Кіріспе
Француз мүсіншісі және графика суретшісі Камиль Розалия Клодель (Camille Rosalie Claudel; 8 желтоқсан 1864 – 19 қазан 1943) – қола мен мәрмәрден жасалған бейнелі туындыларымен әйгілі француз мүсіншісі. Ол көңілсіздікте қайтыс болды, бірақ кейін туындыларының ерекшелігі мен сапасы үшін танылды. Клодельдің өмірбаяны мен фильмдері көптеген жұмыстардың тақырыбы болды, оның "Вальс" және "Жетілген шақ" мүсіндері кеңінен белгілі. 2017 жылы Ноген-сюр-Сенде Камиль Клодельдің ұлттық мұражайы ашылды. Клодель мүсінші Огюст Роденмен ұзақ жылдар бойы серіктес болды, ал Париждегі Роден мұражайында оның туындыларына арналған зал бар. Клодельдің мүсіндері Париждегі Орсе мұражайы, Лондондағы Куртольд өнер институты, Вашингтондағы Әйелдер өнері ұлттық мұражайы, Филадельфия өнер мұражайы және Лос-Анджелестегі Дж. Пол Гетти мұражайы сияқты ірі мұражайлардың қорында сақтаулы.
the artist
Camille Rosalie Claudel (kamij klodɛl; 8 December 1864 19 October 1943) was a French sculptor known for her figurative works in bronze and marble. She died in relative obscurity, but later gained recognition for the originality and quality of her work. The subject of several biographies and films, Claudel is well known for her sculptures including The Waltz and The Mature Age. The national Camille Claudel Museum in Nogent sur Seine opened in 2017. Claudel was a longtime associate of sculptor Auguste Rodin, and the Musée Rodin in Paris has a room dedicated to her works. Sculptures created by Claudel are also held in the collections of several major museums including the Musée d'Orsay in Paris, the Courtauld Institute of Art in London, the National Museum of Women in the Arts in Washington, D. C., the Philadelphia Museum of Art, and the J. Paul Getty Museum in Los Angeles.
Алғашқы жылдар
Камиль Клодель Солтүстік Франциядағы Эйн департаментінің Фер-ан-Тарденуа қаласында шаруалар мен дворяндар отбасының тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Луи Проспер Клодель ипотекалық несиелермен және банк операцияларымен айналысты. Оның анасы, бұрынғы Луиза Атанаиз Сесиль Серво, Шампань аймағындағы католик шаруалар мен дін қызметкерлері отбасынан шыққан. Камиль нәресте кезінде отбасы Вильнёв-сюр-Ферге көшіп келді. Оның кіші інісі Поль Клодель 1868 жылы осы жерде дүниеге келді. Кейін олар Бар-ле-Дюк (1870), Ноген-сюр-Сен (1876) және Васси-сюр-Блез (1879) қалаларына көшіп барды, бірақ жаздарын Вильнёв-сюр-Ферде өткізе берді, ал осы аймақтың қатал ландшафты балаларға терең әсер етті. 5-тен 12 жасқа дейін Клодель христиан доктринасының қарындастарынан білім алды. 12 жасында Ноген-сюр-Сенде тұрғанда Клодель жергілікті сазбен жұмыс істей бастады, үнемі адам бейнесін мүсіндеді. Оның анасы Луиза Клоделдің «суретші болуға деген ықыласын» жақтырмады.
Альфред Бушермен зерттеу
Клодель бала кезінен тас пен топыраққа қызығушылық танытты, ал жас кезінде ол Академия Колароссиде оқыды, бұл әйел студенттерге есік ашқан сирек орындардың бірі еді. Парижге келген соң, ол мүсінші Альфред Бухерден тәлім алды. Академия Коларосси басқа өнер оқу орындарынан гөрі прогрессивті болды, себебі ол әйел студенттерді қабылдап қана қоймай, оларға жалаңаш ер адамдардан сурет салуға да мүмкіндік берді. Альфред Буше Клодельге ұстаз болды және Лоре Кутан сияқты мүсіншілердің жаңа буынына шабыт пен демеу берді. Буше Клодельді «Камилла Клодель кітап оқығанда» картинасында бейнеледі, ал кейін ол өзінің ұстазының бюстін жасады. Клодель мен басқа мүсіншілерге үш жылдан астам уақыт сабақ берген соң, Буше Гран-при дю Салон сыйлығын алғаннан кейін Флоренцияға көшіп кетті. Кетуге асыққан ол Огюст Роденнен оқушыларын оқытуды қабылдауын өтінді. Роден мен Клодель танысып, олардың көркемдік байланысы және құйыртқы, жарық қарым-қатынасы көп ұзамай басталды.
Аугуст Роден
Клаудель 1883 жылы Роденнің шеберханасында жұмыс істей бастады. Оның салдарынан Клаудель отбасылық үйден кетуге мәжбүр болды. 1892 жылы түсік тастағаннан кейін Клаудель Роденмен қарым-қатынасының жеке тұсын аяқтады, бірақ олар 1898 жылға дейін үнемі көрісіп тұрды. Ле Корнек пен Поллок скульпторлардың жеке қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін, ол көптеген батыл идеяларын іске асыру үшін қаржы таба алмады деп мәлімдейді – жыныстық негіздегі цензура мен оның туындыларындағы сексуалдық элементке байланысты. Осылайша Клаудель Роденге тәуелді болуға немесе онымен бірлесіп жұмыс істеп, француз мүсіншілігінің арыстан тұлғасы ретінде құрметке ие болуын көруге мәжбүр болды. Ол сондай-ақ, әсіресе, сүйікті және бай әкесі қайтыс болғаннан кейін қаржылық жағынан оған тәуелді болды, бұл оның өмір салтын мақұлдамаған анасы мен ағасына отбасылық қорды басқаруға мүмкіндік берді және оны тіпті қайыршы киім киіп көшеде қалуға мәжбүр етті. Клаудельдің беделі бір кезде Роденмен болған даңқты қарым-қатынасы үшін емес, оның өнер еңбектері үшін сақталды. Романшы және өнер сыншысы Октав Мирбо оны "Табиғатқа қарсы бүлік: әйел гений" деп сипаттады. Оның ерте туындылары Роденнің стильіне ұқсас болғанымен, өзіндік қиялы мен лирикалық сезімімен ерекшеленеді, әсіресе әйгілі "Уолц" (1893) шығармасында. Қазіргі француз сыншысы Луи Воксель Клаудельдің маңдайында Берта Моризо сияқты ғасырдың жалғыз танымал әйел суретшісінің дарын белгісі жарқыраған жалғыз мүсінші екенін және Клаудельдің стилі көптеген еркек әріптестерінен гөрі еркекке тән екенін айтты. Морхардт пен Каранфа сияқты басқалар олардың стильдерінің өте ерекшеленгенін, Роденнің жұмсақ және нәзік, ал Клаудельдің күшті контрасттармен толы күшті екенін, бұл олардың ажырасуының себебі болуы мүмкін екенін, ол ақырында оның бәсекелесіне айналды. Тарихшы Фара Питерсонның айтуынша, Клодельдің 1893 жылы Société Nationale des Beaux Arts көрмесінде көрсетілген "Клото" туындысы "Клаудельдің көзқарасы Роденнен қаншалықты ерекшеленетінінің маңызды мысалы" болып табылады. Клаудель грек-рим мифологиясындағы адам тағдырын шешуге жауапты үш тағдырдың бірі Клотоны өте қарт әйел ретінде бейнелеген. Роден мен сол кездегі басқа еркек суретшілерден айырмашылығы, Клаудель "әйелдердің сұмдықтарын бейнелеуден тартынбады"; шын мәнінде, "олар сұмдықта күш табуға болатын". Осылайша, Клото сирек кездесетін және қызықты нәрсенің мысалы бола алады: "еркек көзіне мүлдем немқұрайдылық". Клаудельдің оникс пен қоладан жасалған шағын "Тұбыр" (1897) туындысы да Роден кезеңіндегі стильді саналы түрде бұзды. Оның сәндік сапасы оның бұрынғы жұмыстарының "батырлық" сезімінен мүлдем өзгеше.
"The Mature Age" және басқа да шығармалары
Роден 1899 жылы Клоделдің "Өлкен дәуір" атты туындысын алғаш рет көргеннен кейін, қатты таңғалып, ашуланды. Ол Клоделге деген қолдауын кенеттен тоқтатты. Айрал Клаустың айтуынша, Роден көркемсурет министрлігіне қола комиссиясына қаржылай қолдау көрсетуді тоқтату үшін қысым жасаған болуы мүмкін. "Өлкен жас" (1900) әдетте өмірдің үш кезеңінің аллегориясы ретінде түсіндіріледі: Ересектілікті бейнелейтін ер адам Қарттық пен Өлімді бейнелейтін қарт әйелдің қолына түседі, ал Жастықты бейнелейтін жас әйел оны құтқаруға тырысады. Оның ағасы оны Роденмен ажырасуының аллегориясы деп түсіндірді. Анджело Каранфа "Өлкенде болған, болып жатқан және болатын өмір өз қозғалысында Клотоның қажырлы қозғалысы мен Фортунаның ырғақты, сымбатты, айналып тұратын қозғалысын қамтиды, ол ішкі айырмашылықтардан бірден және тұрақты қозғалыс немесе бейне туғызады" деп түсіндіреді. Каранфаның айтуынша, Клото (1893) және Фортуна (1905) өмірдің екі идеясын білдіреді: Клотодағы өмір жабық, үмітсіз өмір ретінде суреттеледі және "соңы жоқ өлімде" аяқталады; Фортунадағы өмір мәңгілік қазіргі заманның ақымақтығы ретінде жоғары-төмен, оның "бақытсыздығы немесе толық үйлесімділігі" ретінде атап өтіледі (Фортунаның өзі "Вальс"тегі билеуші әйелдің түрленуі). Клоделдің "Имплорер" атты суреттерінің бірі жеке басылым ретінде шығарылды және таза автобиографиялық ретінде емес, адам жағдайындағы өзгерістер мен мақсаттың одан да күшті бейнесі ретінде түсіндірілді. 1898 жылы үлгіге алынған және 1905 жылы құйылған Клодель бұл жұмыста өзінің қоласын құймады, бірақ оның орнына Имплорерді Парижде Юджин Блот құйды. Клоделдің жас қыз туралы шеберлік зерттеуі, La Petite Châtelaine, 1895 жылы мәрмәрден аяқталды. "Кеші Шателин" шығармасының бірнеше нұсқасы Клоделдің мәрмәрден ою-өрнек жасаудағы талантын көрсетеді, бұл Роденнің өзі болмаған шеберлік. "Бұл жерде қыз баланың көзге көрінетін ұяшықтары бар несепке толы не сәнді, жұмсақ жақшықты керубтің ешбір ізін таба алмаймыз", - дейді Петерсон. 1902 жылы Клодель Персей мен Горгонның үлкен мүсінін жасады. 1903 жылдан бастап ол өзінің туындыларын Salon des Artistes français немесе Salon d'Automne көрмелеріне қойды. Анжело Каранфа "Сакунтала" 1888 жылы Клоделдің қасиеттілікке жету құштарлығын, Роденнің шектеулерінен азат, өзінің көркемдік болмысын өмір бойы іздеудің жемісін білдіреді деп сипаттады. Каранфа Клоделдің Роденнің алдаулары мен оны пайдалануы туралы әсерлері, ол қалағандай мойынсұнушы бола алмайтын және қоғамның әйелдер қандай болуы керек деген үмітіне сай келетін адам ретінде жалған емес екенін айтады. Осылайша, Сакунталаны оның жалғыздық өмірінің, ішкі ізденісінің, ішкі саяхаттың айқын көрінісі деп атауға болады. Клодель "Сөйлесу қораптарында" сол кездегі еуропалық мүсіндерде өте сирек кездесетін тақырыпты бейнеледі: "платоникалық әйелдер интимдігі, көрерменге көксесі немесе жамбасын көрсету үшін ақталу ретінде емес, әйелдер оны шын мәнінде қалай сезінген болса, солай". Скульптурада төртінші серіктің әңгімесіне құлақ асатын үш әйелдің тобы бейнеленген. 1893 жылы ағасы Полға жазған хатында Клодель "Шығалақтар" Роденге ұқсамайтынын атап өтті. Айрал Клауз Роден оның кейбір туындыларына қол қойғанмен, оған жынысына байланысты басқаша қарамағандығын айтады; осы уақытта суретшілер әдетте өз шәкірттерінің жұмысына қол қояды. Басқалары Роденді оған лайық баға бермей, қолдау көрсетпегені үшін сынға алады. Уокердің пікірінше, көптеген тарихшылар Роденге ажырасқаннан кейін оған көмектесу үшін қолынан келгенін жасады және оның өз шығармаларын жоюы өнер әлемінің ұзақ уақыт бойы оған назар аудармауы үшін ішінара жауапты болды. Уокер сонымен қатар көптеген адамдар тарапынан жетекші мүсінші ретінде танылған Камильді шын мәнінде жеңген нәрсе - бұл ортаның және нарықтың қиындықтары: мүсін жасау қымбат өнер болды, және ол көптеген ресми комиссияларды қабылдамады, өйткені оның стилі заманауи консервативті дәмдер үшін өте ерекше болды. Дегенмен Ле Корнек пен Поллок оның өнер тарихын өзгерткеніне сенеді. Басқа авторлар Роденнің Клодельге қаншалықты әсер еткені және керісінше, одан қаншалықты несие алынғаны немесе оның қайғы-қасіретіне қаншалықты жауапты болғаны әлі де белгісіз деп жазады. Қазіргі заманғы авторлардың көпшілігі оның байлық, сұлулық, темір ерік-жігер және Роденмен кездескенге дейін жарқын болашақпен басталған, ешқашан марапатталмаған және жалғыздықта, кедейлікте және белгісіздікте қайтыс болған керемет дарын иесі болғанына келіседі. Басқалары, Элсен, Мэттьюс және Флемминг сияқты, Роден емес, оның ағасы Пол оның генийіне қызғанышпен қарады және оның анасымен бірігіп, оның әлгі әдепсіздігі үшін оны жоқ етуге және психиатриялық ауруханаға жабуға тырысты деп ұсынады. Кавалер Адлер оның кіші қарындасы Луиза, Клодельдің мұрасын алғысы келген және оған қызғанышпен қараған, оның құлауына қуанды деп жазады. Роденмен болған махаббатынан кем белгілі, оның Клод Дебюссимен қарым-қатынасының мәні де көптеген болжамдарға себеп болды. Стивен Барр Дебюсси оны қудалағанын хабарлайды: олардың махаббатқа толы болған-болмағаны белгісіз. Олар екеуі де Дега мен Хокусайды сыйлаған және балалық шақ пен өлім тақырыптарына қызығушылық танытқан. Клодель бұл қарым-қатынасты аяқтағанда, Дебюсси: "Осы Арманның жоғалуына ағылап жылаймын" деп жазды. Дебюсси оны ұлы суретші ретінде бағалаған және өліміне дейін студиясында "Вальс"тің көшірмесін сақтап қалған. Отыз жасқа келген кезде Клоделдің романдық өмірі аяқталды.
Ayral Clause says that even though Rodin clearly signed some of her works, he was not treating her as different because of her gender; artists at this time generally signed their apprentices' work. Others also criticise Rodin for not giving her the acknowledgment or support she deserved. Walker argues that most historians believe Rodin did what he could to help her after their separation, and that her destruction of her own oeuvre was partly responsible for the long time neglect the art world showed her. Walker also says that what truly defeated Camille, who was already recognised as a leading sculptor by many, were the sheer difficulties of the medium and the market: sculpting was an expensive art, and she did not receive many official commissions because her style was highly unusual for the contemporary conservative tastes. Despite this, Le Cornec and Pollock believe she changed the history of arts. Other authors write that it is still unclear how much Rodin influenced Claudel – and vice versa, how much credit has been taken away from her, or how much he was responsible for her woes. Most modern authors agree that she was an outstanding genius who, starting with wealth, beauty, iron will and a brilliant future even before meeting Rodin, was never rewarded and died in loneliness, poverty, and obscurity. Others like Elsen, Matthews and Flemming suggest it was not Rodin, but her brother Paul who was jealous of her genius, and that he conspired with her mother, who never forgave her for her supposed immorality, to later ruin her and keep her confined to a mental hospital. Kavaler Adler notes that her younger sister Louise, who desired Camille's inheritance and was also jealous of her, was delighted at her sister's downfall. Less well known than her love affair with Rodin, the nature of her relationship with Claude Debussy has also been the object of much speculation. Stephen Barr reports that Debussy pursued her: it was unknown whether they ever became lovers. They both admired Degas and Hokusai, and shared an interest in childhood and death themes. When Claudel ended the relationship, Debussy wrote: "I weep for the disappearance of the Dream of this Dream." Debussy admired her as a great artist and kept a copy of The Waltz in his studio until his death. By thirty, Claudel's romantic life had ended.
Психикалық ауру және тұтқындалу
1905 жылдан кейін Клаудель психикалық сырқатқа шалдықты. Ол көптеген мүсіндерін қиратты, ұзақ уақыт бойы із-түссіз жоғалды, паранойя белгілері байқалды және шизофрения диагнозы қойылды. Ол Роденді өзінің идеяларын ұрлағаны үшін және оны өлтіруге қастандық жасады деп айыптады. 1906 жылы ағасының үйлену тойынан кейін және оның Қытайға оралуынан соң, ол шеберханасында уедино өмір сүрді. Камилла Клаудель мұражайының кураторы Сесиль Бертранның сөзіне қарағанда, жағдайды бағалау қиын болды, себебі оның іс-қағаздарын зерттеген қазіргі заманғы сарапшылар оның шын мәнінде ауру болғанын айтады. 1914 жылы неміс әскерлерінің шабуылынан қауіптену үшін Виль-Эврардағы пациенттер алдымен Энгьенге көшірілді. 1914 жылдың 7 қыркүйегінде Клаудель басқа әйелдермен бірге Авиньоннан алты шақырым қашықтықтағы Монфаветтегі Мондеверг психиатриялық ауруханасына ауыстырылды. Оның Мондевергке қабылдау туралы куәлігіне 1914 жылдың 22 қыркүйегінде қол қойылды; онда ол "негізінен жалған түсіндірулер мен қиялға негізделген жүйелі қуғын-сүргінге ұшыраған" деп жазылған. Бір кезде баспасөз оның отбасын гений мүсіншіні құртумен айыптады. Анасы оған ағасынан басқа ешкімнен хат алуға тыйым салған. Аурухана қызметкерлері оның отбасына Клаудельді босатуды үнемі ұсынды, бірақ анасы әрқашан қатаң түрде бас тартты. Камилла Клаудель 1943 жылдың 19 қазанында Монфаветтегі психиатриялық ауруханада (сол кезде Мондеверг психиатриялық ауруханасы деп аталған, қазіргі заманғы психиатриялық ауруханасы – Монфавет ауруханасы орталығы) 30 жыл өмір сүргеннен кейін қайтыс болды. Оның ағасы Поль қыркүйек айында әпкесінің өліміне жақын екенін біліп, онымен кездесу үшін оккупацияланған Францияны қиындықпен кесіп өтті, бірақ ол оның өліміне немесе жерлеу рәсіміне қатыспады. Оның әпкесі Монфаветке бармады. Клаудель Монфавет зиратына жерленді, және ақырында оның денесі ауруханадағы жалпы қабірге қайта жерленді. Камилла Клаудель мұражайында Клаудельдің 90 сақталған туындысының шамамен жартысы қойылған. 2003 жылы Клаудель отбасының үйін Ножан-сюр-Сендегі мұражайға айналдыру жоспарлары жарияланды, және мұражай Клаудель отбасымен Камилланың туындыларын сатып алу туралы келіссөздер жүргізді. Олардың ішінде 70 жұмыс, соның ішінде Роденнің бюсті де бар.
Тірі қалған шығармалары
Ол өзінің көптеген туындыларын жойғанмен, 90-ға жуық мүсін, эскиздер мен суреттер сақталған. Ол шығармаларында сексуалдылықты бейнелегендіктен бастап цензураға ұшырады. Оның жауабы әдетте әйел суретшілерге тән деп есептелетін "экспрессивті" тәсілге қарама-қарсы, символдық және интеллектуалды стиль болды. 1951 жылы Пол Клодель Роден мұражайында көрме ұйымдастырды, онда оның мүсіндері бүгінге дейін қойылған. 1984 жылы оның туындыларының ірі көрмесі өткізілді. 2005 жылы Квебек қаласында (Канада) және АҚШ-та, Мичиган штатындағы Детройт қаласында Роден мен Клодельдің туындыларын көрсететін үлкен көркемдік іс-шара ұйымдастырылды. 2008 жылы Роден мұражайы оның 80-нен астам туындысын қамтитын ретроспективті көрме ұйымдастырды. 2005 жылы Sotheby's компаниясы "Ла Вальс" (1905, Блот, №21) екінші басылымын 932 500 долларға сатты. 2009 жылы Париж аукционында Клоделдің "Le Dieu Envolé" (1894/1998, Valsuani құймасы, қол қойылған және 6/8 нөмірімен белгіленген) мүсіні 180 000 долларға бағаланды, ал Роденнің ұқсас мүсіні "L'éternelle Idole" (1889/1930, Rudier, қол қойылған) 75 000 долларға бағаланды. 2023 жылы Чикаго өнер институты мен Дж. Пол Гетти мұражайы оның туындыларының ірі ретроспективасын ұйымдастырды, онда 30-дан астам мекеме мен жеке коллекционерлерден алынған 60 мүсін қойылды. Көрмеде оның терракота, гипс, қола және тастан жасалған негізгі композициялары көптеп жиналды.
Театр мен мюзиклдерде
Кейбір авторлар Хенрик Ибсен өзінің соңғы пьесасы, 1899 жылғы "When We Dead Awaken" шығармасын Роденнің Клодельмен арақатынасына негізделген деп санайды. Сиэтл драматургы С. П. Мисковскидің "Ла Вальс" (2000) пьесасы Клодельдің өмірін терең зерттейді. 2012 жылы "Камилла Клодель" пьесасының әлемдік тұңғыш көрсетілісі өтті. Гаэль Ле Корнек жазған, сахналаған және режиссерлік еткен бұл пьесаның премьерасы Эдинбург фестиваліндегі Pleasance Courtyard-та болды, және ол Камилланың өмірінің әртүрлі кезеңдеріндегі шебер мен муза арақатынасын қарастырады. Композитор Фрэнк Уайлдхорн мен либреттист Нэн Найтонның "Камилла Клодель" мюзиклі 2003 жылы Коннектикут штатының Честер қаласындағы Норма Террис театрында Goodspeed Musicals ұйымдастырды.
Фильмде
1988 жылы түсірілген «Камилла Клодель» фильмі оның өмірін, көбінесе тарихи деректерге негізделген драмалық оқиға ретінде бейнеледі. Бруно Нюттен режиссерлік еткен, Изабел Аджани өндірісшісі болған, Аджани Клодель, ал Жерар Депардье Роден рөлінде ойнаған бұл фильм 1989 жылы екі «Оскар» сыйлығына ие болды. Тағы бір «Камилла Клодель 1915» фильмін Бруно Дюмонт түсірді, онда Джульетта Бинош Клодель рөлін сомдады. Бұл фильм 2013 жылы 63-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. 2017 жылғы «Родин» фильмінде Клодель рөлінде Изия Хигелин ойнайды.
Музыка саласында
Композитор Джереми Бектің "Көбімен кішкентай қыздың өлімі" (1998) шығармасы – сопрано және оркестрге арналған опералық монолог, ол Камилла Клоделдің өмірі мен хаттарына негізделген. Бұл композицияны сопрано Раян Дупуи Словакия радиосының симфониялық оркестрімен бірге жазды. Бектің шығармасы "терең тартымды және қолынан келгенше әсерлі, күшті мелодиялық сенімділік, тегіс эмоционалдық билік және мейірімділік сезімін көрсететін шығарма" деп сипатталған.
Би мен балетте
2011 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында Борис Эйфманның жаңа балеті «Родиннің» әлемдік премьерасы өтті. Балет мүсінші Огюст Роденнің өмірі мен шығармашылығына, сондай-ақ оның шәкірті, жақыны және шабыты Камиль Клоделге арналған. 2014 жылы Колумбус би театры мен Карпе Дием струн квартеті Огайо штатының Колумбус қаласында Корин Фудживараның музыкасымен, Кэтлин Кирк жазған түпнұсқа өлеңдерімен және Тим Вичтің хореографиясымен «Клодель» балетінің премьерасын қойды.
Әдебиетте
1982 жылы Анн Дельбедің «Бір әйел» атты көркемдемелі өмірбаяны жарық көргеннен кейін оның туындыларына деген қызығушылық қайта жанданды. Кэрол Бруноның 2015 жылғы «Осы мейірімді қолдар» романы Клоделдің 1943 жылғы өмірінің соңғы күндерін оны күткен медбикемен арадағы қарым-қатынас арқылы бейнелейді.