Кеңес Молдавиясының әнұраны (1945-1991)

Кіріспе

1945–1991 Молдавия Советтік Социалистік Республикасының әнұраны

”Moldova Sovietică” – Молдавия Советтік Социалистік Республикасының, КСРО құрамына кіретін республиканың аймақтық әнұраны. Бастапқыда әнұран "Moldova cu doine străbune pe plaiuri" сөздерімен басталған және 1945 жылы ақындар Эмилиан Буков пен Богдан Истру (Иван Бодарев) сөздерімен Штефан Неага жазған. Молдавия Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Иван Бодиул композитор Эдуард Лазаревке «Музыкалық жаңару» арқылы әнұранды өзгертуді тапсырды (Әнұранның екінші басылымы). Әннің мәтіні қайта жазылып, Иосиф Сталинге қатысты барлық сілтемелер алынып тасталды. Музыка да өзгертілді, бастапқы үш шумақты құрылым бір шумақты үш бөлімді құрылымға алмастырылды. Э. Буков Штефан Неаганың өте талапкер және өзін-өзі сынауға бейім екенін айтты. Ол әнұран үшін ондаған нұсқалар жазды, бірақ әр жолы қанағаттанбады. Неага әнұран оны естіген адамды терең патриоттық сезіммен толтырып, орнынан тұруға мәжбүр ету үшін жазылуы керек деді. Олардың жазған әнұраны музыканттар арасында жоғары бағаланып, 45 жылдан астам уақыт бойы елдің басты әніне айналды. Осы музыкалық туынды арқылы Неага молдаван халқының мәңгілік мақтанышына айналды. «Молдова Социалистік» газеті әнұран туралы: «Молдавия КСР-інің әнұраны осы жанрдың ең жақсы туындыларының бірі. 1945 жылы қабылданған бұл туынды үш жарым онжылдық бойы республикамыздың символикасына енген». Молдовалық саясаткер және тарихшы Валериу Пассат өзінің «Сталиндіктің 13 жылы. RSS Moldovenească în anii 1940–1953» (1940–1953 жылдары Сталиндіктің 13 жылы, Молдавия ССР-і) көрмесінде, Иосиф Мордовец авторларды әнұранды жазуға мәжбүрлегенін мәлімдеді. 1968 жылы КСРО Қорғаныс министрлігінің мыс оркестрі жасаған Молдавия КСР-інің ұлттық әнұранының жалғыз аспаптық жазбасында Неаганың 1945 жылы жасаған түпнұсқа нұсқасын естуге болады. Бұл үш шумақтан және үш хордан тұратын әдеттегі совет республикасының әнұраны. Владимир Поцелуевтің айтуынша, бұл әнұран Молдаван АССР-і мен Бессарабияны (Днестр өзенінің батыс және шығыс аумағы) КСРО-ға қосылғаннан кейін Мәскеудегі Жоғарғы Кеңестің бұйрығымен құрылған. Жоғарғы Кеңес сондай-ақ жоғары билік (Сталин және басқалар) әннің мәтінін жазғандарға бірнеше ережелерді белгіледі: Кеңес Одағының Коммунистік партиясына сілтеме жасау. «Капитализмнің құлдырауынан азат ету» туралы айту. Кеңес кезінде инфрақұрылымды дамыту туралы сөз қозғау. Молдавия халқының одақтың қалған бөлігімен бірлігін атап өту (кеңестік республикалардың әнұранындағы әдеттегі нәрсе). Молдавия территориясындағы фашистерді толық қуу туралы айту (Гитлерге қарсы советтік жеңіс). Қолданылмаған мәтіндер: Эмиль Самойла, Леонид Корненану, Ливиу Делеанудың нұсқасы – агрессия үшін қабылданбады: «Cotropitorii fasciști au cutezat Să înrobească al nostru sfânt pământ. Din piepturi zid de oțel am ridicat. Dușmanului noi i am săpat mormânt! Republică suroră, în vecii să fii slăvită! În armonie noroadele trăiesc! Puterea lor îi astăzi însutită și din izbândă, izbândă făuresc!» «Noi veacuri întregi am zăcut în robir, La Nistru și Prut ne doineam versul trist. Dar Lenin și Stalin ne au dat bucurie, Ne a dat o iubitul partid comunist.» «Crescută sub spada lui Ștefan cel Mare și slova înțeleptului Domn Cantemir, moldova renaște din noi în hotare, călită în lupte și mari izbândiri.»

”Moldova Sovietică” (, ) was the regional anthem of the Moldavian Soviet Socialist Republic, a constituent republic of the Soviet Union. Originally, the anthem began with the words, "Moldova cu doine străbune pe plaiuri" and was composed by Ștefan Neaga, with lyrics by the poets Emilian Bukov and Bogdan Istru (Ivan Bodarev) in 1945. Ivan Bodiul, the First Secretary of the Communist Party of Moldavia, authorized composer Eduard Lazarev to modify the anthem in a "Musical Renovation". (Second Edition of the Anthem). The lyrics were rewritten, removing all references to Joseph Stalin. The music was also altered, removing the original three stanza structure in favor of a single stanza three part structure. E. Bukov remarked on how demanding and self critic Ștefan Neaga was. He composed dozens of variants for the anthem, each time being dissatisfied. Neaga said that the anthem had to be composed so when a person hears it, he would stand up filled by a deep patriotic sentiment. The anthem they created was highly appreciated by musicians, becoming the main song of the country for over 45 years. Through this musical work, Neaga became the eternal pride and joy of the Moldavian people. Moldova Socialistă remarked on the anthem, "Moldavian SSR's anthem is one of the best creations of this genre. Adopted in 1945, it entered for three and half decades in our republic's symbolism". Moldovan politician and historian Valeriu Passat [ro] stated in his exhibition, "13 ani de Stalinism. RSS Moldovenească în anii 1940–1953" (13 Years of Stalinism, Moldavian SSR in years 1940–1953) that Iosif Mordoveț [ro] forced the authors to write the anthem. In the only instrumental recording of the Moldavian SSR national anthem, made by the Brass Band of the USSR Ministry of Defence in 1968, the original version made by Neaga in 1945 can be heard. It is a typical Soviet republic anthem with three stanzas and three choruses. According to Vladimir Poțeluev, this anthem was created by an order made by the Supreme Soviet in Moscow, after the annexation of the Moldavian ASSR and Bessarabia (the west and east territory of the Dniester River) to the Soviet Union. The Supreme Soviet also said that the top brass (Stalin and others) set multiple rules for the writers of the lyrics:
Mention to the Communist Party of the Soviet Union. Mention to the "liberation from the yoke of capitalism". Mention to the development of infrastructure under the Soviets. Mention to the unity of Moldavian people with the rest of the union (something typical in the anthems of the Soviet republics). Mention to the total expulsion of fascists on Moldavian Territory (Soviet victory over Hitler). Rejected lyrics:
Emil SamoilăLeonid CornenanuVariant of Liviu Deleanu – rejected for aggression „Cotropitorii fasciști au cutezat
Să înrobească al nostru sfânt pământ. Din piepturi zid de oțel am ridicat. Dușmanului noi i am săpat mormânt! Republică suroră, în vecii să fii slăvită! În armonie noroadele trăiesc! Puterea lor îi astăzi însutită
și din izbândă, izbândă făuresc!” „Noi veacuri întregi am zăcut în robir,
La Nistru și Prut ne doineam versul trist. Dar Lenin și Stalin ne au dat bucurie,
Ne a dat o iubitul partid comunist.” „Crescută sub spada lui Ștefan cel Mare
și slova înțeleptului Domn Cantemir,
moldova renaște din noi în hotare,
călită în lupte și mari izbândiri.”

«Бұл өте әуенді және оның халық музыкасымен байланысы бар еді», – деді музыковед Леонид Раилан әнұран туралы. 1953 жылы Сталин қайтыс болғанда, десталиндану кезеңінде Никита Хрущев мемлекеттік әнұрандарды үнсіз қалдырды, ал Молдавия ССР-інің әнұраны бұл кезеңде ресми мәтінсіз ұзақ әуен болды. 1977 жылы КСРО жаңа конституцияны қабылдап, ұлттық әнұранның сөздерін ауыстырды, ал оның барлық құрамына кіретін республикалар осы жолға түсті. 1961 жылы билікті алған Иван Бодиул ұзақ және мәтінсіз әнұранға қанағаттанбады және оны әнұранның бастапқы идеясын сақтай отырып, қысқа және қарапайым етуге шешім қабылдады. Оның авторы тірі болмағандықтан, Иван Бодиул Эдуард Лазаревке әнұранды «жаңартуға» рұқсат берді. Жаңа композицияда өлеңдердің музыкасы сақталды, кіріспе, интермеццо және соңында ескі хордың өзгертілген нұсқасы қосылды. Бұл жаңарту музыкалық құрылымды деформациялады және дыбыстылығын бұзды. Бір жағынан, 90-шы жылдардың басында бұл әнұран «өткен заманның басқа белгілері сияқты тарихтың қоқыс үйіндісіне лақтырылды». Штефан Неага өзінің шығармасымен «Ұлы Сталиннің шығармашылығы мен махаббатын, коммунизмнің жеңісіне деген сенімділігін және осы ерекше жағдайда барлық күш-жігерін беруге деген ықыласын» көрсеткісі келгенін айтты. «Мен осы қуанышты музыкалық оқиғада ойнағым келді, осы тарихи жеңістердің символына айналғым келді, онда Молдавия халқы өз еркіндігін қайта алды».

Орфографиялық

Кириллица әрпі совет кезеңінде румын тілінде (кейде молдаван тілі деп те аталады) ресми түрде қолданылған. Бірақ 1989 жылдан кейін, қазіргі Молдовада румын тілі латын әрпімен ресми түрде қолданылады; тек Молдованың бөлігі деп халықаралық тұрғыдан танылған, бөлініп шыққан Транснистрия мемлекеті ғана ресми түрде кириллицаны қолданады.