Кіріспе

Италиялық антипапа (11 ғасыр)

Бенедикт X (1073/1080 жылдары қайтыс болды), туған аты Джованни, 1058 жылғы 5 сәуірде Папа Стефан IX-тың орнын басу үшін сайланды, бірақ қарсыластар тобы Николай II-ні сайлап, оған қарсы шықты. Ол 1059 жылғы 24 қаңтарда Римнен қашып кетті және қазіргі таңда антипапа ретінде танылады. Ол сол кездегі аймақтағы үстем саяси династияның мүшесі, Тускулум графы Альберик III-нің кіші ұлы, Поли лорды Гвидоның ұлы еді. Джованни 1048 жылы тақтан түсірілген әйгілі Папа Бенедикт IX-тың сіңілі баласы болды. Бенедикт X-қа кейіннен білімі жетпегендігі үшін Mincius (жұқа) деген лақап ат берілді. Оның анасы 1060 жылғы сәуір айында оның сот процесіне қатысты.

Өмірбаян

Велетри епископы Джованни 1050 жылы папа Лев IX оны кардинал қылып тағайындады. Дегенмен, ол шіркеуді реформалауды қалағандардың арасында зор құрметке ие болды және 1057 жылғы жазда папа Виктор II-нің мүмкін болатын ізбасары туралы кеңес сұрағанда, Лоррейндік кардинал Фредерик ұсынған бес адамның бірі болды. Папа Виктор 1057 жылдың 28 шілдесінде Ареццода қайтыс болды, онда ол синод өткізіп үлгерген еді, бірақ оның ізбасары 1057 жылдың 2 тамызында Римде, Сан-Пьетро-ин-винколи базиликасында сайланды және келесі күні киеленді. Бір жылдың ішінде Стефан IX (Фредерик Лотарингиялық) он үш жаңа кардинал тағайындады. Питер Дамиан Равенна тумасы, Солтүстік Италияда білім алған. Убдерто Погги Лукка герцогтығындағы Поггиодан (қазіргі Поггио Луценцио) шыққан. Бруно, Сан-Сабинаның кардинал-дияконы, Германиядан келген. Угобальдо дельи Обици Луккадан келген. Алберик бенедиктині, Беневенто маңынан шыққан. Ересек кардиналдардың арасында Бонифаций Альбанолық Апулиядан, Уго Сильва Кандида Бургундиядан, ал Стефан Сан-Крисогонолық Клюни монахы болды. 1058 жылы папа Стефан римдіктердің күштеп, Константинопольден әкелген қазынасынан айырылды, себебі ол патриарх Михаил Церуларийді анафемаға ұшыратып, Ұлы Скизманы бастаған елшілікке қатысқан еді. Ол қалған қазынаны Монтекассиноға ауыстырды, содан кейін 1058 жылдың қаңтарында Сполето герцогы етіп тағайындаған ағасы Годфримен кеңесу үшін Тосканаға асықты. Кейбіреулер тіпті Стефанның өз бауырын император етуді ниеттенгені айтылды. Ол кенеттен әлсіреп, 1058 жылдың 29 наурызында Флоренцияда қайтыс болды. Оған сапар барысында римдіктердің бірі у берген деген қауесет бар. Римдіктер сондай-ақ Годфридің Римді қайта бақылауға алу үшін 500 сарбаз бен ақша жібергенін мәлімдеді, бұл римдіктерді әрекет етуге итермеледі. Папа Стефан Римнен кетер алдында, Рим епископтарының, дін қызметкерлерінің және халқының қатысуымен, кардинал Хильдебранд Германияға миссиямен оралғанша сайлау өткізілмеуі туралы жарлық шығарды, бұл жағдайды бұзу анафемамен жазаланады. Хильдебранд (кейіннен папа Григорий VII) императрица Агнес сарайына жіберілді, ол Стефанның сайлануының заңдылығына күмән келтірген еді. Оқиғаның тағы бір нұсқасында папа Стефан епископтарды, кардиналдарды және диакондарды шақырып, олардың кейбіреулерінің қасиетті әкелердің жарлықтарына сәйкес емес, жай ғана адамдардың көмегімен папалық таққа отыруды жоспарлап отырғанын айтты. Жиналған дін қызметкерлері канон заңына сәйкес болмаса, ешқашан да папа болуға келіспейтіндеріне ант берді.

Папа ретінде таққа отырғызылды

Папа Степанның қайтысы туралы хабарды Римге екі кардинал-епископ, Сильва-Кандидалық Гумберт және Тускулумдық Петр жеткізді. Рим аристократиясының бір бөлігі, сондай-ақ неміс папалары мен кардинал Хильдебрандтың жүргізіп жатқан реформаларына қарсы болған көптеген дін қызметкерлері төңкеріс жасады. Жетекшілері бір ғасырдан астам уақыт бойы Римнің дәстүрлі басшылары болды: Тускулумдық Альбериктың ұлы, Папа Бенедикт IX-тың інісі Грегори; Райнериус ұлы, Галерия графы Герард; және Тиволиден Кресценций әулетінің Монтичелли тармағының мүшелері. 4-5 сәуір түнде олар үлкен күштермен Римге күшпен еніп, бақылауға алып, жауларының сөзімен «тирандық» орнатты. Кардинал Джованни, Тускулум епископы, 1058 жылдың 5 сәуірінде, өз еркінен тыс, папа ретінде таққа отырды. Оның сайлануын оның отбасы ұйымдастырған делінеді. Ол бұрыннан епископ болғандықтан, оны қанағаттандырудың қажеті болмады, тек таққа отырғызу ғана қажет еді. Кардинал Петр Дамиани және оның реформалық партиядағы жақтастары оқиғаға қатты қарсылық білдіріп, анафема жариялай бастады. Соңында ол және оның ізбасарлары қорқып қашып кетті. 5 сәуірдегі тәртіпсіздікке куә болған кардинал Гумберт пен кардинал Петр Тускулум бірнеше күннен кейін Беневентоға қашып кетті. Осының салдарынан бірқатар кардиналдар сайлаудың заңсыз болғанын мәлімдеді. Кардиналдар көп ұзамай Римнен қашып кетті. Гилдебранд неміс сарайынан оралғанда Бенедикттің сайланғанын естіп, оған қарсы тұруға шешім қабылдады. Ол Флоренцияға барып, Герхард Бургундияны, Флоренция архиепископын, оның орнына папа етіп сайлау үшін Лотарингия герцогы Годфри, Сполето герцогы және Тоскана маркизінің қолдауын алды. Годфри жақында қайтыс болған Папа Стефан IX-тың ағасы болды. Императрица Агнес осы мәселені қолдады. Бенедикттің сайлануына қарсы болған кардиналдар 1058 жылдың желтоқсан айында Сиенада бас қосып, Герхардты сайлады, ол содан кейін Николай II деген атқа ие болды.

Депозит беру

Содан кейін Николай Римге бет түзеді, жолында Сатриде синод өткізіп, онда Бенедиктті құлатылған және анафема деп жариялады. Николайдың қолдаушылары Римді басып алып, Бенедиктті Галерия графы Герардтың сарайына қашуға мәжбүр етті. Римге келген Николай 1059 жылғы 24 қаңтарда папа болып киеленді. Одан кейін ол Капуаның билеушісі граф Ричард Аверсаны мойындауға келіскен соң, Оңтүстік Италиядағы нормандардың көмегімен Бенедиктке және оның жақтастарына қарсы соғыс ашты. 1059 жылдың басында Кампанияда алғашқы шайқас болды, ол Николай үшін толыққанды жеңіс болмады; бірақ сол жылы оның әскерлері Праенесте, Тускулум және Номентоны бағындырды, содан кейін Галерияға шабуыл жасап, Бенедиктті сол жылдың күзінде бас игізуге және паптықтан бас тартуға мәжбүр етті. Кардиналдардың бірі, Петр Дамиани, Бенедикттің мінез-құлқы туралы жеке куәлік беріп, оның білімді, жанды мінезді, таза және күдік тудырмайтын, сондай-ақ қайырымдылық жасауға жомарт екенін айтты. Бенедиктке бостандық берілді, ол Николай II-нің киелену рәсіміне бірнеше күн қалғанда (1059 жылғы 24 қаңтарда) Латеран сарайынан шығып кетті. Ол Пассерани қамалына (Риети маңындағы шағын қала), префект Кресценцийдің ұлы Регетеллдің иелігінде болған, ал одан Галлерияға (Браччанодан алыс емес), Райнерийдің ұлы граф Герардтың иелігіндегі жерге кетті. 1060 жылғы наурыз айында ол Римге оралып, Санта-Мария-Маджоре маңындағы үйінде отыз күн тұрды. Содан кейін архидиакон Хильдебранд оны күшпен тұтқындап, Латеранға алып келді, онда кеңес отырысы өтіп жатқан еді. Папа Николай оның мойынсұнуын жеткіліксіз деп санады және 1060 жылғы сәуір айында оны ашық түрде соттады, Хильдебранд оның айыптаушысы болды. Хильдебранд Бенедиктке бір құжатты ұстатып, оны дауыстап оқып, қол қоюын талап етті. Бенедикт өзін айыптаудан бас тартып, бұл оған қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Жылап, азапталып, оны оқуға мәжбүр етті. Бенедикттің паптық тәжді өз еркінен тыс кигенін жалбағанына қарамастан, ол кінәлі деп танылды, орнынан алынып, барлық атақтарынан және дін қызметкері және епископ ретіндегі дәрежесінен айырылды. Одан бөлек, ол Сант-Агнес базиликасының сыртындағы қонақ үйіне ("hospitium") қамауға алынды. Папа Николай II-нің рухани кеңесшісі, Сант-Анастасияның бас діни қызметкері Суппус, оған кешірім көрсетуді сұрады, содан кейін Бенедикт лектор лауазымына қайта орналастырылды.

Салдары

Бұл оқиғалардың ең маңызды салдары 1059 жылы Пасхада Латеран сарайында Папа Николайдың төрағалығымен өткен синодта папа сайлауы туралы жаңа ережелерді қабылдау болды. Оған 113 епископ және басқа да дін қызметкерлері қатысты. Ол папа сайлауында дауыс беруді кардинал-епископтарға, ал мақұлдау құқығын кардиналдар алқасына шектеді. Сайлаудан бұрын немесе кейін алынатын императордың санкциясы жойылды. Бұл төменгі дәрежелі дін қызметкерлерінің, ақсүйектердің және римдік азаматтардың болашақ папаларды сайлаудағы рөлінен айырудың маңызды қадамы еді. Сонымен қатар, Бенедикт Велетри епископы ретінде басқарған епархия Папа Александр II-нің 1065 жылғы 11 маусымдағы "Si Extraneis" бұйрығымен Остия епископына берілді. Шамамен 1150 жылы Папа Евгений III екі епархияны біріктіріп, біреу етті. Бенедикт X XIII ғасырда Папа Хонорий III-нің кезіне дейін антипапа емес, заңды папа деп есептелді. Liber Pontificalis оның билік мерзімін 1058 жылғы 5 сәуірден 24 желтоқсанға дейін, яғни сегіз ай жиырма күн деп көрсетеді. Николай II 1059 жылғы 24 қаңтарда тағайындалды.