Томас Фридман: Өмірбаяны мен журналистік жолы

Кіріспе

Американдық журналист және жазушы (1953 жылы туған). Фридман бала кезінен бастап, әкесі жұмыстан кейін оны жиі гольф алаңына алып баратындықтан, кәсіби гольфшы болуды армандаған. Ол түрлі спорт түрлерімен айналысты, сондай-ақ теннис пен гольфке ден қойды. Ол жергілікті гольф клубында кади болды және 1970 жылы АҚШ ашық чемпионаты кезінде кәсіби гольфшы Чи Чи Родригес үшін кадилік жасады. Фридман – еврей. Ол бар мицваға дейін аптасына бес күн еврей мектебіне қатысты, содан кейін Сент-Луис Парк орта мектебінде оқыды, онда мектеп газетіне мақалалар жазды. 1968 жылдың желтоқсан айында Израильге сапар жасағаннан кейін ол Израильге ғашық болды және үш жазды Хайфа маңындағы ХаХотрим кибуцында өткізді. Ол орта мектеп жылдарын "Алты күндік соғыста Израильдің жеңісін тойлаудың үлкен мерекесі" деп сипаттады. Кейін Фридман 2006 жылы Брандейс университетінде экономикадан сабақ берді және 2007 жылы сол жерде бітірушілер алдында сөз сөйледі. Брандейс университетін бітіргеннен кейін ол Оксфорд университетінің Сент-Энтони колледжіне Маршалл стипендиясы бойынша оқуға түсіп, Таяу Шығыс тану саласында M.Phil. дәрежесін алды.

Журналистік мансап

Фридман магистрлік дәрежесін алғаннан кейін Лондондағы United Press International бюросына қосылды. Бір жыл өткен соң Бейрутке жіберілді, ол жерде 1979 жылдың маусымынан 1981 жылдың мамырына дейін Ливан азаматтық соғысын жарған кезде тұрды. 1981 жылы The New York Times газетіне тілші болып орналасты және 1982 жылы Ливанға Израильдің басып кіруі басталғанда Бейрутке қайта жіберілді. Соғыс туралы, әсіресе Сабра және Шатила қырғыны туралы жазған мақалалары үшін ол Халықаралық хабарламалар бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды (The Washington Post-тан Лорен Дженкинспен бөлісіп). Ол Таяу Шығыстағы өмірі туралы "Бейруттен Иерусалимге дейін" атты кітап жазды, ол 1989 жылы АҚШ Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. Фридман президент Джордж Буш әкімдігі кезінде Мемлекеттік хатшы Джеймс Бейкердің қызметін баядады. 1992 жылы Билл Клинтон сайланғаннан кейін Фридман The New York Times газетінің Ақ үй тілшісі болды. 1994 жылы ол шетелдік саясат және экономика туралы көбірек жаза бастады, ал келесі жылы The New York Times газетінің пікірлер бетінде шетелдік істер жөніндегі сарапшы ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Фридман "кең көлемді хабарламалар негізіндегі, террористік қауіптің бүкіл әлемге тигізген әсері туралы айқын көзқарасы үшін" Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. 2002 жылдың ақпан айында Фридман Сауд Арабиясының Мұрагер ханзадасы Абдулламен кездесіп, оны босқындардың оралуымен бірге Израильдің аумақтық оккупациясын тоқтату үшін Израильмен араб елдерінің қарым-қатынасын жақсарту арқылы араб-израиль қақтығысын аяқтауға бағытталған жан-жақты әрекеттер жасауға шақырды. Абдулла сол наурызда Бейрут саммитінде Араб бейбітшілік жоспарын ұсынды, оны Фридман үнемі қолдады. Фридман 2004 жылы өмір бойына жеткен үлкен жетістіктері үшін Overseas Press Club сыйлығын алды және сол жылы Елизавета II патшайым оны Британ империясының орденімен марапаттады. 2011 жылдың мамырында The New York Times газеті президент Барак Обаманың Таяу Шығыс мәселелері бойынша Фридманмен "пікір алысқандығын" хабарлады.

Көзқарастар

Фридман Ирак соғысын қызу қолдағаны, ережелерізсіз сауданы жақтауы және Сауд Арабиясының Мұхаммед бин Салман ханзадасын ерте қолдауы үшін сынға ұшырады.

ААААААААААА

Фридман биометриялық негіздегі Үндістанның бірегей идентификациялау бағдарламасын қолдауын жария етті. Үндістандағы UID бағдарламасының жеке өмірге қатысты тудыратын алаңдаушылықтар туралы сұрақтарға ол былай деп жауап берді:

Мен UID платформасының жарық көріпкесімін. Бұл инновация үшін мүмкіндік беретін платформа болады деп ойлаймын. Қоғамға адамдардың сенімді идентификатормен байланысатын мұндай платформалар қажет. Менің ойымша, жеке өмірге қатысты алаңдаушылықтар негіссіз. Платформа сіз туралы тек биометриялық деректеріңізді ғана сақтайды. Сізді қадағаламайды. Бүгінде Facebook сізді әлдеқайда көп қадағалайды. Егер сіз жеке өміріңізді қорғауға алаңдасаңыз, онда Google, Facebook, Twitter сияқты қызметтерді қолданбауыңыз керек. Олар сізді Үндістан үкіметінен гөрі әлдеқайда көп бақылайды. Ең қорқыныштысы, олар сіз туралы ақпаратты пайда табу үшін сатады. Сондықтан, менің ойымша, [Aadhaar төңірегіндегі] жеке өмірге қатысты алаңдаушылықтар негіссіз.

Жаһандану

Фридман өзінің жаһандануға қатысты көзқарасын "Лексус және зәйтүн ағашы" (1999) атты кітабында алғаш рет талқылаған. 2004 жылы Үндістанның Бангалор және Қытайдың Далянь қалаларына сапары Фридманды "Әлем тегіс" (2005) атты талдау жасауға итермеледі. Фридман жеке елдердің экономикалық тәуелсіздігінің белгілі бір дәрежесін жаһандық институттарға (капитал нарықтары және көпұлтты корпорациялар сияқты) құрбан етуі керек деп санайды, ол бұл жағдайды "алтын қысымшы" деп атады. 2000 жылы Фридман Қытай Халық Республикасымен еркін сауданы қолдап, еркін сауда Қытайды демократиялық етеді деген пікір білдірді. Ол сондай-ақ АҚШ-тың энергия тәуелсіздігінің болмауына алаңдаушылық танытты. Ол былай деді: "Мұнайдың бірінші қағидасы – тәуелділер ешқашан сатушыларына шындықты айтпайды. Біз – тәуелділер, мұнай өндірушілер – сатушылар, біз Сауд Арабиясымен ешқашан адал әңгімелеспедік". 2007 жылы Фридман американдық иммиграция заңдарын тым шектеуші және АҚШ экономикасына зиян келтіретін деп есептеді: "Конгресс шекарамызды мүмкіндігінше кеңірек ашпауы – таза ақымақтық, өйткені бұл заманда барлығының инновация құралдары бірдей болып келе жатқанда, әлемдік бірінші буынның интеллектуалды таңдауларын тартуға және сақтап қалуға мүмкіндік береді, ал басты айырмашылық – адам таланты". 2019 жылдың сәуір айының басында Сан-Диегодағы Сан-Исдро шекаралық өткізу пунктінде болғаннан кейін Фридман: "Бүкіл күн мені бұрынғыдан да сенімді етіп қалдырды, бізде нағыз иммиграциялық дағдарыс бар және шешімі – үлкен қақпасы бар биік қабырға, бірақ ол ақылды қақпа болуы керек" деп жазды.

Терроризм

2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Фридманның жазулары терроризм мен Таяу Шығыстағы қауіп-қатерге көбірек ден қойды. Ол 2002 жылы "террористік қауіптің бүкіл әлемге тигізген әсері туралы кең көлемдегі хабарлауының және оны түсінікті баяндауының" үшін Пулитцер сыйлығымен марапатталды. Осы мақалалары "Longitudes and Attitudes" атты кітапқа жиналып, жарияланды. Бір кезде, 11 қыркүйекке дейінгі оқиғалар туралы хабарлауы оны технологиялық жетістіктер мен жаһандануға деген бұрынғы қызығушылығынан алшақтатты, "Әлем тегіс" зерттеуін бастағанға дейін. 7 шілдедегі Лондон бомбалауынан кейін Фридман АҚШ Мемлекеттік департаментінен "қайда болса да жек көруге шақыратын сөздерге назар аударуды" және тоқсан сайын "Идеялар соғысы туралы есеп" дайындауды ұсынды, ол басқаларға қарсы зорлық-зомбылықты қоздыратын діни көшбасшылар мен жазушыларға бағытталған болар еді. Фридман үкіметтің сөзді бақылауы зорлық-зомбылықты тікелей қолдайтындардан асып, бұрынғы Мемлекеттік департамент өкілі Джейми Рубин "ақтаушылар" деп атаған адамдарды да қамтуы керек деді.

Косово соғысы

1999 жылы НАТО Югославияны бомбалау кезінде Фридман 1999 жылғы 23 сәуірде «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: «Қалай болса да, біз серб ұлтымен соғысып жатырмыз (сербтер, әрине, солай ойлайды), ал мүдделер өте анық болуы керек: сіз Косовоны әр апта сайын қиратудың орнына, еліңізді он жылға кері тартуға себеп боласыз. 1950 жылды қалайсыз ба? Біз 1950 жылды жасай аламыз. 1389 жылды қалайсыз ба? Біз 1389 жылды да жасай аламыз». Фридман АҚШ-ты «Белградтағы: барлық электр желісін, су құбырын, көпірді [және] жолды» жоюға, Албания мен Македонияны «АҚШ протектораты» ретінде аннексиялауға, «Балқанды жылдар бойы оккупациялауға» және «соғысқа мүмкіндік беруге» шақырды. Fairness and Accuracy in Reporting (FAIR) Фридманның сөздерін «соғыс тудыру» және «қатыгез нәпсіқұмарлық пен соғыс қылмыстарын қоздыру» деп бағалады. НАТО-ның жауабын сынаған Стив Чэпман Фридманды «әуе соғысының ең жақтаушысы» деп атады және «Чикаго Трибюн» газетінде: «Неге 1389 жылы тоқтау керек? Неге Вьетнамда ұсынылған, бірақ қабылданбаған, жауды тас дәуіріне дейін бомбалау идеясын қайта жаңғыртуға болмайды?» деп сұрады. 2007 жылы Норман Соломон Фридманның мақаласында «садизмнің белгілерін байқауға болады» деп мәлімдеді.

Ирак

Фридман 2003 жылы Иракқа шабуыл жасауды қолдап, Таяу Шығыста демократиялық мемлекет құрудың аймақтағы басқа елдерді либерализациялауға және жаңғыртуға мәжбүр ететінін жазды. 2003 жылғы 9 ақпандағы The Wall Street Journal газетінде Фридман Ирактың жаппай қырып-жоятын қаруларына қатысты Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің қарарына сәйкес келмеуіне назар аударды: Француздық позиция мүлдем дәйсіз. Де Вильпен мырза инспекциялар әлі нәтиже бермеген, себебі Саддам толық ынтымақтастық көрсетпеген, сондықтан инспекторлардың санын үш есе көбейту керек дейді. Бірақ инспекциялар инспекторлардың жетіспеуінен емес, Саддамның орындамауынан сәтсіз аяқталды, француздар мұны жақсы біледі. Саддам сияқты қарапайым емес адамнан ынтымақтастық алу үшін инспекторларды үш есе көбейтудің қажеті жоқ, егер ол орындамаса, БҰҰ мақұлдаған соғысқа тап болады деген қауіпті үш есе арттыру керек. Дегенмен, ол американдық позицияның дәйсіздігін артықшылық деп санады, "жамандық осі идеясы толық ойластырылмаған, бірақ маған солай ұнайды. (Аудио) Буш әкімшілігінің сыртқы саясатында маған ұнамайтын көп нәрсе бар, бірақ олардың біздің қорқынышты қалпына келтіруге және кейбір жауларымыз сияқты ақымақтыққа дайын болуы дұрыс. Біздің күрішін қайтарып алудың жалғыз жолы осы. Шабуылдан кейін Фридман Джордж Буш әкімшілігінің соғысты жүргізуіне алаңдады. Дегенмен, 2006 жылғы 4 тамыздағы мақаласына дейін (төменде қараңыз) оның бағаналары Ирак қақтығысының оң нәтижесіне үміттенді (дегенмен, қақтығыс жалғасқан сайын оның оптимизмі біртіндеп төмендеген сияқты). Фридман Джордж Буш пен Тони Блэрді дәлелдерді "әдейілеп көрсетуі" үшін айыптады және Иракты демократияға айналдыру "Ирактың бүлікшіл тарихын ескере отырып, өте қиын және мүмкін емес нәрсе" екенін айтты. 2004 жылғы қаңтарда ол "Либералды соқпақтар Ирак соғысын қайта қарастырады" деген тақырыптағы Slate форумына қатысты, онда ол Ирактың БҰҰ қаулыларын орындамауына негізделген соғыстың ақталуын жоққа шығарды: Бұл соғыстың дұрыс себебі – Саддамның режимін құлату және араб әлемінің жүрегінде Арабтық даму есебіндегі ұсыныстарды іске асыру үшін ирак халқымен серіктес болу еді. Бұл есепте араб әлемі еркіндік, әйелдердің мүмкіндіктері мен заманауи білімнің жетіспеуінен әлемнен қалып қойып бара жатқаны айтылды. Осы соғыстың дұрыс себебі – араб модераторларымен ұзақ мерзімді әлсіздікті жою және қайта қадірлеу стратегиясын құру еді. 2005 жылғы 29 қыркүйекте The New York Times газетінде Фридман сүнниттерге қарсы азаматтық соғыста күрдтер мен шииттерді қолдау идеясын ұсынды: "Егер олар [сүнниттер] келіспесе, біз шииттер мен күрдтерді қаруландырып, ирак сүнниттерін өздеріне келген жазаға қалдыруымыз керек". Фридманның Ирак соғысы бойынша ұстанымын сынағандар оның "келесі алты ай" қақтығыстың нәтижесін анықтау үшін маңызды болады деген пікірін жиі айтқандығын атап өтті. 2006 жылғы мамырда Fairness and Accuracy in Reporting жүргізген зерттеуде Фридманның келесі "бірнеше ай" немесе "алты ай" кезеңін шешуші немесе маңызды кезең деп жариялаған 14 мысалы келтірілді, ол 2003 жылғы қарашадан бастап "мұндай күндердің ұзақ сериясы ешқашан жақындамайтын сияқты". Блогер Атриос Иракқа қатысты осы уақыт бірлігін "Фридман бірлігі" деп атады, оның мүмкіндіктер терезесі ретінде пайдалануын атап өтті. 2006 жылғы 11 маусымда CNN телеарнасында тікелей эфирде өткен сұхбатта Хауард Курц Фридманнан бұл тұжырымдама туралы сұрады: "Енді мен колонна жазушының ойлау жолын түсінгім келеді, өйткені сізге жақында "Ирақта келесі алты ай өте маңызды" деп бірнеше рет жазғаныңыз үшін сөгіс берілді". Фридман былай деп жауап берді: "Шындығында, оның нәтижесі белгісіз, мен мұны өз колонкамда көрсеттім. Мен оны ойлауды жалғастыра беремін". Стивен Колберттің сұрақтарына жауап ретінде Фридман 2007 жылы былай деді: "Біздің алты ай бітті. Енді уақыт өте келе, ол туралы нақты бір шешім қабылдауға уақыт жетті".

Friedman supported the 2003 invasion of Iraq, writing that the establishment of a democratic state in the Middle East would force other countries in the region to liberalize and modernize. In his February 9, 2003, column for The Wall Street Journal, Friedman also pointed to the lack of compliance with the United Nations Security Council Resolution regarding Iraq's weapons of mass destruction:
The French position is utterly incoherent. The inspections have not worked yet, says Mr. de Villepin, because Saddam has not fully cooperated, and, therefore, we should triple the number of inspectors. But the inspections have failed not because of a shortage of inspectors. They have failed because of a shortage of compliance on Saddam's part, as the French know. The way you get that compliance out of a thug like Saddam is not by tripling the inspectors, but by tripling the threat that if he does not comply he will be faced with a U. N. approved war. Nevertheless, he found the incoherence of the American position to be an asset, arguing that "the axis of evil idea isn't thought through but that's what I like about it. ( ) There is a lot about the Bush team's foreign policy I don't like, but their willingness to restore our deterrence, and to be as crazy as some of our enemies, is one thing they have right. It is the only way we're going to get our turkey back. After the invasion, Friedman expressed alarm over the post invasion conduct of the war by the George W. Bush administration. Nevertheless, until his piece dated August 4, 2006 (see below), his columns remained hopeful to the possibility of a positive conclusion to the Iraq conflict (although his optimism appeared to steadily diminish as the conflict continued). Friedman chided George W. Bush and Tony Blair for "hyping" the evidence, and stated plainly that converting Iraq to democracy "would be a huge undertaking, though, and maybe impossible, given Iraq's fractious history". In January 2004, he participated in a forum on Slate called "Liberal Hawks Reconsider the Iraq War", in which he dismisses the justification for war based on Iraq's lack of compliance with the U. N. Resolutions:
The right reason for this war was to oust Saddam's regime and partner with the Iraqi people to try to implement the Arab Human Development report's prescriptions in the heart of the Arab world. That report said the Arab world is falling off the globe because of a lack of freedom, women's empowerment, and modern education. The right reason for this war was to partner with Arab moderates in a long term strategy of dehumiliation and redignification. In his September 29, 2005, column in The New York Times, Friedman entertained the idea of supporting the Kurds and Shias in a civil war against the Sunnis: "If they [the Sunnis] won't come around, we should arm the Shiites and Kurds and leave the Sunnis of Iraq to reap the wind." Critics of Friedman's position on the Iraq War have noted his recurrent assertion that "the next six months" will prove critical in determining the outcome of the conflict. A May 2006 study by Fairness and Accuracy in Reporting cited 14 examples of Friedman's declaring the next "few months" or "six months" as a decisive or critical period, dating from in November 2003, describing it as "a long series of similar do or die dates that never seem to get any closer". The blogger Atrios coined the neologism "Friedman Unit" to refer to this unit of time in relation to Iraq, noting its use as a supposedly critical window of opportunity. In a live television interview aired June 11, 2006, on CNN, Howard Kurtz asked Friedman about the concept: "Now, I want to understand how a columnist's mind works when you take positions, because you were chided recently for writing several times in different occasions 'the next six months are crucial in Iraq.'" Friedman responded: "The fact is that the outcome there is unclear, and I reflected that in my column. And I will continue to reflect." Responding to prodding from Stephen Colbert, Friedman said in 2007: "We've run out of six months. It's really time to set a deadline."

Қоршаған орта

Иранның үлкен әлсіздігі оның мұнайы болуы мүмкін, – Томас Фридманның бұл пікірі мұнайға байланысты дау-жанжалдарды күшейтеді және талқылайды. Фридман: "Иранның ықпалын шектеудің ең тиімді жолы – оны оқшаулау немесе қарым-қатынас орнату емес, ұзақ мерзімді перспективада мұнай бағасын төмендету және баламалы энергия стратегиясын дамыту. Иранның мұнайға тәуелділігін өз тәуелділігімізді жою арқылы пайдалануға болады". "Жылы, жалпақ және тығыз" кітабында ол: "Мемлекеттік қаржыны алатын әрбір автокөлік компаниясы өзінің автопаркіндегі барлық көлікті гибридтік электр қозғалтқыштарына, сондай-ақ жаңа буынның целлюлозалық этанолымен жұмыс істеуге қабілетті етіп қайта жабдықтау жоспарын көрсетуі керек" дейді. Fresh Dialogues сұхбатында Фридман кітап жазуға түрткі болған себептерді былай түсіндірді: "Менің алаңдауым – Америкада таза энергияға, таза отынға және энергия тиімділігіне деген сұраныс күрт өседі, бұл келесі ірі жаһандық индустрияға айналады. Мен бұл туралы Де Анза колледжінде сізбен сөйлесіп отырғанымдай сенімдімін. Келесі маңызды салаға үлкен үлес қосу арқылы әлем бізді әлемдегі ең маңызды мәселені шешуге тырысып жатқан ел ретінде таниды". Фридманның кейбір экологиялық сыншылары оның әлі де дамымаған көмірдің зиянды әсерін азайту технологиясын ("таза көмір") және көмір өндіруді қолдауына қарсы шығып, оның жаңаруға ұмтылысын күмәнді санады.

Израиль

Фридман Израильдің Ливандағы әуе шабуылдарын Израильдің қарсыластарын "білім беру" түрі ретінде қорғағаны үшін Fairness and Accuracy in Reporting сияқты ұйымдардан сынға түсті; FAIR мәліметінше, Фридман Израильдің ливандықтар мен палестиналықтарға қарсы терроризмді ашық түрде қолдады. Журналист Гленн Гринвальд пен профессор Ноам Чомский Фридманды Израиль әскерлерінің терроризмін қолдап, ынталандырды деп айыптады. Саяси журналист Белен Фернандес Фридманның Израильге қатысты пікірін қатты сынға алады. Басқа сын-пікірлердің арасында Фернандес Израиль күштерінің өздерінің күзетіндегі ливандық милициясының Сабра мен Шатила қырғынын жасағанын білмегені туралы Фридманның ұсынысын, бұл басқа журналистер мен бақылаушылардың бағалауларына қайшы келеді; оның Израиль армиясының палестиналықтарға қарсы күшті күш қолдануын қолдағанын; және қоныстардың халықаралық құқықты бұзуы немесе палестиналықтарға қиындықтар тудыруы емес, тек қана тиімсіздік тудырады деген үмітін айтқанын атап өтті. Фернандес Фридманның Израильдің еврей этнократиясын сақтап қалу және демократияның "бір адам, бір дауыс" принципіне қарсы тұру туралы алаңдап жүргенін болжайды. Фридман Израильді қолдаушылардың да сынына ұшырады. Өзінің мақаласында Ицхак Бенхорин Фридманның Израильдің 1967 жылғы Таяу Шығыс соғысында басып алған территорияларын қайтару туралы ұсынысын сынады. Фридман Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяхуға арналған Конгресс аплодисменттерінің "Израиль лоббисі сатып алған және төленген" деп жазғаны үшін де сынға ұшырады. Америкалық еврей комитетінің хатында: "Қоғамдық сауалнамалар американдықтардың Израильді үнемі жоғары деңгейде қолдап, онымен сәйкестендіретінін көрсетеді. Бұл халық сайлаған өкілдер сайлаушылардың еркін толыққанды білдіріп отырғанын көрсетеді" делінген. Фридман сынға жауап ретінде: "Кейін қарап, мен "инженерлік жасалған" деген нақтырақ терминді қолданған болар едім – бұл мен қолдамайтын үлкен конспирациялық теорияларды білдірмейтін термин" деп жазды. Фридман Трамптың Израиль мен Біріккен Араб Эмираттары арасындағы бейбіт келісімді "Трамптың твиттерінде айтқандай: "ҰЛУШЫ жетістік" деп бағалады. 2023 жылдың шілдесінде Нетаньяху үкіметі Израильдің Жоғарғы Сотының өкілеттіктерін шектеуге бағытталған сот реформасына әкелетін жаңа заңдар ұсынған кезде Фридман Байден әкімшілігінің Израильге қатысты дипломатиялық тәсілін өзгертуін қолдаған мақала жазды. 2023 жылғы Израиль-Хамас соғысы басталғаннан кейін Фридман Израильді әскери күштің шектен шығуына және одан әрі қоныстарды кеңейтуге қарсы шақырды, әйтпесе бұл аймақты тұрақсыздандырып, АҚШ-Израиль одағына қауіп тудыруы мүмкін еді.

Friedman has been criticized by organizations such as Fairness and Accuracy in Reporting for defending Israeli airstrikes in Lebanon as a form of "educating" Israel's opponents; according to FAIR, Friedman was explicitly endorsing terrorism by Israel against Lebanese and Palestinians. Journalist Glenn Greenwald and professor Noam Chomsky also accused Friedman of endorsing and encouraging terrorism by Israeli forces. Political reporter Belen Fernandez heavily critiques Friedman's commentary regarding Israel. Among other criticisms, Fernandez singles out Friedman's suggestion that Israeli forces were unaware that their allied Lebanese militias carried out the Sabra and Shatila massacre while under their guard, contradicting the assessments of other journalists and observers; his encouragement of strong armed force by the Israeli army against Palestinians; and his opposition to settlements only on the grounds that they are counter productive, rather than because they violate international law or cause suffering for Palestinians. Fernandez suggests that Friedman is most worried about successfully maintaining Israel's Jewish ethnocracy and actively opposing a "one man, one vote" system of democracy. Friedman has also come under criticism from supporters of Israel. In an op ed, Yitzhak Benhorin criticized Friedman's alleged suggestion that Israel relinquish territory it had occupied in the 1967 Middle Eastern War. Friedman sparked criticism for writing that congressional ovations for Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu were "bought and paid for by the Israel lobby." A letter from the American Jewish Committee objected that "Public opinion polls consistently show a high level of American support for and identification with Israel. This indicates that the people's elected representatives are fully reflecting the will of the voters." Friedman responded to criticism by writing: "In retrospect I probably should have used a more precise term like 'engineered' by the Israel lobby – a term that does not suggest grand conspiracy theories that I don't subscribe to." Friedman hailed the Trump brokered peace agreement between Israel and the United Arab Emirates as "exactly what Trump said it was in his tweet: a 'HUGE breakthrough. In July 2023, as the Netanyahu’s government proposed new laws leading to judicial reform intended to limit the powers of Israel’s Supreme Court, Friedman wrote an opinion piece supporting the Biden government’s changing diplomatic approach toward Israel. Following the outbreak of the 2023 Israel–Hamas war, Friedman urged Israel against military over reach and further settlement expansions, saying to do so otherwise would risk destabilizing the region and the US Israel alliance.

Қытай

2009 жылдың қыркүйегінде Фридман Қытайдың бір партиялық автократиясын мақтап, Қытай басшыларының "бензин бағасын көтеріп жатқанын" және "электр көліктер, күн энергиясы, энергия тиімділігі, аккумуляторлар, ядролық энергия және жел энергиясы салаларында бізден озып кеткенін" жазды. Бұл мақала сынға ұшырады: Мэтт Льюис: "Фридманның "игілікті" диктаторға деген құштарлығы утопиялық, себебі ол Лорд Актонның «абсолютті билік абсолютті түрде жемқорлыққа ұшыратады» деген ескертуін елемеді», – деп жазды. Ал Уильям Истерли Фридманның бір партиялық автократия туралы пікірін өз академиялық зерттемесінде келтіріп, «формалды теория мен дәлелдер қайырымды автократ туралы әңгімеге сенуге ешқандай негіз бермейді» және «экономистерлер жақсы теориясы немесе эмпирикалық деректері жоқ әңгімелерге дәстүрлі күмәнділігін сақтауы керек» деген қорытынды жасады. Дегенмен, 2012 жылдың шілдесінде NYT газетінде «Сізде Қытайға қызғаныш бар ма?» деген сұраққа Фридман: «Сіз өзінің үкіметінің Қытай сияқты автократиялық түрде тиімді әрекет етуін қалайтын адамның қызғанышын сезіп тұрсыз», – деп жауап берді. Сондай-ақ, 2011 жылы BBC-ге берген сұхбатында Фридман өзінің балалары «күшті және өркендеген Қытайды тепе-теңдейтін күшті Америкада өмір сүргісі келетінін, ал күшті және өркендеген Қытай мен күмәнді, әлсіз және экономикалық және әскери тұрғыдан бұрынғыдай күшті бола алмайтын Америкада емес» деді. Фридманның еңбектері Қытайда танымал. Оның «Әлем тегіс» кітабы елде бестселлер болды, бірақ кітапта Қытайға қатысты сындық пікірлер елде жарық көрген кезде алынып тасталды. «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі «Қытайға өз арманы керек» атты мақаласының аудармасы Қытайда «қытай арманы» терминін танымал етуге көмектесті, бұл термин кейін Си Цзиньпиннің ұраны ретінде қабылданды. 2020 жылдың қыркүйегінде Фридман CNBC телеарнасына: «Менің ойымша, Трамп – Американың лайықты президенті емес. Бірақ ол Қытайға лайық болған АҚШ президенті. Бізге Қытаймен ойынды шешетін президент қажет болды. Трамп бұрынғы президенттерінен гөрі батыл және қаталдықпен оны істеді. Мен оны осы үшін мақтаймын», – деді. Сол жылдың қарашасында Фридман Си Цзиньпиннің «Қытай экономикасының Батыспен 40 жылдық тұрақты интеграциясына нүкте қойғанын» атап өтті.

In September 2009, Friedman wrote an article praising China's one party autocracy, saying that China's leaders are "boosting gasoline prices" and "overtaking us in electric cars, solar power, energy efficiency, batteries, nuclear power and wind power." The article was in turn subject to critical analysis: Matt Lewis who wrote, "Friedman's apparent wish for a 'benign' dictator is utopian, inasmuch as it ignores Lord Acton's warning that 'absolute power corrupts absolutely.'" and William Easterly who quotes Friedman's one party autocracy assertions as part of his academic paper in which he concluded that, "Formal theory and evidence provides little or no basis on which to believe the benevolent autocrat story" and that, "economists should retain their traditional skepticism for stories that have little good theory or empirics to support them." However, in a July 2012 article in the NYT, When asked if he had "China envy" during a Fresh Dialogues interview, Friedman replied, "You detect the envy of someone who wants his own government to act democratically with the same effectiveness that China can do autocratically." Likewise, in a 2011 interview with the BBC Friedman says that he wants his children to live in a world where "there's a strong America counterbalancing a strong and thriving China, and not one where you have a strong and rising China and an America that is uncertain, weak and unable to project power economically and militarily it historically did." Friedman's work is popular in China. His book The World is Flat was a bestseller in the country, although criticism of China in the book was removed when it was published in the country. A translated version of his article from The New York Times, "China Needs Its Own Dream", has been credited with popularizing the phrase "Chinese Dream" in China, a term that was later adopted as a slogan by Xi Jinping. In September 2020, Friedman told CNBC that "Trump is not the American president America deserves, in my opinion. But he definitely is the American president China deserved. We needed to have a president who was going to call the game with China. And Trump has done it, with I would say more grit and toughness than any of his predecessors. I give him credit for that." In November the same year, Friedman observed that Xi Jinping had brought about "an end to four decades of steady integration of China’s economy with the West".

Иран

Иран мен әлемнің ірі державалары арасындағы ядролық келісімге сәйкес, Фридман сұхбатында: "Біздің Таяу Шығысқа деген көзқарасымыз Израиль, Сауд Арабиясы және Түркиямен тығыз байланысты, және олардың барлығының өз мүдделері бар. 9/11-дегі 19 қаскөрушінің 15-і Сауд Арабиясынан, ал Ираннан ешқайсысы емес! Ирандықтар 9/11 оқиғасынан кейін америкалықтарды қолдау үшін спонтанды демонстрация өткізді". Ол былай деп қосты: "Иранның (Сауд Арабиясына қарағанда) ең қызықтысы – оның нақты саясаты бар екендігі. 85 миллион халқы бар, ұлы өркениеті бар, көптеген білімді ерлер мен әйелдері бар ел. Егер олар бомба жасағысы келсе, оны жасайды. Олар ең қатал санкциялар аясында да мұны істей алатындарын көрсетті. Олар – аман қалғандар". 2024 жылдың 2 ақпанында Фридман "Жануарлар әлемі арқылы Таяу Шығысты түсіну" атты аллегориялық мақаласын жазды, онда ол Иранды Йемен, Ливан, Ирак және Сириядағы өкілдері бар метафоралық "паразиттік шершең" ретінде бейнеледі, ал олардың өкілдерін – көбелектер ретінде көрсетті. Фридман "Бізде [Америкада] бүкіл ормандарды өртеп жібермей, шершенді қауіпсіз және тиімді өлтіретін ешқандай қарсы стратегия жоқ" деді, бұл Америка Иран мен оның одақтастарын жою үшін бүкіл Таяу Шығысты әскери жолмен қиратуы мүмкін екенін білдіреді. Ол Таяу Шығысты "көзқарастыруға" болатынын Animal Planet телеарнасын көру арқылы түйіндеді.

Радикалды центризм

2010 жылдары Фридман радикалды центризм саясатын қолдап бірнеше мақала жазды. Біреуінде ол: "Радикалды орталық күшті болуды қаласа, тек шағымданып отыра алмайды. Оған өз бастауынан туған қозғалыс керек" деді. Тағы бір мақаласында Фридман 2012 жылғы АҚШ президенттік сайлауына радикалды центрист кандидатты ұсынуға тырысқан Americans Elect ұйымын жариялады. Сол мақалада "Америка саяси өмірін басып алған екі партиялық монополия" сынға алынды. Фридманның радикалды центризм туралы мақалалары, әсіресе либералдар тарапынан көп сынға ұшырады.

Сын

2012 жылдың 25 шілдесінде Salon журналына жазған американдық журналист Гленн Гринвальд: «Америкалық элита арасындағы оның мәртебесі – елдің империялық құлдырауын түсіну үшін ең маңызды фактор». Джон Эспозито 2014 жылы оны мұсылмандар терроризмге қарсы жеткілікті дауыс көтермейтінін екі рет жазғаны үшін сынады, бірақ «оның газетінде мұсылмандардың осындай айыптаулары жарияланған». Кейбір сыншылар Фридманның ерекше стильін, оның аралас метафоралар мен теңеулерді жиі қолдануын сынады. Уолтер Рассел Мид оның прозасын «кейде жалаң Орта Батыс тілі» деп сипаттады, «жаһанданудың кереметтігіне қатысты уай-уай дейтін шақырулармен толысқан». Онда Липпманның темірдей сәнділігі, Скотти Рестонның қарапайымдылығы немесе Морин Доудтың қызықты сөздері жоқ, сондықтан оны аз мөлшерде оқу керек. Сол сияқты журналист Мэтт Тайбби Фридманның жазбалары туралы: «Фридман сіздің қиялыңызға келмейтіндей күлкілі сөздер ойлап тапты, және өзіндік түсіндіру үшін ұсынған «бейнелі» тілді көзге елестетуге тырыссаңыз, көбінесе Бастер Китон/Үш қасқыр мектебінің таза физикалық комедиясын көресіз, бүкіл елдер мен халықтар оның әдеби тәжірибелерінен сырғып, құлайды». Александр Кокберн New York Press газетінде былай деп жазды: «Фридман әр апта сайын ғылымға белгілі Липман синдромының ең ауыр жағдайларын көрсетеді, бұл атақты журналист және сөз сатушы Уолтер Липманның есімімен аталған, және барлық сарапшылардың мақтанышпен өсуге бейімділігін көрсетеді». Кокберн Фридманның мақтанышы оған Бейруттағы басқа соғыс тілшісінің тәжірибесін өзінің тәжірибесі ретінде көрсетуге мүмкіндік бергенін айтты. 2017 жылдың желтоқсанында Хамид Дабаши Фридман туралы: «Томас Фридман – білімі жоқ ақымақ, және мен мұны қорлау ретінде айтпаймын. Мен мұны дұрыс білім алмаған, либералды сионист ретінде ең жоғары баға берушіге сатылған адамның клиникалық диагнозы ретінде айтамын, сондықтан ол New York Times газетінің белгілі жазушысы болды». 2017 жылдың қарашасында Мехди Хасан Фридманның «Сауд Арабиясының Араб көктемі, соңғысы» деген мақаласын сынады, онда ол Мұхаммед бин Салманды жаңартушы реформатор және исламның орташа түрінің жақтасы ретінде сипаттады. Хасан Фридманның мақаласын «құрылыс» деп сипаттады және «егер Сауд Арабиясы Ақиқат және насихат министрлігін құрған болса, олар Том Фридманға министр қызметін ұсына алады» деді, Йемендегі азаматтық соғысқа қатысқан Сауд Арабиясы мен бин Салманға қарамастан, тек қысқаша айтқаны үшін мақаланы сынады, және Фридманның бин Салман Сауд Арабиясы исламын 1979 жылы Меккедегі Ұлы мешіттің басып алуына дейін болған орташалыққа қайтаруға тырысып жатыр дегенінің Салафи қозғалысы мен Сауд әулетінің ұзақ тарихына қатысты екенін ескермеді. 2018 жылдың сәуірінде Баррет Браун Фридманды «кім билікте болса да, оған сенудің әдеті» үшін сынады. Браун осы фразаны 2014 жылғы «Путин үшін тамыр жаюды жалғастырыңыз: Эстеблишмент сарапшылары және американдық құзыреттің батысы» кітабының атауында да қолданды.

American journalist Glenn Greenwald, writing for Salon on July 25, 2012, commented: "His status among American elites is the single most potent fact for understanding the nation's imperial decline." John Esposito criticized him in 2014 for writing twice that Muslims do not speak up against terrorism, and yet "his own newspaper has had these denunciations [by Muslims]." Some critics have derided Friedman's idiosyncratic prose style, with its tendency to use mixed metaphors and analogies. Walter Russell Mead described his prose as being "an occasionally flat Midwestern demotic punctuated by gee whiz exclamations about just how doggone irresistible globalization is – lacks the steely elegance of a Lippmann, the unobtrusive serviceability of a Scotty Reston or the restless fireworks of a Maureen Dowd and is best taken in small doses." Similarly, journalist Matt Taibbi has said of Friedman's writing that, "Friedman came up with lines so hilarious you couldn't make them up even if you were trying – and when you tried to actually picture the 'illustrative' figures of speech he offered to explain himself, what you often ended up with was pure physical comedy of the Buster Keaton/Three Stooges school, with whole nations and peoples slipping and falling on the misplaced banana peels of his literary endeavors." In a column for the New York Press, Alexander Cockburn wrote: "Friedman exhibits on a weekly basis one of the severest cases known to science of Lippmann's condition, named for the legendary journalistic hot air salesman, Walter Lippmann, and alluding to the inherent tendency of all pundits to swell in self importance to zeppelin like dimensions". Cockburn said Friedman's hubris allowed him to pass off another war correspondent's experience in Beirut as his own. In December 2017, Hamid Dabashi wrote about Friedman: "Thomas Friedman is an ignorant fool and I do not mean that as an insult. I mean it as a clinical diagnosis of an almost illiterate man who has been cheated out of a proper undergraduate education, sold as a liberal Zionist to the highest bidder, and thus has managed to ramble and blabber his way up as a top notch New York Times columnist." In November 2017 Mehdi Hasan criticized "Saudi Arabia’s Arab Spring, at Last", a column written by Friedman, in which the latter characterized Mohammed bin Salman as a modernizing reformer and a champion of a moderate form of Islam. Hasan described Friedman's article as "nauseating", and suggested that "if the Saudi Arabian government were to set up a Ministry of Truth and Propaganda, they could offer the job of minister to Tom Friedman", critiquing the piece for only mentioning the Yemeni Civil War in passing despite Saudi Arabia and bin Salman's significant involvement in the conflict, and arguing that Friedman's claim that bin Salman was returning Saudi Islam to a state of moderation that existed before the 1979 Grand Mosque seizure in Mecca ignored the long history of ties between the Salafi movement and the House of Saud. In April 2018, Barrett Brown criticized Friedman for "his serial habit of giving the benefit of the doubt to whoever happens to hold power", Brown also used this phrase in the title of his 2014 book "Keep Rootin' for Putin: Establishment Pundits and the Twilight of American Competence".

Жеке өмір

Фридманның әйелі Энн (Баксбаум) – мұғалім және Айова штатының Маршалтаун қаласының тумасы. Стэнфорд университеті мен Лондон экономика мектебін бітірген ол, Фридман "ең жақсы досы" деп сипаттайтын жылжымайтын мүліктерді дамытушы Мэтью Баксбаумның қызы. Олар 1978 жылы Алғыс айту күні Лондонда үйленді және Мэриленд штатының Бетезда қаласында 11 400 шаршы футтан тұратын сарайда тұрады. Олардың екі қызы бар: Орли (1985 жылы туған) және Натали (1988 жылы туған). 2020 жылғы алғашқы сайлауда Майкл Блумбергті, ал 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Джо Байденді қолдады. Фридман Вашингтон қаласындағы тілге арналған жеке музей Planet Word директорлар кеңесінің мүшесі.