Француз физиологы Франсуа Маженди және эксперименттік физиологияға үлесі

Кіріспе

Француз физиологы, әскери-теңіз офицері Франсуа Магенди (6 қазан 1783 – 7 қазан 1855) – эксперименталды физиологияның негізін қалаушы француз физиологы. Ол Магендидің тесігін сипаттағанымен белгілі. Сондай-ақ, Магенди белгісі бар – мишықта зақымдану салдарынан көздің төмен және ішке қарай бұрылуы. Магенди 1830 жылдан 1855 жылға дейін Франция колледжінің Медицина кафедрасын басқарды (оның орнын бұрынғы көмекшісі Клод Бернар басты). 1816 жылы ол «Физиологияның негізгі ережелері» деген еңбегін жариялады, онда бос калориялар тұжырымдамасын алғаш рет көрсеткен тәжірибе туралы айтты: «Мен үш жасар, семіз және дені сау итті алып, оны тек қантпен қоректендірдім. Ол тәжірибе басталғаннан кейін 32-ші күні қайтыс болды». Оның ғылымға ең маңызды үлесі сонымен бірге ең көп дау тудырған жайт болды. Сэр Чарльз Беллдің замандасы Магенди жүйке жүйесіне қатысты бірқатар тәжірибелер жүргізді, әсіресе омыртқа миындағы сезімтал және қозғалтқыш жүйкелердің айырмашылығын анықтады, бұл «Белл-Магенди заңы» деп аталды. Бұл британдықтардың Белл өзінің жаңалықтарын бірінші жариялағанын және Магенди оның тәжірибелерін ұрлағанын мәлімдеп, қызу бәсекелестікке әкелді. Бұл ғылыми бәсекелестіктің қарқындылығы Исаак Ньютон мен Роберт Гук арасындағы бәсекелестікке теңестірілуі мүмкін. Магенди сонымен қатар, көптеген замандастарын физиология бойынша қоғамдық лекцияларда орындаған тірі диссекцияларымен таң қалдырған, танымал вивисектор болды. Ирландиялық парламент депутаты Ричард Мартин, Ұлыбританияда жануарларға қатыгездік жасауға тыйым салатын әйгілі заң жобасын ұсына келіп, Магендидің грайхаундты қоғамдық түрде диссекциялағанын сипаттады: аңның құлағы мен аяғы тырналып, бетінің жартысының жүйкелері кесілді де, одан әрі диссекциялау үшін түні бойы қалдырылды. Осыдан Магендиді «қоғамға ұят» деп атады. Британдық дәрігерлер арасында, тіпті жануарлармен тәжірибе жүргізуді қорғағандардың арасында да, Магенди өз тәжірибелік жануарларын қажетсіз азаптауға салғанына сенді. Бір квакер оған вивисекция туралы сұрақ қойғанда, Франция колледжінде Анн Фагот Ларгеоның ашылу лекциясында айтылғандай, ол жануарлармен тәжірибе жүргізудің себептерін көп шыдамдылықпен түсіндірді. Британия мен Франциядағы замандастарының өткір сын-пікірлерін естігеннен кейін, Магендидің әдістерін кейінірек Чарльз Дарвин мен Томас Генри Хаксли сынға алды. Колин Уайт Магендиге «Өтірік, ащы өтірік және статистика» деген сөз тіркесінің алғашқы нұсқасын жатқызады. Қанды қызуға қарсы қолдану туралы пікір таласы кезінде және оның жасалған деп сенетін статистикалық деректермен бетпе-бет келгенде, Магенди былай деді: «Осылайша, өтірік пен жалған куәлік түрінде көрініс тапқан шындықтың өзгеруі бізге, ең бастысы, статистиканы ұсынады».

French physiologist
the Navy officer
NOTOC

François Magendie (6 October 1783 – 7 October 1855) was a French physiologist, considered a pioneer of experimental physiology. He is known for describing the foramen of Magendie. There is also a Magendie sign, a downward and inward rotation of the eye due to a lesion in the cerebellum. Magendie was a faculty at the College of France, holding the Chair of Medicine from 1830 to 1855 (he was succeeded by Claude Bernard, who worked previously as his assistant). In 1816 he published Précis élementaire de Physiologie which described an experiment first illustrating the concept of empty calories:
I took a dog of three years old, fat, and in good health, and put it to feed upon sugar alone It expired the 32nd day of the experiment. His most important contribution to science was also his most disputed. Contemporaneous to Sir Charles Bell, Magendie conducted a number of experiments on the nervous system, in particular verifying the differentiation between sensory and motor nerves in the spinal cord, the so called Bell–Magendie law. This led to an intense rivalry, with the British claiming that Bell published his discoveries first and that Magendie stole his experiments. The intensity of this scientific rivalry perhaps can only be compared to that between Isaac Newton and Robert Hooke. Magendie was also a notorious vivisector, shocking even many of his contemporaries with the live dissections that he performed at public lectures in physiology. Richard Martin, an Irish MP, in introducing his famous bill banning animal cruelty in the United Kingdom, described Magendie's public dissection of a greyhound, in which the beast was nailed down ear and paw, half the nerves of its face dissected then left overnight for further dissection, calling Magendie a "disgrace to Society." There was a belief among British physicians, even those who defended animal experimentation, that Magendie purposely subjected his experimental animals to needless torture. A Quaker once visited him, questioning him about vivisection; according to Anne Fagot Largeault's inaugural lesson at the College of France, he responded with much patience, argumenting the reasons of animal experimentation. Besides drawing sharp criticism from contemporaries in both Britain and France, Magendie's methods were later criticized by, among others, Charles Darwin and Thomas Henry Huxley. Colin White credits to Magendie the earliest version of the phrase "Lies, damned lies, and statistics". While arguing against using blood letting to treat fever, and confronted with statistical numbers he believed to be manufactured, Magendie stated: "Thus the alteration of the truth which is already manifesting itself in the progressive form of lying and perjury, offers us, in the superlative, the statistics."

Шығармалары

Крехнауген, морфин, көк қышқыл, йодин және т.б. сияқты жаңа дәрілік заттарды дайындау және қолдану ережелері : Ф. Леоп. Восс, Лейпциг 1822. Цифрлық басылым / 1823. Цифрлық басылым / 1831. Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы. Бірнеше жаңа дәрілерді дайындау және қолдану туралы анықтамалық (2 том) Underwood, Лондон 1824. Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы. "Айырым жаңа дәрілерді дайындау және медициналық қолдану жөніндегі анықтамалық" / Франсуа Магенди. М. Магендидің француз тілінен аударма, Джеймс Манби Гуллидің түсіндірмелерімен және қосымша мақалаларымен, Черчилль, Лондон 1835. Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы.