Кіріспе

1864 жылғы сәтсіз қаржылық алаяқтық
Азамат соғысы алтын алаяқтығы, сондай-ақ 1864 жылғы жалған жариялау деп те аталады, 1864 жылы Америка Азамат соғысы кезінде америкалық журналистер Джозеф Говард-младший және Фрэнсис Малисон Бруклин Игл газеті арқылы жасаған сәтсіз қаржылық алаяқтық. Говард пен Малисон соғысқа қатысты белгісіздікті пайдаланып, қаржылық паника тудырып, одан пайда табуды көздеді. Алаяқтар маржамен алтын сатып алып, содан кейін Нью-Йорк газеттерінде президент Авраам Линкольннің жалған жариялауын таратуға тырысты, онда ұлттық дұға күні және Одақ армиясына 400 000 қосымша сарбаз шақырылды. Говард пен Малисон инвесторлардың Линкольн әкімшілігі соғыстың жақсы қалыптасқан жоқ деп ойлайды деп үміттенеді, бұл олардың Одақ долларын тастап, алтын сатып алуына және оның бағасын көтеруіне әкеледі. Алтын бағасы жасанды түрде көтерілгеннен кейін, алаяқтар оны қымбатқа сатып, мол пайда таба алады, ал ешкім жариялаудың жалған екенін білмейді. Алаяқтықтардың құпия ақпарат ретінде қате түсінілгенін білген Линкольн мен Соғыс министрі Эдвин Стэнтон екі газетті жабуға және көптеген тілшілер мен телеграф операторларын қамауға бұйрық берді. Нью-Йорк қаласындағы әскери билік жариялаудың жалған екенін тез анықтап, алаяқтарды алаяқтық әрекет жасаған күндердің ішінде қамауға алды. Тілшілер мен телеграф операторлары жақын арада босатылды, ал Говард тамыз айына дейін, ал Малисон қыркүйек айына дейін түрмеде қалды. Олар түрмеде отырғанда Линкольн Говард пен Малисонның жалған жариялауына ұқсас жариялау жасады, онда Одақ армиясына 500 000 жаңа ерікті шақыру көзделді.

Қалпына келтіру

17 мамыр күні кешке Говард пен Маллсонның жас серіктесі бірнеше Нью-Йорк газеттеріне жалған Associated Press хабарламаларын жеткізді, онда жарлық жарияланғаны туралы айтылған. Түнде хабарламаны жеткізудің мақсаты – түнгі редакторлар ертеңгі газетке ендіруге құштар болатын, бірақ оның растығын тексеруге уақыты жетпейтін сенсациялық жаңалық ретінде жариялау еді. Алайда, жеткізуші жігіт хабарламаны New York Tribune кеңсесіне жеткізе алмады. New York Times және New York Daily News қызметкерлері бұл туралы білген соң күдікке ұшырап, оны жарияламауды шешті. New York Herald бастапқыда оны жариялады, бірақ редактор басқа екі ірі газет – Times және Tribune оны жарияламағанын түсінгенде күдікке ұшырап, жарлықты газеттен алып тастады және жалған құжатты басып шығарған мыңдаған дананы жойды. Нәтижесінде, 18 мамыр күні таңертеңгі басылымдарда тек Journal of Commerce және New York World газеттерінде ғана бұл жарлық жарияланды. 18 мамыр күні таңертең Journal және World редакторлары президенттің хабарламасын басқа газеттер жарияламағанын түсінгенде, олар алданғанын сезінді және газеттерін қайтарып алды. Бұл әрекеттің қаржылық қыры генерал Джон Дикс тарапынан тез анықталды, ал Мемлекеттік хатшы Уильям Сьюард сол күні жарлықты жалған деп айыптап мәлімдеме жасады. Говард пен Маллсон 21 мамырда тұтқындалды. Говард 23 тамызға дейін түрмеде отырды, содан кейін Говардтың отбасы досы Генри Уорд Бичердің тілегімен Линкольн оны босатуға бұйрық берді. Маллсон тағы бір ай түрмеде отырды, содан кейін Линкольн оны 20 қыркүйекте босатуға бұйрық берді, өйткені ол "өз ақымақтығына шын жүректен өкінетінін" жазған еді. 18 мамырда жарияланған жарлықтан кейін Линкольн әкімшілігі ерекше қатал шаралар қолданды. Президент генерал Дикске "Дүние" және "Журнал" газеттерінің редакторлары Мантон Марблды және Уильям Праймды тұтқындауға және олардың газет кеңселерін федералды әскерлермен басып алуға бұйрық берді. Линкольн мен Соғыс министрі Эдвин Стэнтон тәуелсіз телеграф компаниясының Нью-Йорк қызметкерлерін тұтқындауға бұйрық берді және Балтимор, Харрисбург, Питтсбург және Филадельфиядағы компания кеңселерін жапты. Вашингтондағы компания кеңселері де жабылып, іздестірілді, ал басшы тергелді және түрмеге қамалды. Келесі күні Эдвин Стэнтон Вашингтонда бірнеше журналисті тұтқындады: Генри Виллард, Адамс Шерман Хилл және Хорас Уайт. Марбл мен Прайм 21 мамырда босатылды, ал олардың газеттері 23 мамырда қайтадан жарияланды. Телеграф байланысын жабу бірнеше күннен кейін тоқтатылды, телеграф қызметкерлері және Вашингтондағы бақытсыз журналистер босатылды. Линкольн әкімшілігінің бұл әрекетке жауап ретінде қолданған қатал шараларының себебі Линкольн мен Стэнтонның бұл жарлық қауіпсіздіктің ауыр бұзуының салдары деп санағаны болды. Танысынан тыс жағдай, Говард пен Маллсон 400 000 жаңа сарбаз шақыру туралы жалған жарлықты жасақтаған кезде, Линкольн жүздеген мың жаңа сарбаз шақыру туралы нағыз жарлықты дайындап жатқан еді. Жалған жарлық туралы естігеннен кейін Линкольн және оның кейбір кабинет мүшелері оны олар қарастырып отырған жарияланбаған жарлыққа тым ұқсас деп ойлады және біреу оны оппозициялық баспасөзге (World және Journal Линкольннің жақтастары емес еді) жіберді деген қорытындыға келді. Сондықтан журналистерді, телеграф операторларын және газет баспаларын кеңінен тұтқындау – президенттің хабарламасын кім ағызғанын анықтауға жасалған әрекет болды және Линкольн мен оның кабинеті ақпараттың тарағанына көз жеткізгеннен кейін тұтқындалғандар босатылды. Линкольн 18 шілдеде армияға 500 000 жаңа ерікті шақыру туралы нағыз жарлығын жариялады.