Кіріспе
Қайықтарды немесе кемелерді суға түсіруге және судан көтеруге арналған жағалаудағы пандус. Слипвей, сондай-ақ қайық пандусы, сүйемелдеу жолы немесе қайық түсіргіш деп те аталады, ол кемелер мен қайықтарды суға жылжытуға және судан шығаруға арналған жағалаудағы пандус. Олар кемелер мен қайықтарды салу және жөндеу үшін, сондай-ақ автомобильдермен сүйрейтін тіркемелердегі шағын қайықтарды түсіру және алу үшін, ал гидросамолеттерді шассилерімен суға түсіру үшін қолданылады. Теңіз жолдары мен сырғанау жолдары – слипвейдің баламалы атаулары. Кеме жасау кезеңінде кеме «жолға» шығарылған деп айтылады. Егер кеме сол жерде бұзылса, ол «жолдарда бұзылған» деп есептеледі. «Слип» сөзінің мағынасына сәйкес, кемелер немесе қайықтар кран немесе вилочли жүкті көтеру құралы арқылы пандус арқылы жылжытылады. Жылжыту алдында кеменің корпусы маймен жабылады, бұл кемеге немесе қайыққа пандустан «сырғып», қауіпсіз түрде суға енуге мүмкіндік береді. Слипвейлер (жаңадан салынған) ірі кемелерді суға түсіру үшін қолданылады, бірақ олар кіші кемелерді ғана құрғақ докқа қоюға немесе жөндеуге мүмкіндік береді. Үлкен кемелерді майланған пандусқа сүйреу үшін тым көп күш қажет. Сондықтан, ірі кемелерді құрғақ докқа қою үшін дөңгелектермен немесе роликтермен тірелетін вагондарды пайдалану қажет. Мұндай құрғақ док қондырғылары «теңіз темір жолдары» деп аталады. Дегенмен, «слип» және «слипвей» сөздері пандус қолданатын барлық құрғақ док қондырғыларын сипаттау үшін де қолданылады.
A slipway, also known as boat ramp or launch or boat deployer, is a ramp on the shore by which ships or boats can be moved to and from the water. They are used for building and repairing ships and boats, and for launching and retrieving small boats on trailers towed by automobiles and flying boats on their undercarriage. The nautical terms ways and skids are alternative names for slipway. A ship undergoing construction in a shipyard is said to be on the ways. If a ship is scrapped there, she is said to be broken up in the ways. As the word "slip" implies, the ships or boats are moved over the ramp, by way of crane or fork lift. Prior to the move the vessel's hull is coated with grease, which then allows the ship or boat to "slip" off of the ramp and progress safely into the water. Slipways are used to launch (newly built) large ships, but can only dry dock or repair smaller ships. Pulling large ships against the greased ramp would require too much force. Therefore, for dry docking large ships, one must use carriages supported by wheels or by roller pallets. These types of dry docking installations are called "marine railways". Nevertheless the words "slip" and "slipway" are also used for all dry docking installations that use a ramp.
Қарапайым сырғанақтар
Ең қарапайым түрінде, құлама – бетон, болат, тас немесе тіпті ағаштан жасалған қарапайым пандус. Толқының биіктігі құламенің қолданылуын шектеуі мүмкін: егер пандус төменгі су деңгейінен әлдеқайда төменге дейін созылмаса, оны төмен толқын кезінде пайдалануға болмайды. Әдетте құрлық жағында жалпақ плитка төселген алаң болады. Кемелерді немесе шағын кемелерді (яғни 300 тоннаға дейінгі кемелерді) салу және жөндеу үшін пайдаланғанда, кеме дөңгелекті арбаға қойылып, кеме арбадан суға түсетін немесе одан шығатынша пандуспен төмен жылжытылады. Мұндай құламалар жөндеу жұмыстарымен қатар, жаңа салынған кемелерді суға түсіру үшін де қолданылады. Шағын қайықтарды суға түсіру және қайтару үшін тіркеме суға салынады. Қайық тіркемеге орналастырылып, одан шығарылуы немесе тартылып алынуы мүмкін. Қайықты судан шығару кезінде ол арқанмен тіркемеге көтеріледі. Кит аулау кемелері әдетте артында құламамен жабдықталады, ол арпунды киттерді негізгі палубаға сүйреуге көмектеседі, онда олар әдетте терісінен айырылады. Қиын ауа-райы мен теңіз жағдайында кейбір құтқару қайықтарын қауіпсіз суға түсіру үшін құтқару қайығы мен құламасы, қайықтың гравитация күшімен салыстырмалы тік болат құламадан сығақтап төмен жылжуына есептелген.
Кеме құрылысындағы құлайтын жолдар
Үлкен кемелерде кеме құрылысында ғана сырғанау жолдары қолданылады. Олар жағалауға параллель немесе перпендикуляр орналасуы мүмкін (немесе су және кеменің ең үлкен ұзындығы мүмкіндік бергенше). Суға түсірілген кезде кеме өздігінен жүзіп кеткенше сырғанау жолымен төмен сырғанап түседі. Кемені суға түсіру процесі суға түсіру деп аталады және әдетте салтанатты және мерекелік шара болып табылады. Осы кезде кемеге ресми түрде ат қойылады. Бұл сәтте корпус толыққанды болып, винттер мен оларға қосылатын біліктері орнатылған, бірақ судың тереңдігіне, тұрақтылығына және салмағына байланысты қозғалтқыштар орнатылмауы немесе суперқұрылысы аяқталмауы мүмкін. Перпендикуляр сырғанау жолында кеме әдетте суға қарай мұртымен орналастырылып салынады. Қазіргі заманғы сырғанау жолдары кеменің салмағын көтере алатын жеткілікті беріктікке ие темір бетоннан жасалған негіз болып табылады, және су деңгейінің өзгеруін ескере отырып, су деңгейінен әлдеқайда төмен түсетін екі "баррикададан" тұрады. Баррикадалар екі сырғанау жолын қолдайды. Кеме корпусының сыртқы түбіне қол жеткізу және толық корпус астына сырғанау жолдарын орнату үшін уақытша тіреулермен жабдықталған. Суға түсіруге дайындық кезінде кеме корпусының астына екі тік сырғанау жолы орнатылып, баррикадаға шығарылады. Бұл жолдардың беті майланады (бұрынғы күндерде теңіз кемелерінде май ретінде сары май және кит майы қолданылған). Осы жолдардың үстіне екі жылжымалы сырғанау жолы орнатылады, ал оларға мұрт және корпус бөліктері бар суға түсіру тірегі орнатылады. Содан кейін корпус салмағы құрылыс тіреулерінен суға түсіру тірегіне ауыстырылады. Кемені орнында ұстап тұру және суға түсіру рәсімінің сәтінде босату үшін шаралар қарастырылған, бұл сигнал бойынша кесілетін әлсіз буын немесе салтанатты платформадан басқарылатын механикалық құрылғы болуы мүмкін. Кейбір сырғанау жолдары кеменің суға бүйірімен қарап, бүйірлеме суға түсіруге мүмкіндік беретіндей етіп салынған. Бұл су арнасының шектеулері кемені бойлық бағытта суға түсіруге мүмкіндік бермейтін жағдайларда қолданылады, бірақ жағалаудың үлкен бөлігін алып жатады. Брунельдің "Great Eastern" кемесі де, сондай-ақ екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген десанттық кемелер осылай салынған. Бұл әдіс кеменің салмағын ұстап тұру үшін көптеген сырғанау жолдарының болуын қажет етеді. Екі жағдайда да кемеге ауыр тізбектер бекітіледі және кеме суға түскеннен кейін сүйреу күші кемені тұтқыштардың кеме орнына жылжытуға мүмкіндік беретінше баяулату үшін пайдаланылады. 1970 жылдардан бастап кемелердің көлемі артқан сайын сырғанау жолында құрылыс салу практикасы азайып барады. Бұның бір себебі - кемені тежеу және маневрлеу үшін қажетті кеңістік, бірақ кеменің үлкен өлшемдері жобалау мәселелерін тудырады, өйткені корпус негізінен суға түсіру процесінде тек соңғы нүктелерінде ғана қолдау табады, бұл қалыпты пайдалану кезінде кездеспейтін кернеуге әкеледі.