Кіріспе
Мэри (; Кириллица: Мары, 1992–1993: Маркс), бұрын Мерв, Меру және Александрия Маргиана деп аталған, Түрікменстанның Қарақұм шөліндегі оазисте орналасқан қала, Мургаб өзенінің жағасында. Бұл Мэри облысының астанасы. 2010 жылы Мэриде 126 мың адам тұрды, 1989 жылғы халық санағы бойынша 92 мың адамды құрады. Көне Мерв қаласының қираған орындары қазіргі қаланың жанында орналасқан.
Mary (; Cyrillic: Мары, 1992 1993: Marx), formerly named Merv, Meru and Alexandria Margiana, is a city on an oasis in the Karakum Desert in Turkmenistan, located on the Murgab River. It is the capital city of Mary Region. In 2010, Mary had a population of 126,000, up from 92,000 in the 1989 census. The ruins of the ancient city of Merv are located near the present day city.
Этимология
Атаниязов "Муру" деген атау зороастрийлік мәтіндерде Соғд (Соғдия) және Бахти (Бактрия) деген жер-атауларымен бірге кездесетінін, ал "Маргиана" атауы 2500 жыл бұрын Иранның Бехистун қаласындағы тастарға қашалған екенін айтады. Атаниязов "атау Мерв аш Шахижан түрінде қолданылған", содан кейін Муру, Мору, Маргиана, Марг, Маргуш, Мару, Мару шаху джахан, Мару Шаху езан, Мерв және Мары сияқты түрлер пайда болғанын қосады. Кейбір ғалымдар "марг" сөзін "жасыл дала" немесе "жайылым" деп түсіндіреді, сонымен қатар парсы тілінде марг мал өсіруге арналған жерді білдіретінін атап көрсетеді.
Тарих
Мерв ежелгі қаласы Жібек жолындағы оазис қала болған. 13 ғасырда моңғолдар оны қиратқанда, халқының қырсыны шығарған. Жібек жолындағы орналасуының арқасында уақыт өте келе қайта жаңғырған, бірақ 19 ғасырда Теке көшпелілерінің шабуылынан қайтадан қирады. Эдмунд О'Донован 1882 жылы Мервті тек "географиялық ұғым" деп сипаттады. Ол жарты миллион Теке түрікмендерінің Бохара мен Мешхед арасындағы керуендерге қызмет көрсетумен қатар, мал шаруашылығымен, тонаумен және ұрлықпен күнекөрлік ететін белгілі бір аумақты білдіреді деді. Егер менің келгенімнен кейін пайда болған жерді есептемегенде, қазір Мерв деп аталатын орталық нүкте жоқ. Мен Мурғаб өзені бойындағы Қошид хан қаласының бекінісі туралы айтып отырмын. Бұл оқиға Ауғанстан, Ұлыбритания және Ресей армиясы арасындағы Панждех оқиғасына әкеп соқты. Сол жылы қала Ресейдің әскери және әкімшілік бекеті ретінде құрылды. 1918 жылдың тамыз айында Мерв маңында 40 пәнджәп әскерінен және британдық офицерден тұратын британдық Үнді армиясының пулемет бөлімі большевиктерге қарсы тұрды. Бұл Қырым соғысынан бері британ және орыс әскерлерінің арасындағы алғашқы тікелей қақтығыс болды. Кеңес Одағы Мэри маңындағы ауданды мақта өндірісінің орталығы ретінде дамытты, осы үшін кең ауқымды суару жүйесі пайдаланылды. Ұлы Кеңес энциклопедиясының Мария туралы мақаласында былай делінген: "Мария (1937 жылға дейін Мерв), Түрікмен КСР-інің Мария облысының орталығы. Мурғаб өзені мен Қарақұм каналының бойында орналасқан. Ташкент, Красноводск және Құшқа қалаларына теміржол желілерінің тоғысқан жері. 67 мың тұрғын (1973; 1897 жылы 8,5 мың, 1939 жылы 37 мың, 1959 жылы 48 мың). Ірі жүнді тазарту зауыты, мақта тазартатын машина, машина жасау зауыттары; құрылыс бірлестігі; азық-түлік (диірмен, нан пісіру және ет өңдеу бірлестіктері, сүт зауыты және т.б.), былғары өнеркәсібі, кілем тоқу өндірісі. Мэри маңында 1973 жылы Мария округінің мемлекеттік электр станциясы іске қосылды. Медициналық және педагогикалық колледждер. Революция тарихы мұражайы. Драма театры. 1968 жылы қаладан батысқа қарай 20 шақырым жерде Шатлық газ кен орнында табиғи газтың үлкен қоры табылды. Мэри 1992 жылдың 18 мамырында Кеңес Одағының ыдырауынан және Түрікменстанның тәуелсіздік жариялауынан кейін Мария облысының орталығы болды. 2000-жылдары көптеген көшелер мен жаңа тұрғын үйлер салынды. Жаңа әуежай терминалы, Түрікмен мемлекеттік энергетикалық инженерлік институтының жаңа ғимараты, театр, жаңа кітапхана, жаңа тарихи мұражай, Руханият сарайы, Маргуш қонақ үйі, медициналық диагностикалық орталық, Эне Мәһри босандыру және балалар медициналық орталығы, Гурбангули Хаджи мешіті, стадион, ат спорты кешені, жабық бассейн және жаңа теміржол станциясы салынды. 2012 жылы қала ТМД-ның мәдени астанасы деп жарияланды.
only a "geographical expression." It means a certain amount of cultivated territory where half a million Tekke Turkomans manage to eke out an existence by pastoral pursuits, plunder, and thievery, combined with the caravan service between Bokhara and Meshed. There is no central point which you can call Merv now, if I except the place which has grown into existence since my arrival. I speak of Koushid Khan Kala, a fort at a point on the river Murghab
It was occupied by Imperial Russia in 1884, triggering the Panjdeh incident between Afghanistan, British forces, and the Imperial Russian Army. The modern settlement was founded later that year as a Russian military and administrative post. A force of the British Indian Army consisting of a machine gun detachment comprising 40 Punjabi troops and a British officer resisted the Bolsheviks near Merv in August 1918, in what was the first direct confrontation between British and Russian troops since the Crimean War. The area surrounding Mary was developed by the Soviet Union as a center for cotton production through the use of extensive irrigation. The Great Soviet Encyclopedia article on Mary reads in part,Mary (until 1937 Merv), city, center of Mary oblast' of Turkmen SSR. Located on the Murghab River and Karakum Canal. Junction of railroad lines to Tashkent, Krasnovodsk, and Kushka. 67 thousand residents (1973; 8.5 thousand in 1897, 37 thousand in 1939, 48 thousand in 1959). Large wool degreasing plant, cotton gin, machine building factories; building construction amalgamate; food (milling, baking, and meat packing amalgamates, dairy plant, etc. ), leather industry, carpet production. Near to Mary began to operate in 1973 the Mary District State Electrical Power Plant. Medical and pedagogical colleges. Museum of history of the revolution. Drama theater. In 1968, huge reserves of natural gas were discovered 20 kilometers west of the city in the Shatlyk Gas Field. Mary became the center of Mary Province on 18 May 1992, after the collapse of the Soviet Union and the Turkmen proclamation of independence. In the 2000s, many streets and new residential areas were built. The new airport terminal was constructed, as was a new building for the Turkmen State Power Engineering Institute, a theater, the new library, a new historical museum, the Palace of Spirituality , the Margush Hotel, a medical diagnostic center, the Ene Mähri obstetric pediatric medical center, the Gurbanguly Hajji Mosque, a stadium, an equestrian complex, an indoor swimming pool, and a new railway station. In 2012, the city was declared one of the cultural capitals of the CIS.
Әкімшілік жағдай
Мэри қаласы Мэри облысының орталығы болып табылады. Мэри – аудандық деңгейдегі маңызды қала, яғни ол ешқандай аудан құрамына кірмейді және әкімшілік тұрғысынан тікелей облысқа бағынады. Дегенмен, қаланы айнала қоршап тұрған Мэри ауданы да бар. Ауданның әкімшілік орталығы да Мэри қаласы, бірақ ол қаланың құрамына кірмейді. Мэри қаласына Сапармұрат Түркменбашы кенті және Мүлікбурказ, Солтаныз, Йолли ауылдары кіреді.
Экономика
Мэри – Түрікменстанның төртінші ірі қаласы және табиғи газ және мақта өнеркәсібі үшін маңызды өндіріс орталығы. Бұл екі сала елдің негізгі экспорттық кірісін қамтамасыз етеді. Мэри мақта, астық, тері және жүн саудасының орталығы болып табылады.
Көлік
Мәриям елдің 600 шақырымдық тас жол желісі арқылы Ашхабад, Тежен және көрші елдермен байланысты.
Кітапхана
Мэридің кітапханасы Мэри ауданының ең ірі аймақтық кітапханасы болып табылады. Кітапхананың құрылысы 2010 жылдың ақпан айында басталды. Кітапхана 2011 жылдың 20 қазанында ресми түрде ашылды және Түрікменстан Президенті Гурбангулы Бердымухамедов ашылу салтанатын өткізді. Ғимарат шар пішіндес, және оны 62 бағана қолдайды. Кітапхананың биіктігі 42 метр. Үш қабатты ғимарат үш миллион кітап сақтауға және 600 оқырманды бір уақытта қабылдауға арналған. Кітапхана қорына кітап дүкені, тоғыз оқу залы, интернет мүмкіндіктері, егде саяндарға арналған жеке оқу залы, арнайы бөлімдер кеңсесі, конференц-залдар және балалар бөлмесі кіреді. Кітапхананың гүлдің жапырақтары түріндегі күмбезінің астында телескоп орналасқан.
Басқа
Мэри өңірлік мұражайымен әйгілі. Басты футбол командасы – «Мерв Мэри», олар «Мэри» стадионында ойнайды. Түрікмен кераиттері несториан дәстүрі бойынша, Мәриям Ананың қабірі Мэриде орналасқан деп есептейді.