Кіріспе

Балтық заманауи өнер орталығы (әдетте Балтық деп аталады, BALTIC деп стилдендірілген) – Англияның Тайн және Уэр графтығындағы Гейтсхед қаласында, Тайн өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан заманауи өнер орталығы. Онда тұрақты көрмелер жоқ, оның орнына жиі өзгеріп отыратын көрмелер, іс-шаралар мен білім беру бағдарламалары ұйымдастырылады. Гейтсхедте заманауи өнер орталығын ашу идеясы 1990 жылдары пайда болды, бұл жергілікті аймақтың жаңару кезеңі болатын – дәл осы жылдары Сейдж және Гейтсхед мыңжылдық көпірі де жоспарланды. Балтық 2002 жылдың шілдесінде, 1950 жылдан 1984 жылға дейін әртүрлі мақсатта пайдаланылған, қайта жаңартылған ұн тарту фабрикасының ғимаратында ашылды. Балтықтың архитектуралық дизайнын 1994 жылы жаңа заманауи өнер орталығын жобалау конкурсында жеңіске жеткен Эллис Уильямс архитектура фирмасынан Доминик Уильямс жасады. Ғимаратта көрме алаңдары, келушілерді қабылдау орталығы, шатырдағы мейрамхана және Тайн өзенінің панорамалық көрінісін ұсынатын сыртқы ашық алаңдар бар. Балтықтың қазіргі директоры, орталықтың бесінші басшысы – Сара Мунро, ол 2015 жылдың қараша айында қызметке кірді. 2022 жылдың қаңтар айына дейін Балтыққа 8 миллионнан астам келуші келді.

Балтық ұн диірмендері

Балтық ұн диірмендері Джозеф Ранк Ховисқа Халл қалалық Гелдер мен Китчен сәулетшілерінің 1930 жылдардың соңында жасаған жобасы бойынша салынды. Бірінші негіздер 1930 жылдардың соңында қаланды, және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылыс тоқтатылса да, диірмен 1950 жылы аяқталып, жұмыс істей бастады. Жергілікті халық "Тайнсайдтың мақтанышы" деп білген бұл диірменде өркендеген кезеңінде 300 адам жұмыс істеді. Ғимарат шығыстан батысқа қарай созылған екі параллель кірпіш қасбеттен тұрды, олар бетон силос негізінің арасында орналасқан. Бұл құрылымда 22 000 тонна астық сақтауға болатын. Ғимарат жобасында бидайды сақтау және тазалау үшін арналған үлкен силос та болды. 1957 жылы диірмен аумағына жануарлар азығын өңдеуге арналған "Көк Крест" диірмені қосылып, кеңейтілді. 1976 жылы болған өрт екі диірменнің де жабылуына себеп болды, бірақ силос 1984 жылға дейін Еуропалық экономикалық қауымдастығына тиесілі астықтың бір бөлігін сақтау үшін пайдаланылды. Балтық ұн диірмендері Тайн өзенінің жағасында орналасқан көптеген диірмендердің бірі болды, олардың барлығы өз өлшемдеріне байланысты жергілікті маңызды нысандар еді. Балтықтан төмен ағысқа қарай, өзеннің солтүстік жағалауында орналасқан Спиллерс диірмені 2011 жылы бұзылды. Тағы бір ірі диірмен CWS компаниясына тиесілі болды және Дунстон Стейтсінен өзен жоғары орналасқан.

Өнер орталығының құрылуы

Балтықтың қазіргі заманғы өнер орталығы ретінде ашылуы Гейтсхед қаласының өзен жағалауын қайта жандандыру және өнеркәсіптен кейінгі жаңғыртудың бір бөлігі болды. Жаңғырту 1990 жылдардың басында басталды және Кейсайдты заманауи архитектура орталығына айналдырды, оның ішінде Сейдж ғимараты мен Миллениум көпірі де бар.

Сәулет

1994 жылы Гейтсхед кеңесі Британдық сәулетшілер институтын Балтық ұн диірмендерін қайта жаңарту жобасын іріктеу үшін конкурс өткізуге шақырды. Конкурстың мақсаты – "Қазіргі заманғы бейне өнердің ұлттық және халықаралық орталығын құру" болды. Конкурс талабында әлем бойынша өнер орталықтарына айналдырылған ескі ғимараттардың бірнеше мысалы келтірілді, соның ішінде Португалиядағы Порто қаласындағы ұн диірменінің жаңартылуы және Лондондағы Банксайд электр станциясы (қазіргі Tate Modern мұражайы). Барлығы 140 өтінімді бағалаудан кейін, үш жыл ғана жұмыс тәжірибесі бар, салыстырмалы түрде белгісіз сәулетші Доминик Уильямс конкурсты жеңіп алды. Ол әкесінің фирмасы – Ellis Williams Architects компаниясымен бірлесіп қатысты. Эндрю Гест бұл "қарапайым, адал, өнеркәсіптік" дизайнның өткеннің дизайны мен контекстін ескеретін сәулет өнерінің үлгісі екенін айтты. Ғимараттың ішінде жылу немесе салқын ауаны тасымалдайтын тиімді аэродұбырлық жүйе орнатылды. Atelier Ten экологиялық инженерлері жасаған мұндай шешім сол кезде сирек кездесетін. Түпнұсқа ғимараттың солтүстік және оңтүстік жақтары, түпнұсқа BALTIC FLOUR MILLS жазуымен бірге сақталды. Шығыс және батыс жақтары толығымен әйнекпен жабылған, бұл табиғи жарықтың өтеуін қамтамасыз етіп, Тайн өзенінің көрінісін ашты. Сонымен қатар, ғимараттың бұрыштарындағы сервистік мұнаралар, төбедегі қарау платформасы және төменгі қабаттағы келушілер орталығы салынды – бұл элементтер қазір ғимараттың маңызды бөлігін құрайды. Сыртқы жағына орналасқан әйнек лифттерден Ньюкасл, Гейтсхед және Тайн өзенінің панорамалық көрінісі ашылады. Ғимараттың ең жоғарғы қабатында орналасқан мейрамхана галереяның жоғарғы қабатына табиғи жарық түсуіне мүмкіндік беретіндей етіп салынған. Ғимараттың интерьерінде негізінен әйнек, бетон, алюминий, Уэльс тақтасы, 'Cor Ten' болат және швед қарағайы қолданылған. Икемділігімен және бейімделу қабілетімен ерекшеленетін жиһаз швед дизайнері Аке Аксельсон жасаған.

Марапаттар

Балтық 2003 жылы RIBA сыйлығын, 2004 жылы Civic Trust сыйлығын жеңіп алды, ал 2006 жылы Гүлбенкиан сыйлығы аясында Ұлыбританиядағы ең көрнекті 10 өнер және мәдениет жобасының бірі ретінде таңдалды. 2012 жылы ол Ұлттық лотерея сыйлығының «Үздік өнер жобасы» жүлдесін жеңіп алды.

Менеджмент

Құрылтайшы директор Суне Нордгрен 1997 жылы тағайындалды. Ол Балтық галереясының ашылуына дейінгі кезеңді, оның ішінде галереяның құрылысын қадағалады. Шамамен алты жылдан кейін Нордгрен Норвегияның Осло қаласындағы Өнер, сәулет және дизайн жөніндегі Ұлттық мұражайдың құрылтайшы директоры болып жаңа лауазымға өтті. Сол кезде Балтық қаржылық қиындықтарға тап болды. Нордгреннің кеткенінен кейін Балтықтың бұрынғы төрағасы орталықты Нордгреннің қызмет ету кезеңінде тапсырыстарға артық шығын жұмсады деп айыптады. Англияның өнер кеңесі Балтықтың жағдайын "қаржылық процедуралардағы қатысты кемшіліктер" деп сипаттады. 2005 жылы оны директор ретінде Петр Дорошенко алмастырды. Дорошенконың бұрынғы мекемелері: Stedelijk Museum voor Actuele Kunst және Милуокидегі Бейнелеу өнері институты. Дорошенко Балтықта жұмыс істеген кезінде бірнеше көрме ұйымдастырды, соның ішінде "Маймылға соққы" көрмесі де бар. 2007 жылдың қарашасында Дорошенко галереядан кетіп, Украинаның Киев қаласындағы PinchukArtCentre-ді басқарды. Ол Балтықты "көпшілікке жақын және келушілерге ыңғайлы" орынға айналдырғанына сенетінін айтты. Алайда, Design Week басылымы Дорошенконың күтілген "өнердегі халықаралық сапалы бағдарламаны" іске асырмағаны туралы хабарлады. Сонымен қатар, орталық қызметкерлері оның "үлкен жауапкершіліксіз" және "құлықты" басқару стиліне шағымданды. Миддлсброу заманауи өнер институтының негізін қалаушы директоры Годфри Ворсдейл 2008 жылы Балтық директоры болып тағайындалды. Ворсдейл Балтықтың 10 жылдығын және 2011 жылы Тернер сыйлығын өткізуді қадағалады. Ол 2015 жылы Генри Мур қорының директоры болып жаңа лауазымға өтті. Сара Мунро 2015 жылдың қарашасында директор болды. Ол бұған дейін Глазгодағы Tramway көркемдік директоры және Глазго Life ұйымының өнер бөлімінің басшысы болды.

Ашылу алдындағы іс-шаралар

Балтық теңізінің құрылысы төрт жылға созғанда, жаңа ұйым орталықтың ашылуын күтіп, бірқатар іс-шаралар, жарияланымдар мен тұрақты суретшілерді ұйымдастырды. 1999 жылы, силос бұзылғаннан кейін және жаңа қабаттар салынар алдында, ғимараттың қабырғасы Аниш Капурдың көркем инсталляциясына орналастырылды. «Таратантара» – ұзын ПВХ-дан жасалған, мүйіз тәрізді инсталляция, ол диірменнің орталық бөлігінде орналасқан. Бұл инсталляция 16 000 келушіні тартты және ғимараттың бұрынғы мақсаты мен оның жаңа, өнер орталығы ретіндегі өмірі арасындағы шешімді кезеңді белгіледі. 2000 жылдың қазан айында Женни Холзердің «Ақиқаттар» – афоризмдер мен ұрандар жинағы ғимараттың қабырғасына проекцияланды. Жаңа ғимаратты түнгі жарты сағатта ашудың ерекшелігі мақсатты болды: ұйымдастырушы директор Суне Нордгрен жаңа өнер орталығының басталуын жарқырататын эффектілі әрекет іздеді. Алғашқы көрме, «АШЫҚ», Крис Берден, Карстен Хёллер, Джулиан Опи, Хауме Пленса және Джейн мен Луиза Уилсонның туындыларын қамтыды. Пленсаның инсталляциясы көрермендер ойнай алатын гонгтармен толтырылған бөлмеден тұрды. Инсталляция жер қабатындағы шыны есік арқылы орналастырылды. Берден Меканодан Тайн көпірінің 1/20 масштабтағы көшірмесін жасады. Джейн мен Луиза Уилсон «Арман уақыты» атты видеотуындысын жасады. «АШЫҚ» іс-шарасы алғашқы аптада 35 000-нан астам келушіні қамтыды. Ашылу күндері «Балтық ұн диірменінің» тарихына құрмет ретінде, Татсуми Оримитоның «Нан адамы» және Анне Бьерге Хансеннің «Қозғалмалы нанханасы» сияқты тікелей өнер өнерпаздарынан нан таратылды. BALTIC ашылғанда, жылына 250 000 келушіге қол жеткізу мақсаты қойылды. Фотосурет, қалған инсталляциямен бірге, сэр Элтон Джонның фотосуреттер коллекциясының бөлігі болып табылады. «Клара мен Эдданың құрсақ биі» атты туындысында екі жалаңаш жас қыз бейнеленген және бұрын әлемнің әртүрлі жерлерінде наразылықсыз көрсетілген. Төрт айға жоспарланған көрме қалған фотосуреттермен ашылды, ал «Клара мен Эдданың құрсақ биі» полицияда сақталды. Алайда, ол Элтон Джонның өтініші бойынша тоғыз күннен кейін жабылды. Бұл, қысқа мерзімде Балтықтың беделіне кері әсер еткенімен, Грэм Уитам «Заманауи өнерді түсінуде» ұзақ мерзімде оған жоғары бедел мен үлкен танымалдық сыйлаған болуы мүмкін деп мәлімдейді.

Берил Кук

2007 жылы суретші Берил Куктың шығармаларының ең толық көрмесі Baltic галереясында өтті. Оның суреттері күнделікті және таныс әлеуметтік оқиғаларды ойнақы, түрлі-түсті және "әйбатты" стильде бейнелейді. Көрме өткен кезде Baltic галереясының директоры Петр Дорешенко галереяның көрермендермен байланыстырып ойлайтын қатыгездік имиджін қабылдамауды қалады. Куктың туындыларының көрмесі сол кезде қаржылық қиындыққа тап болған галереяға жаңа көрермендерді тартуға бағытталған халыққа жақын әрекеттердің бір бөлігі болды, себебі келушілер саны 500 000-нан азырақ болып, беделі төмендеп жатқан еді. The Guardian газетінің сыншысы Адриан Сёрл көрмені қарап, жанкүйерлерге ұнайтынын мойындады, бірақ "тынышсызданып, ұзақ қарасаңыз, қалқып кетуіңіз мүмкін" деп атап өтті.

Тернер сыйлығы

2011 жылы Балтық Тернер сыйлығының өткізілу орны болды. Бұл іс-шара Лондон мен Ливерпульдегі Тейт галереясынан тыс жерде алғаш рет ұйымдастырылды. Балтықтағы Тернер сыйлығының көрмесіне 149 770 адам келді – бұл Лондондағы орташа келуші санынан шамамен екі есе көп. Балтықтағы шара тегін болды, ал Тейт Британиядағы Тернер көрмелеріне бұрын әрқашан кіру үшін ақы төленген. Жеңімпаз – Мартин Бойс, ал Карла Блэк, Хиллари Ллойд және Джордж Шоу жүлделі орындарға ие болды.

Джуди Чикаго

Американдық суретші Джуди Чикагоның алғашқы ірі ретроспективасы 2019 жылдың қарашасынан 2020 жылдың сәуіріне дейін Балтикада көрсетілді. Көрмеде оның абстрактілі суреттері, перформанс қойылымдарының жазбалары ұсынылды және төрт метрлік тоқыма туындысымен басталды, ол әлемнің әйелдің көзқарасынан жаратылуын бейнеледі. Көрме өткен кезде Чикагоның жасы 80-ге жуық болды. The Guardian газетінің журналисі Ханна Клагстон атап өткендей, жақындағы жұмыстар өлім тақырыбын, әсіресе «End: A Meditation on Death and Extinction» туындысын, қайғының кезеңдеріне негізделген тақырыпты қамтыды. 2021 жылдың мамыр айында төрт көрмемен қайта ашылды. «Балтық ашық конкурсы» Солтүстік-Шығыс аймағынан 158 суретшінің карантин кезінде жасаған туындыларын ұсынды. 158 суретші 540-тан астам түскен өтініштердің ішінде таңдалып, Солтүстік-Шығыстағы үш суретшінің қазылар алқасымен іріктелді. Түскен туындылардың арасында суреттер, кескіндер, сондай-ақ дыбыс және бейне инсталляциялары болды.

Қоғамдық және мәдени әсері

Балтық мұражайының ашылуында оның директоры Суне Нордгрен көркемөнер орталығының қоғамдық кеңістіктегі рөлін баяндады. Ол Балтықтың «суретшілер мен жұртшылық арасындағы кездесу, байланыс және пікір алмасу алаңы» болуы керек екенін айтты. 2002 жылғы қазан айында Торонтодағы Power Plant галереясында өткен лекциясында Нордгрен жергілікті байланыстың маңыздылығын қайта атап, Балтықтың жергілікті тарих пен мәдениетті ескеретінін түсіндірді. Ол өзінің ниетін қазіргі заманғы өнер мұражайларының мысалдарымен салыстырды, мысалы, мұндай мәселелерді ескермеген Бильбаодағы Гуггенхайм мұражайы (Лос-Анджелесте жобаланған және Испанияда орналасқан). Балтық мұражайы бастапқыда суретшілердің жұртшылықпен қарым-қатынасының және қоғамдық орталық ретіндегі рөлінің маңыздылығын ерекше атап өтті. «Қатысу» жобалары жергілікті қауымдастықтың тұрғындарына резидент-суретшілермен өзара әрекеттесуге мүмкіндік берді. Жергілікті кітапханадағы медиа оқу орталығы Балтықтың қоғамдық ресурстарын кеңейту мақсатында құрылды. 2016 жылы Балтық жас суретшілерге арналған халықаралық сыйлық тағайындады, ол төрт жеңімпазға 30 000 фунт стерлингтік тапсырыс пен онымен бірге өтетін көрмені ұсынды. Бұл Ұлыбританиядағы алғашқы мұндай бәйге болды, онда төрешілердің барлығы суретшілерден тағайындалды: 2017 жылы олар Моника Бонвичини, Лорна Симпсон, Педро Кабрита Рейс және Майк Нельсон болды. Мунро бұл сыйлықтың мақсаты «жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейде көрермендермен диалогты» дамыту екенін мәлімдеді. Жергілікті университеттермен серіктестік және студенттерге тағылымдама беру Балтықтың қоғамдық және мәдени ықпалы үшін де маңызды. 2011 жылы Балтық және Нортумбрия университеті BxNU Қазіргі заманғы өнер институты арқылы көркемдік және кураторлық зерттеулер орталығы арқылы көркемдік серіктестік орнатты. Кристин Борланд Балтық профессоры болып тағайындалды. Балтық 39 деп аталатын көрме алаңы Ньюкаслдағы 31-39 High Bridge мекенжайындағы қайта жаңартылған Эдвард дәуіріндегі қоймалардың жоғарғы қабатында құрылды. Оны веналық Jabornegg & Palffy сәулетшілері жобалаған және университет студенттерінің туындылары орналастырылған. Балтық 39 2012 жылдан 2021 жылға дейін High Bridge мекенжайында орналасқан. Олардың жыл сайынғы «Өзін-өзі баспаға шығарушы суретшілер» (Self Publishing Artists) базары (S.P.A.M.) 50-ден астам стендте зиндер мен суретшілер кітаптарын сататын әңгімелер мен семинарлар арқылы баспа мәдениетін және тәжірибені зерттейтін жанды бағдарлама түрінде өтеді. S. P. A. M. Spreads базары баспа түрінде қайта қарастырылған және Ванесса Мюррелл, Мелоди Спройтс, Окоча Обаси, Стефани Фрэнсис Шанахан сияқты суретшілер, белсенділер, иллюстраторлар, зиндер жасаушылар, жазушылар мен кураторлардың үлестерін қамтиды.