Кіріспе

Алан Мур мен Дэвид Ллойд жазған «V for Vendetta» – Алан Мур авторлық құқығымен жазылған және Дэвид Ллойд суреттеген (қосымша суреттері Тони Уирге тиесілі) британдық графикалық роман. Алғаш рет 1982 және 1985 жылдар аралығында «Жауынгер» британдық антологиясында қара-ақ түсті сериал ретінде жарияланды. Сериал 1988–1989 жылдары АҚШ-та DC Comics баспасынан шыққан он томдық түсті серияда аяқталды. Кейінгі жинақталған басылымдар әдетте DC-нің Vertigo арнайы баспасында жарық көрді, бірақ 2018 жылы бұл баспа жабылды. Содан бері ол DC Black Label-ге берілді. Оқиға 1990 жылдардағы Ұлыбританияның дистопиялық және апокалиптикалық болашағын көрсетеді, оған 1980 жылдардағы ядролық соғыс әлемнің көп бөлігін қиратты. Солтүстік үстемдігін жақтаған, неофашистік, сырттай христофашистік және гомофобиялық «Норсфайр» атты ойдан шығарылған саяси партия қарсыластарын концлагерлерде жойды және қазір елді полициялық мемлекет ретінде басқарады. Комикстерде V атты, Гай Фокс маскасын киген анархист-революционердің оқиғасы баяндалады. Ол бұрынғы тұтқындарын өлтіру, фашистік мемлекетті құлату және халықты фашизмнен бас тартып, анархияны қабылдауға көндіру үшін күрделі және театрландырылған революциялық науқанды бастайды, сонымен қатар жас Эви Хаммондты өзінің шәкірті ретінде шабыттандырады. 2006 жылға дейін DC Comics АҚШ-та графикалық романның 500 000-нан астам данасын сатты. Warner Bros. 2005 жылы Вачовскилер жазған және продюсерлік еткен осы аттас фильмді экранға шығарды. 2019 және 2020 жылдары «Gotham» сериалының преквелі «Pennyworth»-тің бірінші және екінші маусымдарының премьерасынан кейін, шоураннерлер Дэнни Кэннон мен Бруно Хеллер бұл сериалдың «V for Vendetta» сериалына да преквел болатынын растады.

Жинақталған басылымдар

Бүкіл серия қағаз және қатты мұқаба түрінде жинақталған күйде жарық көрді, оның ішінде Мурдың "Суреттелген күлімсірдің артында" эссесі және негізгі желіден тыс екі "аралық" бөлімдері бар. Кейінірек шыққан жинақтарға АҚШ-та DC Vertigo баспасы, ал Ұлыбританияда Titan Books баспасы шығарған қайта басылған қағазды кітаптар кірді. 2005 жылы жақсартылған басылым мен түспен ерекшеленетін жаңа қатты мұқабалы басылым жарық көрді.

Өмірбаян

Дэвид Ллойдтың "V for Vendetta" үшін салған суреттері алғаш рет қара-ақ түсті болып шықты. "V for Vendetta" романын жазу барысында Мур 1975 жылы DC Thomson сценарийлер конкурсында қабылданбаған "The Doll" атты комикс идеясын пайдаланды: онда 1980-жылдары тоталитарлық мемлекетке қарсы күрескен, ақ бетке боялған трансгендер террорист суреттелген. Кейін Скинн Мурды суретші Дэвид Ллойдпен бірлесіп, қараңғы сырлы комикс жасауға шақырды. "V for Vendetta" 1930 жылдарғы нуар стиліндегі танымал Marvel UK Night Raven комиксіне ұқсас бір нәрсені қайта жаңғырту мақсатымен жоспарланған. Олар тарихи зерттеулер жүргізбей, оқиғаны жақын болашақта, соңғы өткен шақта емес, орналастыруды жөн көрді. Содан кейін "V for Vendetta" пайда болды, мұнда "Vendetta" емес, "V" әрпіне баса назар аударылды. Дэвид Ллойд V-ді Гай Фокс кейіпінде бейнелеу идеясын дамытты, себебі алдыңғы эскиздер дәстүрлі суперқаһармандықтың стереотиптік бейнесін ұстанған. Оқиғаны дайындау кезінде Мур сюжетке енгізгісі келген элементтердің тізімін жасады, оны "Бейлингт күлімсіреуінің артында" атты еңбегінде жариялады:

Оруэлл. Хаксли. Томас Диш. Дредд судьясы. Харлан Эллисонның "Өкінішті, Арлекин!" ("Repent, Harlequin!" Said the Ticktockman), "Мысық адам" ("Catman") және "Дүние шетіндегі қаладағы серуенші" ("The Prowler in the City at the Edge of the World") шығармалары. Винсент Прайстың "Доктор Фибс" ("Dr. Phibes") және "Қан театры" ("Theatre of Blood"). Дэвид Боуи. Көлеңке. Түнгі қарға. Бэтмен. Фаренгейт 451. Жаңа әлем мектебінің ғылыми фантастикалық жазбалары. Макс Эрнсттің "Жаңбырдан кейінгі Еуропа" ("Europe After the Rain") суреті. Томас Пинчон. Британдық Екінші дүниежүзілік соғыс фильмдерінің атмосферасы. Тұтқын. Робин Гуд. Дик Турпин.

Осыншама көп сілтемелердің ықпалы академиялық зерттеулерде толыққанды дәлелденді, олардың ішінде дистопиялық элементтер ерекше көзге түседі, әсіресе сюжеттің бірнеше кезеңдерінде Джордж Оруэллдің "1984" ромасымен қатты ұқсастық байқалады. 1980 жылдардың басындағы Ұлыбританияның саяси ахуалы да туындыға әсер етті, Мур Маргарет Тэтчердің консервативтік үкіметі "1983 жылғы сайлауда сөзсіз жеңіліске ұшырайды" деп болжады, ал Майкл Фут басқаратын Лейбористік үкімет толыққанды ядролық қарусыздануға ұмтылып, Ұлыбританияның шектеулі ядролық соғыстан кейін салыстырмалы түрде зардап шекпеуіне мүмкіндік береді деп есептеді. Алайда Мур фашистер ядролық соғыс болғаннан кейінгі Ұлыбританияны тез басып алады деп ойлады. Мурдың болжамы әлі де расталмады. DC туындыны қайта басып шығарған кездегі тарихи оқиғаларға тоқталып, ол былай деді:

"Менің болжамымдағы наивтік байқалады, себебі Ұлыбританияны фашизмге итермелеу үшін ядролық қақтығыстың жақындап қалғаны сияқты мелодрамалық жағдай қажет болады. Оқиғаның тарихи фондық бөлігінің көп бөлігі 1983 жылғы жалпы сайлауда консерваторлардың жеңіліске ұшырауы болжамынан туындайтынын ескеріңіз, бұл біздің Кассандра рөлімізде қаншалықты сенімді болғанымызды көрсетеді."

1-кітап: Еуропаның патшалық құрғаннан кейінгі кезеңдері

1997 жылы Лондондағы Гай Фокс түнінде 16 жасар, қаржы жағынан қиындыққа ұшыраған Иви Хаммонд "Бір саусақ" деп аталатын мемлекеттік құпия полицияның мүшелері болып табылатын ер адамдарға жыныстық қатынас жасайды. Оны зорлап, өлтіруге дайындалған Fingermen-ті V, маска киген, кейінірек Вестминстер сарайында жарылғыш заттарды қашықтан жарылғызатын, кейін Евьюді контрабандамен толтырылған жер астындағы "Көлбеу галереясына" апаратын маска киген анархист жібереді. Иви В-ге өзінің өмірін, өзінің өткенін және Англияның соңғы тарихын айтып береді. Польша туралы дау кезінде 1980-жылдардың соңында Кеңес Одағы мен АҚШ, президент Тед Кеннедидің басшылығымен, Еуропа мен Африканың қоныстанбайтын жаһандық ядролық соғысқа түсті. Британияның өзі лейбористік үкіметтің американдық ядролық зымырандарды алып тастау туралы шешімінен кейін бомбаға ұшырылмағанымен, ядролық қыстың салдарынан экологиялық апат пен ашаршылыққа ұшырады. Заңсыздық кезеңінен кейін, Евидің анасы қайтыс болғаннан кейін, қалған корпорациялар мен фашистік топтар Англияны басып алып, жаңа тоталитарлық үкімет құрды, Norsefire. Эвидің бұрынғы социалист әкесі режимімен тұтқындалды. Осы арада, Эрик Финч, полиция күшінің ("Бұрын") жетекшілігімен айналысатын тәжірибелі детектив, V-дің террористік әрекеттерін тергей бастайды. Финч "Басты" деп аталатын басқа да жоғары лауазымды адамдармен жиі байланысады. Бұл адамдар арасында саусақты бақылайтын Дерек Алмонд және үкіметтің "Қиямет" компьютерлік жүйесін оппозициялық бақылаумен бақылайтын "Норсфайрдың" көшбасшысы Адам Сюзан бар. Финчтің ісі "V" радионың пропагандалық тұлғасы Льюис Протероны ұрлап, оны Ларкхилл маңындағы "қайта орналастыру" лагерінің командирі ретінде өзінің іс-әрекеттерін қайтаруға мәжбүр етіп, психикалық күйзеліске ұшыратады. Иви В-ға келесі қастандық жасауға көмектесуге келіседі, ол өзін бала жезөкше ретінде жамылып, педофил діни қызметкер епископ Энтони Лиллиманның үйіне кіреді. Ол доктор Дилия Сурриджді өлтіруге дайындалады, ол Финчпен романтика жасаған медициналық зерттеуші. Финч кенеттен V-дің үш нысанасының арасындағы байланысты табады: олардың барлығы Ларкхиллде жұмыс істеген. Сол түні V Алмонд пен Сурриджді өлтіреді. Сурридж күнделікті қалдырып, Сурридждің қатыгез медициналық эксперименттерінің құрбаны болған бұрынғы тұтқынның лагерден қашып кетіп, қазір лагердің бұрынғы офицерлерін жасаған істері үшін жоюға тырысып жатқанын айтады. Финч бұл туралы Сьюзанға хабарлайды және бұл өшпенділік В-ның бүркемесі болуы мүмкін деп күдіктенді, ол одан да үлкен террорлық шабуыл жасауды жоспарлап отыр деп қорқады.

2-кітап: Бұл зұлым кабаре

Төрт айдан кейін V "Норсфайрдың" үгіт-насихат бөлімінің бас кеңсесі – "Джордан Тауэріне" еніп, Роджер Даскомб басқаратын "Ауыз" арқылы үкіметке қарсы тұруға шақыратын сөз сөйлейді. V Даскомбтың өліміне әкеп соққан күрделі алдау арқылы қашып құтылады. Финч көп ұзамай Питер Кридтке танысады, ол Финчті ұруға итермелейді, осылайша оны мәжбүрлі демалысқа жібереді. Иви көшеде тауып алған Гордон есімді адамның үйіне паналады. Бастапқыда олардың қарым-қатынасы тек достық болса, кейін романтикалық сезімдерге толы болады. Иви мен Гордон Роза Алмондпен кездеседі, ол жақында қаза тапқан Деректің жесірі. Деректің өлімінен кейін Роза Даскомбпен араласа бастайды. Екі жақынының да қазасына байланысты, ол өте ұятты жұмыстарға мәжбүр болып, үкіметке деген жек көрушілігін арттырады. Шотландтық қылмыскер Әлли Харпер Гордонды өлтірген кезде, кек қайтарған Иви Харпер мен Кридттің кездесуіне бұрынғысынша араласады, сонда Кридт Харпердің қарақшыларын сатып алып, төңкеріске дайындық жүргізеді. Иви Харперді атып өлтіруге тырысады, бірақ кенеттен ұрланып түрмеге қамалады. Тергеу және азаптау барысында Иви өзінің камерасында жасырылған ескі хатты табады. Хатта ол лесбиянка болғаны үшін тұтқындалып, жазаланған актриса Валери Пейдж туралы ақпаратты табады. Ивидің тергеушісі оған ынтымақтастық таңдауын немесе өлімге кесуін ұсынады; Валеридің хатынан шабыт алған Иви ынтымақтастықтан бас тартады және өлімге кесіледі деп күтеді, бірақ оның орнына босатылады. Таң қалған Иви өзінің тұтқындалуының V жасаған алдау екенін, оның Ларкхиллдегідей қиын жағдайды бастан кешіруі үшін жасалғанын біледі. Ол Валеридің өзімен бірге камерада қайтыс болған Ларкхиллдің нағыз тұтқыны екенін және хаттың жалған емес екенін айтады. Иви үкіметтің "Тағдыр" компьютерлік жүйесіне бұзушылық жасаған және Адам Сюзанды психологиялық ойындармен эмоционалды түрде манипуляциялауды бастаған V-ді кешіреді. Нәтижесінде компьютерге ерекше қызығушылық танытқан Сюзанның ақыл-есі бұзылады.

3-кітап: Өзіңе ұнайтын жер

Келесі 5 қарашада (1998) V пошта мұнарасын және Иордан мұнарасын жарылып, «Құлақ» көшбасшысы Брайан Этериджді өлтіреді, сонымен қатар үш мемлекеттік агенттікті – Көз, Құлақ және Ауызды – тиімді түрде жабып тастайды. Кредидің адамы мен Харпердің көшедегі бандалары халық арасындағы революциялық құмарлықтың келесі толқынын қатыгездікпен басады. V Ивиге ол әлі «қалағаныңды істеу еліне» жетпегенін, яғни функционалды анархистік қоғамды құрмағанын, ал қазіргі хаостық жағдайды «қалағаныңды алу елі» деп аталатын аралық кезең деп санайды. Финч таңсық түрде жоғалып кеткен, ал оның жас көмекшісі Доминик Стоун бір күні V-дің «Тағдыр» компьютеріне әсер еткенін түсінеді, бұл V-нің үнемі болашақты көруіне себеп болған. Осы уақыт ішінде Финч тастап кетілген Ларкхиллге барады, онда ЛСД-ні өзінің ауыр өткенін еске түсіру үшін және V сияқты Ларкхиллдің тұтқынының рөлін ойнап, оның тәжірибесін интуитивті түсінуге көмектесу үшін қолданады. Лондонға оралған Финч кенеттен V-нің ордасы тасталған Виктория станциясында екенін түсінеді және ол станцияға кіреді. V Финчті күтпеген жерден шабуылдайды, нәтижесінде Финч V-ді атып, ал V Финчті пышақпен жаралайды. V өзін өлтіре алмайтынын, өйткені ол тек идея екенін және «идеялар оқтан қорғалған» екенін мәлімдейді. Дегенмен, V өлімге жараланады және Евьюдің құшағында, тереңірек «Көлеңке галереясына» оралып қайтыс болады. Иви V-нің бетін ашуды ойлайды, бірақ V жеке тұлға емес, символ екенін түсінген соң, бұл ойдан бас тартады. Ол V-нің кейбір костюмдерін киіп, оның рөлін қабылдайды. Финч V қалдырған көп мөлшерде қанды көріп, оның V-ді өлімге жарақаттағанын түсінеді. Осы оқиғамен бірге Креди Сьюзанды көпшілік алдында көрсетуге қысым жасайды, осылайша оны әшкерелеуді үміттенеді. Сюзан парад кезінде Роуздың қолымен сәлемдесуге тоқтағанда, күйеуінің өліміне және содан бері бастан кешкен өміріне кек қайтару үшін оның басына оқ жасайды. Роуз тұтқындалғаннан кейін Креди елге төтенше жағдай кезінде басшылықты қабылдайды, ал Финч метродан шығып, V-нің өлімін жариялайды. ЛСД-ден туған аянға байланысты Финч «Мұрыннан» қызметін тастап кетеді. Қалған көшбасшылар арасындағы билік күресі олардың барлығының өліміне әкеледі: Харпер Кредиді Хелен Хейердің (Көз көшбасшысы Конрад Хейердің әйелі, ол Харпердің адалдығы үшін Кредиден асып түскен) бұйрығымен сатқындап өлтіреді, ал Харпер мен Конрад Хейер Хеленнің Харпермен болған қарым-қатынасын білгеннен кейін төбелес кезінде бір-бірін өлтіреді. Үкімет басшыларының тағдыры жұртшылыққа белгісіз болғандықтан, Стоун тәртіпсіздіктерді тоқтату үшін полиция күштерінің басшысы ретінде әрекет етеді, егер V тірі қалса және уәде берген хабарламасын жарияласа. Эви көпшілік алдында V сияқты киініп, келесі күні Даунинг-стрит 10 үйінің қиратылатынын жариялайды және көпшілікке «кейін не болатынын өзіңдер шешу керек – өз өміріңізді немесе тізбектерге оралу» дейді, содан кейін жалпы көтеріліс басталады. Иви V-нің денесін тасымалдаған метро поездін жарып, 10 Даунинг-стритті викингтердің жарылғыш жерлеу рәсімі салты бойынша қиратады. Ол Стоунды ұрлап, оны өзінің мұрагері ретінде тәрбиелеуді жоспарлайды, осылайша Сьюзан сияқты адамдар ешқашан билікке ие болмайды. Кітап Финчтің қаладағы хаосты тыныш байқап, барлық шамдары өшірілген тастап кетілген тас жолмен жүріп аяқталады.

Теледидар

2017 жылдың 4 қазанында Channel 4 телеарнасы V for Vendetta комиксі негізінде телесериал жасап жатқаны жарияланды, бірақ ол жоба іске аспады. 2019 жылдың 29 шілдесінде, Fox телеарнасының Gotham (2014–2019) сериалына тікелей преквел ретінде ұсынылған Pennyworth сериалының тұсаукесерінен кейін, сериалдың бас режиссерлерінің бірі Дэнни Кэннон, Pennyworth сонымен қатар V for Vendetta сериалына еркін преквел боларына нақтылық қосты. Сериалдың бірінші маусымында бейнеленген Ұлыбританиядағы азаматтық соғыс, V for Vendetta сериалындағы Norsefire үкіметінің құрылуына әкелді, бұл пікірді сериалдың бас режиссері Бруно Хеллер 2020 жылдың 11 желтоқсанында, екінші маусымның тұсаукесері күні және 2021 жылдың 5 ақпанында, орта маусымдық тұсаукесерге дейін қайталады. Сериалдың 2022 жылғы үшінші маусымында V-нің Гай Фокс маскасын киген кейіпкерлер енгізілді, ол алғашқы екі маусымнан кейін бес жыл өткен оқиғаны көрсетеді.

Мұра

1999 жылдың ақпан айындағы The Comics Journal журналында "Ғасырдың ең үздік 100 (ағылшын тіліндегі) комиксі" деген сауалнама жүргізілді: V for Vendetta 83-орынды иеленді. 2019 жылдың 5 қарашасында BBC News телеарнасы V for Vendetta романын ең ықпалды 100 романның тізіміне қосты. Time Warner суреттерге авторлық құқығын иеленеді және әрбір ресми маска сатылғанда сыйақы алады. Anonymous, компьютерлік хакерлікпен байланысты онлайн-топ, үкіметке қарсы наразылықтарда маска кию арқылы оны көтеріліс символы ретінде танымал етті. Ол 2008 жылы Саентология шіркеуіне қарсы өткен Project Chanology наразылықтарында ерекше көзге түсті. Мур Фавкс маскасының наразылықтарда пайда болуына қуанғанын айтты. 2011 жылы Time журналының мәліметінше, наразылық білдірушілердің масканы қабылдауы оның Amazon сайтындағы ең көп сатылатын маскаға айналуына әкелді, жылына жүз мыңдаған дана сатылды. Фильмнің ықпалымен 2011 жылғы Египет революциясына дейін және оның кезінде египеттік жастардың кейбіреулері шабыттанды. 2009 жылдың 23 мамырында наразылық білдірушілер V кейіпінде киініп, британдық парламентарийлердің шығыстарына наразылық білдіріп, Парламент алдында жалған ұңғын жарып, оқ-дәрі салғандай болды. Occupy Wall Street және басқа да Occupy қозғалысы кезінде маска халықтық төңкерістің символы ретінде әлемдік деңгейде пайда болды. Суретші Дэвид Ллойд: "Гай Фокс маскасы қазір кең таралған брендке айналды және тиранияға қарсы наразылықтарда қолдануға ыңғайлы плакатқа ұласты. Мен оны қолданатын адамдарға қуаныштымын, бұл өте ерекше, мәдениеттің иконасы осылай қолданылуда" деді. 2012 жылдың 17 қарашасында Дубай полициясы БАӘ Ұлттық күніне (2 желтоқсан) орайластырылған кез келген шараларда БАӘ туының түстерімен боялған Гай Фокс маскаларын киюге қарсы ескертті. Мұндай маскалар онлайн-дүкендерде 50 DHS бағамен сатылғаннан кейін, мұндай қолдану заңсыз деп жарияланды. Гай Фокс маскалары 2014 жылғы Гонконг наразылықтарында және 2019 жылы да пайда болды.