Кіріспе

Көркем шығармаға сенімділік тудыру үшін қолданылатын тәсіл.

Жалған құжат – автордың көркем шығармадағы сенімділікті арттыру мақсатымен, нақты деректерге ұқсайтын құжаттарды ойлап табу, енгізу немесе айту арқылы қолданатын тәсіл. Жалған құжаттың мақсаты – аудиторияны ұсынылып отырған мәліметтердің шындыққа сәйкес екеніне көндіру.

Саясатта

Зиновьев хатындағы жалған құжат Ұлыбританиядағы алғашқы Лейбористік үкіметтің құлауына себеп болды. Жасырын барлау қызметтеріндегі қастандықтар соңғы кезде де орын алды, мысалы, Гарольд Уилсон 1960 жылдары Парламент мүшелерінің телефондарын тыңдаудың алдын алу үшін ережелер енгізді. 1903 жылы Ресейде алғаш жарияланған, еврейлердің бүкіл әлемді билеу жоспарын сипаттауды мақсат еткен «Сион ақсақалдарының хаттамалары» бірнеше тілге аударылып, 20 ғасырдың басында халықаралық деңгейде таратылды.

Өнер саласында

Суретші JSG Boggs-тың өмірі мен шығармашылығын жазушы және журналист Лоренс Весхлер жан-жақты зерттеді. Боггс валютаны ерекше мұқияттықпен және дәлдікпен салды, бірақ ол әрқашан тек бір жағын ғана салды. Содан кейін ол салған валютаның қағазымен бірдеңе сатып алуға тырысты. Оның мақсаты – әр банкнотты күнделікті саудаларда номиналды құнымен өткізу болатын. Ол осылайша тамақ, киім және тұруға орын сатып алды, ал сауда аяқталғаннан кейін оның банкноттары өнер нарығында номиналды құнынан әлдеқ есе қымбатқа бағаланды. Боггс өзінің туындыларының өнер нарығындағы жоғары құнынан ешқандай пайда таппады, тек сатып алған тауарларды, қалдық ақшаны, чектерді және басқа да осы сияқты материалдарды қайта сатудан ғана табыс көріп отырды. Ол көптеген елдерде тұтқындалды және оның жұмысына байланысты көптеген пікір таластары болды. Орсон Уэллстің "F for Fake" ("Жалған үшін") фильмі – бұл жалғандық туралы (өнердегі жалғандық және оны қоршаған журналистика) және фильмдегі жалған эпизодтар туралы керемет мысал. Фильмде белгілі өнер жалғаншысының, оның биографы Клиффорд Ирвингтің және Ирвинг басып шығуға тырысқан Говард Хьюздің жалған өмірбаяны туралы айтылады. Фильмде шындық пен жалғандық мәселелері зерттеледі, сонымен бірге Уэллс деректі түсірілімдермен қатар ойдан шығарылған сюжеттерді қосып, көрермендерді алдап отырады.

Крос-маркетингте

Фильмдер мен телешоуларды жарнамалау және тауар ретінде сату мақсатымен қосымша материалдар жасаудың ұзақ тарихы бар. Ойыншықтар, ойындар, түскі аспаптар, киім-кешек сияқты алуан түрлі материалдар жасалды, және кейбір жағдайларда олар бастапқы бағдарламадан кем емес, тіпті одан да көп кіріс әкелді. Ірі тауар сату салаларының бірі – баспа ісі. Көбінесе мұндай материалдар шоудың мифологиялық негізінде канонға жатпайды; алайда, кейбір жағдайларда кітаптар, журналдар және т.б. жаратушылардың өзінің қалауымен канондық болып есептеледі. Интернеттің дамуымен онлайн материалдың канондық мәні артып келеді.