Кіріспе
Түрікменстанның Тежен қаласы (ескіше жазылуы: Теджен, Теженд, Тежент) – Түрікменстанның Ахал облысындағы Қарақұм шөліндегі оазис қаласы. Ол М37 тас жолы бойында, Дүшак пен Мары қалалары арасында, Ашхабадтан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Халық саны шамамен 52 000 адамды құрайды. Шығысқа қарай ірі Мары оазисі жатыр. Хлопин Теженнің Зороастрдың туған жері болуы мүмкін екенін айтады.
Tejen (older spellings: Tedzhen, Tejend, Tejent) is an oasis city in the Karakum Desert, in Ahal Province of Turkmenistan. It lies along the M37 highway, between Dushak and Mary, by road southeast of Ashgabat. It has a population of approximately 52,000. To the east is the larger oasis of Mary. Khlopin suggests Tejen may have been the birthplace of Zoroaster.
Этимология
Тедженнің мағынасы белгісіз. Атаниязов түсіндірді: «Бұл ежелгі атаудың мағынасы анық емес». Бартольд бұл атаудың Х-ХI ғасырларда Тюжен түрінде де қолданылғанын айтқан. Вамберь оны tei e hend (tei e kent, tei – «төмен», kent – «ауыл», «қала») сөздерінен шығарған және «қаланың төменгі ағысында», «өзеннің төменгі ағысында» деген мағынаны берген. Ол сөздің мағынасын «шөлдегі қала» деп түсінген болуы мүмкін деп жазады. Герруд өзені бойындағы ауылдың аты айтылады. Бұл атау «қаланың етегі» дегенді білдіреді. Бартольд дұрыс айтқандай, бұл атау бірінші өзеннің аты емес, округтің, ауылдың немесе жердің аты, себебі өзеннің өзі жоғарғы ағысында Hererrud (Herat rud, яғни «Герат өзені»), ал Сарастан төмен Khushk rud, яғни ол «Сусыз өзен» деп аталған. Парсы тілінде khushk – «құрғақ», rud – «өзен» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өзеннің ерекше белгісі, яғни жазда суы тартылуымен байланысты.
Тарих
1883 жылы генерал Комаров Түркістанды Ресей жаулаған кезде Тежен қаласын басып алды. 1916 жылы түрікмендер орыстарға қарсы көтеріліске қатысқанда Тежен оқиғалардың ошағы болды. 2022 жылдың 9 қарашасында парламент қаулысымен Тежен қаласының аудандық мәртебесі алынып, қарапайым аудан қаласы деңгейіне төмендетілді.
Экономика
Тежен өрік өндірісімен танымал және көптеген тоқыма фабрикаларын қамтиды. Қалада бір ғана қонақ үй бар, ол – Тежен қонақ үйі. Теженде 240 миллион долларлық Тежен карбамиді (мочевина) зауыты орналасқан, ол 2005 жылдың 18 наурызында пайдалануға берілді және жылына 350 000 тонна мочевина өндіруге арналған. Сонымен қатар, Тежен жергілікті түрде "Тежен шайы" деп аталатын есірткісімен де белгілі.
Мемлекеттік мекемелер
Тежен қаласында түрме орналасқан.
Көрнекті орындар
Қалада Шарман Ахун мешіті және Тежен қонақ үйі бар.
Көлік
Бұл Транскаспий темір жолының аялдамасы, және 1996 жылы Ирандағы Сарахс арқылы Машхадқа жаңа темір жол желісі ашылды. Елдің 600 шақырымдық автобаны арқылы Ашхабад, Мари, Түркменабат және көрші елдерге қатынау мүмкіндігі бар.