Схельда: Француз-Бельгия-Голландия өзенінің тарихы

Кіріспе

Франция, Бельгия және Нидерландыдағы өзен Шельда (Шелт, SKELT; еско; Schelde) – Солтүстік Франция, Батыс Бельгия және Нидерландының оңтүстік-батыс бөлігі арқылы ағып, Солтүстік теңізге құятын өзен. Оның атауы көне ағылшын тіліндегі sċeald ("саяз"), қазіргі ағылшын тіліндегі shoal, төменгі неміс тіліндегі schol, батыс фризия тіліндегі skol және ескі швед тіліндегі skäll ("жіңішке") сөздеріне сәйкес келетін сөйлеу бөлшегінен шыққан.

Тарих

Шелда эстуарийі әрқашан маңызды коммерциялық және стратегиялық рөл атқарған. Рим дәуірінде Скалдис деп аталған, ол Рим Британиясына жүретін кеме жолдары үшін маңызды болды. Оның аузында Нехаленнияға құрмет көрсерілген. Франктар шамамен 260 жылы аймақты бақылауға алды және бастапқыда қарақшылар ретінде римдіктердің жабдықтау жолдарына кедергі келтірді. Кейіннен олар римдіктермен одақтас болды. 9-ғасырда Франк империясының бөлінуімен Шелда империяның батыс және шығыс бөліктерінің арасындағы шекараға айналды, кейін Франция мен Киелі Рим империясы болды. Бұл жағдай 1528 жылға дейін, кем дегенде қағаз жүзінде сақталды, бірақ сол кезде батыс жағалаудағы Фландрия графтығы және шығыстағы Зеландия мен Брабант герцогтығы он жеті провинцияның Габсбург иелігінің құрамына кірді. Антверпен Батыс Еуропадағы ең ірі порты болды. 1585 жылы бұл қала испандықтардың бақылауына қайта өткеннен кейін, Голландия Республикасы сол жағалаудағы Зеландиялық Фландрияны басып алып, кеме қатынасы үшін Шелданы жапты. Бұл сауданы Амстердам мен Мидделбург порттарына ықпал етті және Антверпенге ауыр соққы берді, бұл Нидерланды мен болашақ Бельгия арасындағы қарым-қатынастар тарихындағы маңызды және жағымсыз оқиға болды. Өзенге қол жеткізу мәселесі 1784 жылғы Кетл соғысының себебі болды, ал Француз революциясы кезінде ол 1792 жылы қайта ашылды. Бельгия 1830 жылы Нидерландыдан тәуелсіздік алғаннан кейін, Шелда шарты Бельгия порттарына бағытталған кемелерге өзеннің қолжетімді болуын қамтамасыз етті. Дегенмен, Голландия үкіметі 1863 жылдың 16 шілдесіне дейін өтетін кемелерден баж талап етті. "Батыс Шелданы басқаратын халықаралық құқықтық келісімдердің тарихын" зерттейтін "Шелда мәселесі" 1919 жылы Версаль келісімінде британдық келіссөзшілерге ұсынылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Шелда эстуарийі тағы да даулы аймаққа айналды. Одақтастар Антверпенді бақылауға алғанмен, 1944 жылдың қыркүйегінде неміс әскері Шелда эстуарийінің батыс және солтүстік бөліктерінде бекінілген позицияларды басып алып, одақтас кемелерінің портқа жетіп кетуіне кедергі келтірді. Шелда шайқасында Канаданың бірінші армиясы аймақты сәтті тазартып, 1944 жылдың қарашасына дейін Антверпен портына тікелей жеткізуді қамтамасыз етті.

The Scheldt estuary has always had considerable commercial and strategic importance. Called Scaldis in Roman times, it was important for the shipping lanes to Roman Britain. Nehalennia was venerated at its mouth. The Franks took control over the region about the year 260 and at first interfered with the Roman supply routes as pirates. Later they became allies of the Romans. With the various divisions of the Frankish Empire in the 9th century, the Scheldt eventually became the border between the Western and Eastern parts of the Empire, which later became France and the Holy Roman Empire. This status quo remained intact, at least on paper, until 1528, but by then, both the County of Flanders on the western bank and Zeeland and the Duchy of Brabant on the east were part of the Habsburg possessions of the Seventeen Provinces. Antwerp was the most prominent harbour in Western Europe. After this city fell back under Spanish control in 1585, the Dutch Republic took control of Zeelandic Flanders, a strip of land on the left bank, and closed the Scheldt for shipping. That shifted the trade to the ports of Amsterdam and Middelburg and seriously crippled Antwerp, an important and traumatic element in the history of relations between the Netherlands and what was to become Belgium. Access to the river was the subject of the brief Kettle War of 1784, and during the French Revolution shortly afterwards, the river was reopened in 1792. Once Belgium had claimed its independence from the Netherlands in 1830, the treaty of the Scheldt determined that the river should remain accessible to ships heading for Belgian ports. Nevertheless, the Dutch government would demand a toll from passing vessels until 16 July 1863. The Question of the Scheldt, a study providing "a history of the international legal arrangements governing the Western Scheldt", was prepared for the use of British negotiators at the Treaty of Versailles in 1919. In the Second World War, the Scheldt estuary once again became a contested area. Despite Allied control of Antwerp, German forces still occupied fortified positions in September 1944 throughout the Scheldt estuary west and north, preventing any Allied shipping from reaching the port. In the Battle of the Scheldt, the Canadian First Army successfully cleared the area, allowing supply convoys direct access to the port of Antwerp by November 1944.

Мәдениетте

Дәстүр бойынша, Темзедегі әулие Амальберга Темзе өзенінен үлкен белуиханың арқасында өтті.