Кіріспе

Француз мүсіншісі және суретшісі (1834–1904)

Фредерик Огюст Бартольди (/b//ɑːr/'/t//ɒ//l//d//i//, // /'/θ//ɒ//l/ barT(H)OLdee, fʁedeʁik oɡyst baʁtɔldi) – француз мүсіншісі және суретшісі. Ол ең көп танылғаны – «Әлемді жарықтандыратын бостандық» монументін, көбінесе «Бостандық мүсіні» деп аталатындығымен.

Ерте өмір және білім

Бартольди Францияның Колмар қаласында дүниеге келді. Ол Альзас протестанттық отбасында туды, оның әулеттік аты Бартольдтен алынған. Оның ата-анасы Жан Шарль Бартольди (1791–1836) және Аугуста Шарлотта Бартольди (1801–1891) болды. Фредерик Огюст Бартольди олардың төрт баласының ең кішісі және балалық шақтан аман қалған екі баланың бірі, ағасы Жан Шарльпен бірге, ол заңгер және редактор болды. Бартольдидің әкесі, жер иесі және префектура кеңесшісі, Бартольди екі жасқа толғанда қайтыс болды. Колмарда Бартольди Мартин Россбахтан сурет салу сабақтарын алды. Парижде ол Антуан Этекспен мүсін өнерін оқыды. Сонымен қатар, Анри Лабруст пен Эжен Эммануэль Виолет-ле-Дюктан сәулет өнерін үйренді. 1869 жылы Порт-Саид маяғының орнына Франсуа Койнье салған.

Соғыс және Еркіндік мүсіні

Бартольди 1870 жылғы Франко-Прус соғысында Ұлттық гвардияның эскадрилья басшысы және итальяндық генерал Джузеппе Гарибальдиге байланыс офицері ретінде француз үкіметі мен Вогез армиясының өкілі болды. Офицер ретінде ол Германиядан Колмар қаласын қорғауға қатысты. Өзінің туған өлкесінің жеңілісіне күйініп, ол келесі жылдары Германияға қарсы қорғаныстағы француз батырлығын бейнелейтін бірнеше ескерткіштер салды. Осы жобалардың ішінде 1871 жылы жұмысын бастап, 1880 жылға дейін құмтастан жасалған алып мүсінін аяқтаған Белфорттың арыстаны да болды. 1876 жылы Бартольди Филадельфияда өткен 100 жылдық көрмеге француз комиссарларының бірі ретінде қатысты. Онда ол "Жас жүзімші", "Қайғы", "Бейбітшілік" және "Қайғының құшағындағы гений" атты қоладан жасалған мүсіндерін көрмеге қойды, соның ішінде соңғысына қола медаль алды.

Жеке өмір

1876 жылы Род-Айленд штатының Провиденс қаласында Жанна Эмиль Бахке үйленді. Бартольди өмірі бойы Колмардағы балалық шағының отбасылық үйін сақтап келді; 1922 жылы ол Бартольди мұражайына айналдырылды. Мүсіннің биіктігі және факелдің жоғарғы нүктесі орташа ең төменгі су деңгейінен шамамен 93 метр биіктікте орналасқан. Бұл сол кезге дейін салынған ең ірі құрылыс болды. Нью-Йорк қаласының, АҚШ Юнион-сквері. 1878: Бартольди паркіндегі Бартольди фонтаны, АҚШ Ботаникалық бағы, Вашингтон, АҚШ. 1880: Белфорт қаласындағы (Франция) Белфорт арыстаны – Франко-пруссия соғысының соңында пруссиялықтардың шабуылына қарсы француз халқының қаһармандық күресін бейнелейтін алып мүсін. 1895: «Лафайетт және Вашингтон монументі», Париждің Place des États-Unis алаңында және дәл көшірмесі Нью-Йорк қаласының Морнингсайд паркінде, АҚШ. 1903: Клермон-Феррандағы Жауд алаңындағы Версингеторикс атты мүсіні.

Танымал мәдениетте

"Еркіндік мүсіні" – Кен Бернстің 1985 жылы түсірген деректі фильмі. Фильм мүсіннің тарихына және оның қоғамға тигізген әсеріне арналған. Бартольдидің өмірі мен "Әлемді жарықтандыратын бостандық" туындысы 2019 жылғы "Азаттық: Шеттенушілердің анасы" деректі фильмінде де көрсетілген.