Кіріспе

Барлоу доңғалағы – 1822 жылы ағылшын математигі және физигі Питер Барлоу жобалаған және жасаған гомополярлы қозғалтқыштың алғашқы үлгісі. Ол сұйық металл сынапқа батырылған, айналуға еркін жұлдыз тәрізді дөңгелектен тұрады, дөңгелектің ұштары ат асты магнитінің полюстері арасындағы сынапқа еніп тұрады. Тұрақты ток дөңгелектің ортасынан дөңгелек арқылы сынапқа және содан кейін сынапқа енген электрлік контакті арқылы өтеді. Дөңгелектегі қозғалатын зарядтарға магниттік өрістің Лоренц күші әсер етеді, бұл дөңгелектің айналуына себеп болады. Дөңгелектің тісті болуы қажет емес, бұл құрылғы дөңгелек металл дискімен, әдетте мыстан жасалған, жұмыс істей алады. "Дөңгелектің ұштары R, тіреуіште ойылған ойықтағы сынапқа батырылады. Егер болат магниттің орнына кішкентай электромагнит қолданылса, айналу жылдамдығы артады. Электромагнит тіреуішке бекітіледі және ток дөңгелек арқылы тізбекке қосылады, сондықтан ток олар арқылы бірінен соң бірі өтеді. Сондықтан, ток бағытын кері бұру айналу бағытын өзгерте алмайды, себебі электромагниттің полярлығы да кері өзгереді." (Магнитизм туралы нұсқаулықтың 1842 жылғы басылымынан, 94-бет). Физикалық білім беруде электромагнетизмді көрсету үшін қолданылады. Снаптың улы екендігіне байланысты, эксперименттің қазіргі заманғы нұсқаларында тұздық су қолданылады.

Қалай жұмыс істейді

Магниттің токқа әсері және осының салдарынан айналу қозғалысы Барлоудың дөңгелегі тәжірибесімен көрсетілуі мүмкін. Құрал жұлдыз тәрізді мыс дөңгелектен тұрады, ол көлденең осьтің бойымен тік жазықтықта еркін айналады. Жұлдыздың әрбір спицасының ұшы құралдың ағаш негізіндегі кішкентай ойықта сақталған сынап тобына еніп отырады. Сынап тобы күшті магниттің екі полюсінің арасында орналасқан. Дөңгелек магнит өрісінің бағытына перпендикуляр жазықтықта айналады, және айналу барысында жұлдыздың бір спицасы ғана сынап тобына еніп отырады. Дөңгелектің осі мен сынап электр тізбегіне қосылғанда, тізбек дөңгелектің осі (спица сынапқа енгенде) және сынап арқылы жабылады. Тізбектен ток өткенде, дөңгелек магниттің токқа әсерінен айнала бастайды. Дөңгелектің айналу бағытын анықтау үшін Флемингтің сол қолының ережесін қолдануға болады. Дөңгелек айналып, спицасы сынаптан шыққанда тізбек үзіледі, бірақ инерция күші салдарынан дөңгелек қозғалысын жалғастырады және келесі спицаны сынапқа тигізіп, электр байланысын қалпына келтіреді. Осылайша дөңгелектің айналуы жалғаса береді. Токтың немесе магнит өрісінің бағытын кері бұрғанда дөңгелек кері бағытта айналады. Айналу жылдамдығы магнит өрісінің күшіне және ток күшіне байланысты. Мұнда механикалық энергия электр энергиясынан алынады.