Кіріспе

Шотландтың табиғи тарихшысы және теңіз зоологы; океанографияның негізін қалаушы Сэр Чарльз Уайвилл Томсон (5 наурыз 1830 – 10 наурыз 1882) – шотландтық табиғи тарихшы және теңіз зоологы. Ол «Челленджер» экспедициясында бас ғалым болып қызмет етті; оның жұмысы океанография саласында революция жасады және оған рыцарь атағы берілді.

Өмір

Томсон 1830 жылғы 5 наурызда Батыс Лотиандағы Линлитгоу қаласындағы Бонсайдте дүниеге келді. Ол Шығыс Үндістан компаниясының қызметінде болған хирург Эндрю Томсонның және оның әйелі Сара Энн Драммонд Смиттің ұлы еді. Ол Вивилл Томас Чарльз Томсон деп крещениеден өтті, бірақ 1876 жылы рыцарь атағын алғаннан кейін атын ресми түрде өзгертті. 1855 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оның кандидатурасын бұрынғы оқытушысы Джон Хаттон Балфур ұсынды. Ол 1877 жылдан 1882 жылға дейін қоғамның вице-президенті қызметін атқарды. 1869 жылы ол Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1871-72 жылдары ол Эдинбург ботаникалық қоғамының президенті болды.

Мүдделер

Томсон терең теңіздердің биологиялық жағдайларын зерттеуімен есімде қалды. Криноидтарға қызығушылық танытып, Норвегия жағалауындағы терең теңізде Майкл Сарстың зерттеулерінің нәтижелеріне ықпалданып, ол Корольдік теңіз күштерін 1868 және 1869 жылдары жазғы маусымда терең теңізді зерттеу экспедицияларын жүргізуге рұқсат беруге көндірді. Олар жануарлар әлемінің 650 қарыз (1200 м) тереңдікке дейін тіршілік ететінін, осы тереңдікте барлық теңіз омыртқасыздар тобының кездесетінін, ал терең теңіз температурасы тұрақты болмайтынын, керісінше, айтарлықтай өзгеріп, мұхит ағындарын көрсететінін анықтады. Бұл нәтижелер оның 1873 жылы жарық көрген «Теңіздің тереңдігі» атты еңбегінде сипатталған.

Салдары

"Челленджер" экспедициясы зор жетістік деп есептелді, ал Томсон елге оралғаннан кейін бірнеше академиялық наградалармен қатар рыцарь атағын алды. 1877 жылы ол екі томдық "The Voyage of the ChallengerThe Atlantic" атты саяхаттың алдын ала нәтижелерін жариялады. Келесі екі жылды саяхаттың толық монографиясын басып шығарумен байланысты әкімшілік жұмыстарға жұмсады. Томсонның психикасы жоғары сезімталдыққа ие болды және денсаулығы өмірі бойы нашар болды. Саяхат туралы толық есептерді аяқтау кезінде баспагерлермен жұмыс істеу оған үлкен стресс тудырды. 1879 жылы ол университеттік қызметін тоқтатты, ал 1881 жылы экспедиция есептерін бақылауды тоқтатты (1880 жылы зоологиялық серияға кіріспе жариялағаннан кейін).

Отбасы

1853 жылы Джейн Рамедж Доусонға үйленді. Олар Франк Уайвилл Томсонның (1860–1918) ата-анасы болды.

Оның құрметіне аталған таксон

Паллид мүсіншісі, Cottunculus thomsonii (Günther, 1882) оның құрметіне аталған.