Кіріспе
Пакистандық альпинист Назир Сабир (урду: نذیر صابر) – пакистандық альпинист. Ол Хунзада дүниеге келген. Ол Эверест тауына және Пәкістандағы 8000 метрлік бес шыңның төртеуіне шыққан, соның ішінде 1981 жылы әлемдегі екінші биік тау К2, 8035 метрлік Гашербрум II, 1982 жылы 8050 метрлік Broad Peak (Кең шың), және 1992 жылы 8068 метрлік Гашербрум I (Құпия шың). 17 мамыр 2000 жылы ол АҚШ-тан Кристин Боскофф басқарған "Mountain Madness Everest Expedition" командасының құрамында Эверестке көтерілген алғашқы пакистандық болды, бұл командаға Австрияның танымал Эверест альпинисі Питер Хабеллер және сегіз канадалық та кірді.
Nazir Sabir (Urdu: نذیر صابر ) is a Pakistani mountaineer. He was born in Hunza. He has climbed Mount Everest and four of the five 8000 m peaks in Pakistan, including the world's second highest mountain K2 in 1981, Gasherbrum II 8035m, Broad Peak 8050m in 1982, and Gasherbrum I (Hidden Peak) 8068m in 1992. He became the first from Pakistan to have climbed Everest on 17 May 2000 as a team member on the Mountain Madness Everest Expedition led by Christine Boskoff from the United States that also included famed Everest climber Peter Habeler of Austria and eight Canadians.
Ағашқа көтерілу
Сабир Гималайдағы альпинистік мансабын 1974 жылы Хунзадағы 7284 метрлік Пасу шыңына жасалған жапондық экспедициямен бастады. 1975 жылы ол Nanga Parbat (8125м) шыңына ұмтылған неміс экспедициясының оқушысы болды және оңтүстік-батыс жотасының 6700м биіктігіне дейін көтерілді. 1976 жылдың 17 шілдесінде Сабир 6660 метрлік Пайю шыңына алғаш рет көтерілді, одан кейін полковник Манзур Хусейн мен майор Баширдің қатысуымен Пәкістан Альпілік клубы ұйымдастырған алғашқы пәкістандық экспедицияға қатысты. 1977 жылы Сабир К2 шыңына бағытталған жапон-пәкістандық ірі бірлескен экспедицияға қосылды, ол дәстүрлі Оңтүстік-Шығыс Абруцци жотасын бағындыруға тырысты. Бұл үлкен экспедицияда 1500 жүк тасушы және 52 мүше болды, олар үшін оттегі баллондары қолданылды. Алайда, Сабирдің алғашқы шабуыл тобы, құрамында төрт жапондық альпинист болған, 8280 метрден басталган қарлы дауылға байланысты кері қайтуға мәжбүр болды. Сол командамен жасалған келесі әрекет те 8150 метрден тоқтатылды, олар 4-ші лагерьден төмен, тірі күйі табылған екі жолдастарын іздеуге түсті. Дегенмен, олар K3 шыңына екінші рет көтерілді, команданың жеті мүшесін шыңға жеткізді. Ол кезде К2 шыңына 1954 жылғы сәтті итальяндық экспедициядан тек екі альпинист қана шыққан болатын. 1981 жылы Сабирді достары шақырды, олар Васеда университетінің экспедициясымен Батыс және Оңтүстік-Батыс жоталарын бағындыруға тырысты, бұл әдеттегі Абруцци жотасынан өзгеше болды. Абруцци герцогы 1909 жылы К2 тауын барлық жағынан зерттеді және К2 тауына тек Оңтүстік-Шығыс жотасы арқылы шабуыл жасауға болатынын айтты, ол Абруцци жотасы деп аталды. 1978 жылы танымал британдық альпинист Крис Бонингтон Батыс жотасымен жаңа бағытты алғаш рет сынады. Бұл команданың мүшесі Ник Эсткорт 2-ші лагерьге бара жатқанда қар көшкінінің құрбаны болды, ал Дуг Скотт мүжілген күйі аман қалды. Биіктеп орналасқан қар мен тас аралас жерде қиын өтуге толы жол болды. 1978 жылғы экспедицияның мүшесі Скотт бес британдық альпинистен тұратын күшті команданы басқарды, бірақ нашар ауа райы салдарынан 7300 метрде бас тартысты. Сабир, одан кейін Эйхо Отани 1981 жылдың 7 тамызында К2 шыңына жетті. Сабир және Васеда университетінің командасы К2 тауының Батыс/Оңтүстік-Батыс жотасын алғаш рет сәтті бағындырып, тарихқа енді. "50 күндік күрес" атты деректі фильм бүкіл Жапонияда көрсетілді және Сабирді елге таныстырды. 1982 жылы Сабир Шерханмен және танымал итальяндық альпинист Рейнхольд Месснермен бірге Гашербрум II (8035м) және Броуд Пик (8047м) шыңдарына көтерілді. Гашербрум II және Броуд Пик альпинисттік стильде бір апта ішінде бағындырылды, бұл сол кездегі 8000 метрлік екі шыңды ең жылдам бағындыру болды.
Нанга Парбатқа экспедициялар
Нанга Парбатқа үш рет талпыныс жасады. Алғашқысы 1981 жылдың қазан айында болды, К2 тауындағы үлкен жетістігінен кейін екі ай өткен соң, М. Омия басқаратын Сангаку Дошикай клубының (Токио) достарына қосылды. Олар Альберт Фредерик Мэммеридің алғашқы, қиын жолымен жүрді. Нанга Парбат алғашқы және көптеген құрбандарын алды, Мэммери мен оның Гуркха серіктестері Диамир мұздығында түсініксіз жоғалып, ешқашан табылған жоқ. Назир мен жапондықтар Диамир мұздығындағы күшті жарықтар мен күздегі қатты қар жауыннан кейін болған қар көшкіндеріне байланысты шығудан бас тартты. 1983 жылы ол Рупал флангындағы Нанга Парбаттың S/S Батыс бетіне, сонымен қатар Шелл жолы деп белгілі жолына Tohokeiryo Kai клубының достарымен бірге талпыныс жасады. Араймен бірге 7200 метр биіктікте, кеудеге дейін қарға батып, көтеріліп бара жатқанда, ол қар көшкінінің үстінен 400 метрге құлап, жеті жапондық әріптесімен бірге беткейдің төменгі бөлігіне жақын жерге құлады, бірақ тек 20 метр қана қашықтықта тоқтағандықтан мүжілмей сақтап қалды. Команда мүшелерінің бірі, Шимура, шамамен 2000 метрге төмен, Рупал бетінің түбіне құлап, ешқашан табылған жоқ. Сабирдің денесінің барлық жері көгалды, білезігі бұралып қалды, ал команда дәрігерлері Арай мен Вакутсудың әрқайсысының бір қолы сынды, экспедиция жетекшісі Осаму Куни төрт қабырғасын сындырды. Сонымен қатар, Кунидің қарнында арқанның үйкелісінен пайда болған терең жарақат болды, тіпті ішегі де көрініп тұрды. Тау өз салдарынан экспедиция тоқтатылды. 1985 жылы Сабир өзінің ескі досы және Гималайдағы ең тәжірибелі альпинистердің бірі Даг Скоттты және оның командасын Нанга Парбаттың сол жолына шақырды. Скотт, оның ұлы Майкл, Алястер Рид және Сабир 3600 метрлік базалық лагерден екі күндік шабуылмен 7150 метрге көтерілді. Даг Скотт екінші бивакта, 1983 жылы оларды қар көшкіні шайып кеткен жерге жақын ауырып қалды және көтерілуді тоқтатуға мәжбүр болды.
Ағасының өлімі
1980 жылы шілдеде Сабир ағасы Инайат Шахты жоғалтты, ол Пәкістан армиясының арнайы қызмет тобында (SSG) қызмет ететін. Бұл Шахтың Диранға жасаған екінші тырабы болды. 1979 жылы алғашқы экспедициясында Халид Баширдің өкпе ісігіне шалдыққандығынан және түсіп келе жатқанда Баширдің қаза болуынан олар шыңға 150 метр жетпей кері қайтуға мәжбүр болды. Бір жыл өткен соң олар Халид Баширдің денесін іздеу үшін және Диранға қайта шабуыл жасау үшін оралды. Ол, альпинизм жетекшісі Шәүқат Назир Хамдани және Рашидпен бірге, екінші Армия SSG экспедициясы барысында Диранға (7527 м) көтерілуге тырысқанда 3-ші лагерде жаман ауа-райын күтіп отырып, мұз көшкінінің астында қалды. Осы оқиға Сабир мен оның ағасының келесі жылы Брод Пикке және тағы да көп тауларға бірге шығу үмітін қиратты.
Эверестке экспедициялар
Назир Сабир алғаш рет Эверестке шығуға 1997 жылы талпыныс жасады, Асад Құреши басқарған және «Эверест – табиғатқа қарсы ерлер» фильмін түсірген оннан астам адамдық Пәкістанның алғашқы Эверест экспедициясын жетекшілік етті. Назир 8630 метрлік шыңдық қатардан соққан қатты қарлы боранына байланысты бес әріптесімен бірге алғашқы шығу әрекетінен бас тартуға мәжбүр болды, және күшті желдің салдарынан тағы екі рет 8500 метр шамасында қайта оралуға тура келді. Назир Эверестке Непал жағынан қайта оралды және 2000 жылдың 17 мамырында, күшті желден қашу үшін толық айлы түні, непалды шерпа әріптестерімен және канадалықпен бірге таңғы сағат 07:30-да ең биік шыңға көтеріліп, әлемнің төбесіне жеткен алғашқы пәкістандық атанды. Эверестке Пәкістан туын көтергеннен кейін, ол Эвересттің биік жеріндегі Скотт Фишер, Роб Холл, Убе Акира, Кобаяши, Ясуо Като, Футагами және осы мәңгілік биік аспанды сүю үшін өмірін берген көптеген достарына құрмет көрсетті. Канадалық Бен Вебстер мен тағы екі шерпа күтіп отырып, ол екі шерпа әріптесімен бірге өмірінің ең керемет сәттерін бастан кешірді, Бен мен басқалардың шыңдық қатардың соңғы бөлігіне көтерілуін және 8462 метрлік Макалу тауының (әлемдегі бесінші ең биік тау) фонындағы таңғы күннің шағылысуын бейнеге түсірді. Ол базалық лагерьге хабарласып, үйіне және оның жетістіктерін бақылап отырған жақын достарына қарапайымдық пен қуаныш туралы хабар жіберді, олар таудың соңғы бөлігіне қадам сайын көтерілуін түнгі желдің арасында бақылады. Оған елдің түкпір-түкпірінен және әлемнен жүздеген хабар келді, соның ішінде сол кезде Лондонда тұрған Беназир Бхуттоның құттықтау хаты да болды.
Саяси мансап
Хунза халқына жылдар бойы қызмет еткені үшін Сабир 1994 жылғы қазан айында өткен Гилгит-Балтистан заң шығарушы жиналысына өкіл болып сайланды және бес жылға сол кездегі үкіметте білім беру және туризм жөніндегі кеңесші болып тағайындалды. 1994 жылғы сайлауда Хунза округі үшін жүргізген науқанында ол Хунзаның дәстүрлі Мир әулетінен шыққан қарсыласын үлкен үстемдікпен жеңіп, халықтың сенімін алғаш рет қарапайым адам ретінде иеленді.
Құрметтер
Өзінің көрнекті жетістіктері үшін 1982 жылы ол "Pride of Performance" (Үздік өнер көрсетуші) сыйлығымен марапатталды. Ал 2001 жылы тау спортындағы ең үздік жетістіктері үшін "Ситара и Имтиаз" (Еңбегі үшін жұлдыз) орденімен құрметтелді. 2002 жылы Польша Тау спорты федерациясы, 2008 жылы Америка Альпинистік клубы оны марапаттады. Оның соңғы құрметі – 2004 жылғы 10 қазанда Пәкістан Альпинистік клубының төрт әскери генералдан кейін сайланған бесінші, бірақ тұңғыш азаматтық және альпинист президенті болып бірауыздан сайлануы және 2007 жылы қайтадан осы лауазымға сайлануы. Қазіргі таңда ол Пәкістан Альпинистік клубына жетекшілік етеді, ол Пәкістанның түкпір-түкпірінен ер және әйелдерді сыртқы шараларға, әсіресе тау шаңғысына дайындайды.
Қоршаған ортаны қорғаушы
Қазіргі уақытта Сабир өзінің туған жері Хунза аңғарындағы және Солтүстік Пәкістанның, Балторо мұздық аймағын қоса алғанда, жабайы табиғатты қорғау бойынша экологиялық белсенді ретінде жұмыс істейді. Ол Зиарат Белуджистандағы 5000 жылдық дүниежүзілік мұраға жататын джунйпер ормандарын сақтауға, Чильтан Адвентурерлер Ассоциациясының Хаятулла Хан Дурранимен бірлесіп қатысады. Сонымен қатар, ол Сиачен мұздығы аймағындағы және Қарақорым белдеуіндегі экологиялық мәселелерді көтеріп, Шаңдур өтегісіндегі және Бабусар өтегісіндегі шағын футбол турнирлеріне қарсы тұрады, олар табиғаттың тазалығын бұзып, жануарлар құқықтарына қайшы келеді.
Іскерлік мансап
Қазіргі уақытта Сабыр "Назир Сабир экспедициясы" деген атпен шытырман оқиғалы саяхаттар ұйымдастырады. Ол Пәкістанды Оңтүстік Азиядағы ең құпиялы, бірегей туристік орын ретінде насихаттауға белсенді түрде қатысып, елдің мәдени, тарихи және шытырман оқиғалы саяхаттарға қабілеттілігі туралы лекциялар оқу үшін әлемді шарлап келеді.
Халықаралық іс-шаралар
2002 жылы UIAA/IUCN шақыруымен ол Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыстың салдарынан Сиачен мұздығы аймағындағы қоршаған ортаның нашарлауына назар аудару мақсатында Швейцария Альпында өткен Индо-Пакистан және Ұлыбританияның бейбітшілік шығынына қатысты. Сондай-ақ, ол 2002 жылы Инсбрук (Австрия) қаласында өткен «Тау спортының болашағы» халықаралық конгресіне, 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде Американдық альпинистік клубтың 100 жылдығын тойлауға, 2003 жылы Непалдағы Катмандуда Сагарматаның алтын мерейтойына қатысты. 2004 жылы Душанбеде GTZ және AKF бірлесіп ұйымдастырған азық-түлік қауіпсіздігі және трансшекаралық туризм тақырыбындағы халықаралық семинарда делегат ретінде болды. Екі он жылдан астам уақыт бойы ол Пәкістанды өкілдік етіп, Жапония, АҚШ, Австралия, Ұлыбритания, Германия, Австрия, Канада, Непал, Оңтүстік Корея, Гонконг, Тәжікстан, Польша, Словакия, Малайзия, Франция және Италиядағы халықаралық форумдар мен альпинистік клубтарда Пәкістанның туризм әлеуеті туралы лекциялар оқыды. Ол 1996 жылы Банф тау кинофестивалінде, 2002 жылы Ванкувер халықаралық тау кинофестивалінде, 2002 жылы Братислава тау кинофестивалінде төрешілер алқасының мүшесі ретінде шақырылды, ал 2006 жылы Катманду халықаралық тау кинофестивалінде және 2003 жылы Тренто тау кинофестивалінде бас қонақ ретінде қабылданды. 2006 жылы Катманду кинофестивалінде бас қонақ ретінде құрметпен ескерілді. Ол 2009 жылдың қараша айында Тирольде өткен халықаралық тау саммитінде Пәкістан Альпинистік клубынан өкілдік етті және 2009 жылы Грац тау кинофестиваліне қатысты. Пәкістан консулдығы және VIMFF-пен бірлесіп «Пәкістанға жақындау» атты шара ұйымдастырды және 2009 жылдың 1 желтоқсанында «Жоғары көкке саяхат» тақырыбындағы слайд-презентациясын жасады, онда оның тау шығуларындағы рухани тәжірибелері көрсетілді. Сондай-ақ, ол Пәкістанның жоғары комиссариаты ұйымдастырған Құрбан айт мерекесі қарсаңында Канададағы пакистандық қауыммен кездесті. Сабир 2010 жылдың 31 шілдесінде Голден, Колорадода өткен тау айналасына қатысты конференцияға қатысты, онда тау жабайы табиғатындағы жобаларды аяқтаудың үлкен қиындықтары талқыланды.
Көңілге қонымды сөйлеуші
Фотожурналист және табиғатты зерттеуші Сабир өзінің мұрағатында таулар мен оларды қоршаған мәдениетті бейнелейтін 5000-нан астам слайдты жинақтаған. Ол Пакистанның әртүрлі университеттерінде, мысалы, Исламабад Әуе университетінде, Қуаид Азам университетінде, Ага Хан университетінде, сондай-ақ Канаданың Макгилл университетінде және Англияның Оксфорд университетінде, тағы да көптеген университеттерде және әлемнің әртүрлі платформаларында жарнамалық слайд-шоулар көрсетіп келеді. Соңғы кезде Сабир Пакистанның түрлі университеттері мен форумдардағы рухани тәжірибелері, өлімге бетке-қараған жағдайлары туралы шабыттандыратын лекциялар оқып жүр. Оның үштен астам онжылдық тау шаруасынан алған ерекше тәжірибелерімен толы осы тәжірибелер Пакистан, Непал, Тибет, Еуропа және Жапон Альптары, сондай-ақ Канаданың Роки тауларында бастан өткен оқиғаларға негізделген.