/r//iː//d// //z//ə/'/k//ɑr//i//ə/; born 20 January 1964) is an Indian born American journalist, political commentator, and author. He is the host of CNN's Fareed Zakaria GPS and writes a weekly paid column for The Washington Post. He has been a columnist for Newsweek, editor of Newsweek International, and an editor at large of Time.
Ерте өмір және білім
Закария Үндістанның Мумбаи қаласында конкани мұсылман отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Рафиқ Закария (1920–2005) Үндістан Ұлттық Конгресімен байланысты саясаткер және исламтанушы болған. Оның анасы Фатима Закария (1936–2021), әкесінің екінші әйелі, бір кезде Үндістанның «Санди Таймс» газетінің редакторы қызметін атқарған. Ол COVID-19 пандемиясы кезінде қайтыс болды. Закария Мумбайдағы Кафедралық және Джон Коннон мектебінде білім алған. 1986 жылы Йель университетін бакалавр дәрежесімен бітірді, ал 1993 жылы Гарвард университетінде үкімет мамандығы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.
Мансап
Гарвардта Американың сыртқы саясаты бойынша зерттеу жобасын басқарғаннан кейін, Закария 1992 жылы 28 жасында «Шетелдік істер» журналының бас редакторы болды. Оның басшылығымен журнал төрт айда бір рет шығатын болып қайта құрылды, бұл бұрынғы тоқсандық кестеден өзгеше болды. Ол Колумбия университетінде халықаралық қатынастар бойынша семинар оқыды. 2000 жылдың қазан айында ол Newsweek International журналының редакторы болып тағайындалды. Ол The Washington Post газеті үшін апта сайынғы бағана жазады және Atlantic Media тобының штаттан тыс редакторы, оған The Atlantic Monthly журналы да кіреді. Ол The New York Times, The Wall Street Journal, The New Yorker, The New Republic басылымдарында түрлі тақырыптарда жариялаған. Бір қысқа мерзімге ол ағылшын жазушысының құрметіне Джордж Сентсбери деген псевдониммен Slate веб-журналында шарап туралы бағана жазды. Закария «Байлықтан билікке: Американың әлемдік рөлінің ерекше бастауы» (Принстон, 1998), «Бостандықтың болашағы» (Нортон, 2003), «Америкадан кейінгі әлем» (2008) және «Либералды білім беруді қорғау» (Нортон, 2015) кітаптарының авторы. Ол Джеймс Ф. Ходж кішімен бірлесіп «Америкалық кездесу: АҚШ және қазіргі заманғы әлемнің қалыптасуы» (Basic Books) кітабын редакциялады. Оның соңғы үш кітабы New York Times бестселлерлері тізіміне енді, ал «Бостандықтың болашағы» және «Америкадан кейінгі әлем» екеуі де 25-тен астам тілге аударылды. 2011 жылы «Америкадан кейінгі әлем» («Release 2.0») кітабының жаңартылған және кеңейтілген нұсқасы жарық көрді. Закария 2002–2007 жылдары ABC телеарнасының This Week with George Stephanopoulos бағдарламасында жаңалықтарды талдаушы болды, онда ол жексенбілік дөңгелек үстелге қатысты. Ол PBS телеарнасында 2005–2008 жылдары апталық Foreign Exchange with Fareed Zakaria телешоуын жүргізді. Оның апталық Fareed Zakaria GPS (Global Public Square) шоуы 2008 жылдың маусым айында CNN телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді.
Саяси көзқарастар
Закария өзін "орталықшыл" деп атайды, бірақ оны саяси либерал, консерватор, орташа немесе радикалды орталықшы ретінде әртүрлі сипаттаған. Джордж Стефанопулос 2003 жылы оның жайлы: "Ол саясатта өте білгір және оны жіктеу мүмкін емес. Оның қайдан келгенін және не айтатынын білу қиын", - деген. Ол 2008 жылғы демократтардың алғашқы сайлау кампаниясында және президенттік сайлауда Барак Обаманы қолдады. 2009 жылдың қаңтарында Forbes журналы Закарияны американдық БАҚ-тағы ең ықпалды 25 либералдың бірі деп атады. 2003 жылы бұрынғы мемлекеттік хатшы Генри Киссинджер New York Magazine журналына Закарияның "жоғары деңгейдегі ақыл-ойы бар екенін және қалыпты ойлауға қарсы нәрселерді айтуды ұнататынын" айтты. Закарияның кітаптарына "Бостандықтың болашағы" және "Америкадан кейінгі әлем" кіреді. "Бостандықтың болашағы" батыс әлемінде демократия деп аталатын нәрсе шын мәнінде конституциялық либерализм мен қатысу саясатының үйлесімі болып табылатын "либералды демократия" дейді. Закария атап көрсетеді, еркіндік пен заң үстемдігін қорғау Батыс Еуропада халықтық сайлаудан ғасырлар бұрын пайда болған, ал елдер еркіндікті қорғамай тек сайлауды қабылдаса, "либералды емес демократияны" құрайды. 2008 жылы қаржы дағдарысынан бұрын жарияланған "Пост-Америка әлемі" қазіргі заманның ең маңызды үрдісі – "қалғандарының көтерілуі", Қытай, Үндістан, Бразилия және басқа елдердің экономикалық өркендеуі дейді. 2006 жылдан бастап Закария өзінің пікірінше "қорқынышқа негізделген" американдық саясатты терроризмге қарсы күресте ғана емес, сонымен қатар иммиграция және есірткі контрабандасы заңдарын орындауда да сынға алды, және барлық текті АҚШ-қа заңсыз көшіп келгендер үшін есірткіні заңсыздандыру және азаматтық беруді жақтады. Иранға қатысты көзқарастары туралы айтқан Леон Визельтье 2010 жылы Закарияны "[Обама] Ақ үйінің шибболеттерінің және жаңа әлемдік көзқарастың, демократия мен адам құқықтарына біздің сыртқы саясатымыздың басты мақсаттары ретінде жоғары деңгейдегі төзімсіздіктің толыққанды өкілі" деп сипаттады, бұл Американың әлемдегі рөлі туралы қазіргі озық либералдық ойлауды көрсетеді. 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлауына дейін Закария CNN бағдарламасында Барак Обаманы қолдады. 2011 жылдың мамырында The New York Times газеті президент Обаманың "Фарид Закария мен Томас Л. Фридман сияқты көрнекті журналистермен" Таяу Шығыс мәселелері бойынша "кеңескенін" хабарлады. 9/11 шабуылдарынан кейін Newsweek журналындағы "Неліктен олар бізді жек көреді" атты мақаласында Закария ислам экстремизімінің негізінен исламға байланысты емес екенін, сондай-ақ оны американдық сыртқы саясатқа реакция деп те айтуға болмайды деді. Ол мәселені араб қоғамдарының саяси-әлеуметтік-экономикалық тұрақсыздығында көрді, бұл содан кейін экстремалды, діни қарсылықты тудырды. Ол Осама бен Ладенді діни көзқарасты жаппай өлтіруді ақтауға қолданатын экстремистердің бірі ретінде бейнеледі. Закария араб елдерінде ашық және серпінді қоғам құру үшін ұрпақтар аралық күш-жігерді қажет етті, осылайша Исламның қазіргі әлемге кіруіне көмектесті. Закария 2003 жылы Иракқа шабуыл жасағанда бастапқыда оны қолдады. Ол Иракта жұмыс істейтін демократия араб саясатының жаңа үлгісі болады деп мәлімдеді, бірақ адал есеп берудің нәтижесінде басып алудың зияны пайдасынан әлдеқайда артық екенін айту керек еді. Ол 2007 жылдың наурыз айында Ирактағы әскери күштерді арттыруға қарсы болды, бұл әскери тұрғыдан жұмыс істейтінін, бірақ саяси тұрғыдан емес екенін, сонымен қатар Иракты үш қауымдастыққа бөліп тастағанын жазды. Оның орнына ол Вашингтонның сүннит арабтар, шиит арабтар және күрдтер арасындағы саяси келісімге күш салуын және әскерлерді 60 мыңға дейін қысқартуды бастауын талап етті. Кейіннен ол бұл күштерді арттыру әскери жағынан "жетістікке жеткенін", бірақ саяси келісімге әкелмегенін және Ирактың бірлігіне, демократиясына және мұрасына нұқсан келтіріп, діни топтарға бөлінгенін жазды. 2017 жылдың сәуірінде Сирия үкіметі бақылайтын әуе базасына қарсы АҚШ зымыран соққысын қолдады. Закария Трамптың соққысын мақтап, бұл "оның АҚШ президенті болған" сәті екенін айтты. 2020 жылдың шілдесінде Закария "Харпердің хатына" (сонымен қатар "Әділет және ашық пікірталас туралы хат" деп аталады) 153 қол қоюшының бірі болды, онда "еркін ақпарат және идеялар алмасу, либералды қоғамның өмірлік күші күннен-күнге қысымға ұшырап бара жатыр" деген алаңдаушылық білдірілді. 2021 жылдың наурызында Закария АҚШ әскери бюджетінің көлемін сынға алып, "АҚШ-тың F-35 истребителі бағдарламасы, шығындардың артуы мен техникалық мәселелермен қиналған, салық төлеушілерге 1,7 триллион долларға дейін шығынға түседі. Қытай осыған тең соманы әзірлеме жобаларына жұмсайды. Бұл ақшаны тиімдірек жұмсауға болады?" деді. 2022 жылдың шілдесінде Закария Washington Post газетінде "Есімдерді ұмытыңыз. Демократтар нәрселерді құру партиясы болуы керек" деген мақала жариялады, онда "Демократтар партиясы солға қарай жылжығанын, көптеген мәдени мәселелерде американдықтармен келіспейтінін және бағытын түзеуі керек екенін дәлелдеуге жеткілікті дәлел бар" және "Бұл қабылдау мәселесі емес. Бұл шындық мәселесі. Демократтар тағы да нәрселерді істейтін, құрылыс саласын дамытатын және үкіметті адамдар үшін жұмыс істейтін партия болуы керек. Бұл көптеген американдықтар үшін дұрыс есімдерді қолданудан әлдеқайда маңызды".
Құрмет пен марапаттар
Закария өзінің колонкалары мен түсініктемелері үшін Ұлттық журнал сыйлығына бес рет ұсынылып, бір рет жеңіп алды. Оның телешоуы Пибоди сыйлығын жеңіп алды және бірнеше Эмми сыйлығына ұсынылды. 2009 жылғы 20 наурызда Нью-Йоркте "2008 жылдың Үндістаннан тыс елдегі тұлғасы" сыйлығымен марапатталды. 2007 жылы осы сыйлықты алған режиссер Мира Наир, өзінің ізбасарына құрмет көрсетті. Ол Гарвард, Браун, Дьюк, Джонс Хопкинс, Майами, Оберлин, Бейтс және Оклахома университеттерінен құрметті доктор дәрежесін алды. 2000 жылы Пенсильвания университетінің Филоматтар қоғамының жылдық спикері болды. 2010 жылғы қаңтарда Закария журналистика саласына қосқан үлесі үшін Үндістан үкіметінен "Падма-Бушан" сыйлығын алды. Ол Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес, Колумбия университетінің Халықаралық үйі, Нью-Йорк қалалық колледжінің Колин Пауэлл азаматтық және жаһандық лидерлік мектебі және тағы да басқа ұйымдардың кеңесіне кірді. Ол Йель университетінің басқарушы органы – Йель корпорациясының мүшесі және Үшжақты комиссияға сенімді тұлға болды. 2020 жылы Закария Халықаралық журналистер орталығының (ICFJ) Журналистикадағы үздік жетістіктері үшін құрылтайшылар сыйлығымен марапатталды.
2003 жылы Иракқа шабуылдағы рөлі
2006 жылы жарық көрген "State of Denial" кітабында The Washington Post журналисі Боб Вудворд 2001 жылдың 29 қарашасында өткен Таяу Шығыс сарапшыларының кездесуін, оның ішінде Закарияны, сол кездегі Қорғаныс министрінің орынбасары Пол Вольфовицтің өтінішімен шақырғандығын жазды. The New York Times газетінің Вудвард кітабына арналған мақаласына сәйкес, Вольфовиц өткізген кездесудің нәтижесінде президент Джордж Бушқа Иракты басып алуды қолдайтын есеп ұсынылды. Алайда, Зәкәрия кейіннен The New York Times газетіне ол қысқа ғана уақытқа "жаңа идеяларды талқылау" деп ойлаған кездесуге қатысқанын айтты. Оған президентке есеп дайындалатыны туралы хабарланбады, және шындығында, есепте оның аты болған жоқ. The Times газеті түзету жариялады.
Парк туралы пікірталас51 Ислам орталығы
2010 жылы, Жмандауға қарсы лиганың Парк51 мешіті мен Ислам мәдени орталығының Дүниежүзілік сауда орталығынан екі блок қашықтықта салынуына қарсы шығуына наразылық ретінде, Закария 2005 жылы ADL-ден алған Хьюберт Х. Хамфри Бірінші түзету бостандықтары сыйлығын қайтарды. Ол ADL-дің мешітке қарсылығының себебімен, бұл сыйлықты "ішкі тыныштығымен сақтап қалай алмайтынын" мәлімдеді. Шешімін қорғап, ол өзі дінге сенбесе де, осы даудың ең маңызды мәселесі – АҚШ-тағы дін бостандығы екенін айтты. Сондай-ақ, "Исламның орташа, бағытталған түрі" терроризмге қарсы күресте жеңіске жету үшін өте маңызды екенін, ал ADL-дің сияқты әрекеттері мұндай орташа Исламның қалыптасуы мен дамуын қиындататынын жазды. 2010 жылдың 8 тамызындағы Fareed Zakaria GPS бағдарламасында Закария бұл мәселеге тоқталып, сыйлығын қайтару арқылы ADL өз позициясын қайта қарастырады деп үміттенгенін жеткізді.
Плагиат туралы айыптаулар
2012 жылдың тамызында Закария бір аптаға жұмысынан шеттетілді, ал Time және CNN журналдары 20 тамыздағы қаруды бақылау туралы мақаланың Жилл Лепоре жазған New Yorker мақаласына ұқсас плагиат айыптауларын тергеді. Закария мәлімдеме жасап, «өте қателік жасағанын» айтып кешірім сұрады. Алты күннен кейін, оның зерттеу жазбалары мен бұрынғы пікірлерін қарап шыққаннан кейін, Time және CNN Закарияны қызметке қайта алды. Time журналы оқиғаны «жекелеген жағдай» және «мүддесіз жасалған» деп сипаттады, ал CNN «қызметтен шеттетуді жалғастыруға негіз болатын ештеңе таппады». 2014 жылдың қыркүйегінде Esquire және The Week журналдары анонимді блогтардағы айыптаулар туралы хабарлағанда дау қайта жанданды. Newsweek журналы Закария жазған мақалалар архивіне жалпы ескерту қосты және журнал үшін жазған жүздеген мақалаларын тексергеннен кейін жеті мақалада дұрыс емес сілтемелерді анықтады. Сол сияқты, Twitter-де Закарияның Slate журналындағы мақаласының түпнұсқалығына қатысты күмәндер туғаннан кейін, онлайн журнал мақалаға «Бұл мақала Slate журналының редакциялық стандарттарына сай келмейді, себебі цитаталар мен ақпарат дұрыс көрсетілмеген» деген ескерту қосты. Алайда, Slate журналының бас редакторы Джейкоб Вайсберг, бұрын бірнеше айдан кейін Twitter-де аталған анонимді блогерлердің бірімен Закарияны қорғап пікір алмасқан болатын, бастапқы ұстанымын сақтап қалды және Закария жасағанның плагиат емес екенін мәлімдеді. The Washington Post газеті де Закарияның таңдап алынған мақалаларына түзетулер енгізді. Сол күні, 10 қарашада, газет Закарияның бес мақаласында «проблемалық» дереккөздерді тапқанын және «мақалалардың мұрағатталған нұсқаларында авторлық құқықтың жоқтығын атап өтетінін» хабарлады. Алайда, The Washington Post және Newsweek редакторлары Закарияның қателіктерін плагиат деп санамады. 1997 жылы Закария зергерлік бұйымдар дизайнері Паула Трокмортонға үйленді. Олардың үш баласы бар. 2018 жылдың шілдесінде оның әйелі ажырасуға өтініш берді. Қазір ол Нью-Йорктің Upper West Side ауданында тұрады. Аспирантурада оқып жүргенде Закария тамақ дайындауға деген құмарлығын арттырды және шеф-аспаз Жак Пепин мен Джулия Чайлдты тамаққа деген қызығушылығын оятуда ықпалды деп есептейді.
The controversy was reignited in September 2014, when Esquire and The Week magazines reported on allegations made in pseudonymous blogs. Newsweek added a blanket warning to its archive of articles penned by Zakaria, and after an investigation of his several hundred columns for the magazine, found improper citation in seven. Similarly, after allegations surfaced on Twitter regarding the originality of one of Zakaria's columns for Slate, the online magazine appended a notice to the article indicating that, "This piece does not meet Slate's editorial standards, having failed to properly attribute quotations and information ". However, Slate Editor in Chief Jacob Weisberg, who had, months before, exchanged barbs with one of the aforementioned anonymous bloggers on Twitter in defense of Zakaria, maintained his original position that what Zakaria did was not plagiarism. Corrections to selected Zakaria columns were also issued by The Washington Post, which had responded to the initial allegations by telling the Poynter media industry news site that it would investigate. Later on the same day, 10 November, the Post said that it had found "problematic" sourcing in five Zakaria columns, "and will likely note the lack of attribution in archived editions of the articles." However, editors at The Washington Post and Newsweek denied that Zakaria's errors constituted plagiarism. In 1997, Zakaria married Paula Throckmorton, a jewelry designer. The couple have three children. In July 2018, his wife filed for divorce. He lives on the Upper West Side in New York City. As a graduate student, Zakaria fostered a love for cooking and credits chefs Jacques Pépin and Julia Child with his greater interest in food.