Йозеф Клаус: Австрия канцлері (1964-1970)

Кіріспе

Австриялық саясаткер; 1964 жылдан 1970 жылға дейін канцлер Йозеф Клаус (15 тамыз 1910 – 25 шілде 2001) – консервативті Халық партиясының (ÖVP) Австриялық саясаткері. Ол 1949 жылдан 1961 жылға дейін Зальцбург штатының әкімі (Landeshauptmann), 1961 жылдан 1963 жылға дейін қаржы министрі және 1964 жылдан 1970 жылға дейін Австрия канцлері қызметін атқарды.

Өмірбаян

Клаус Каринтияның Котшах-Маутен қаласында туған, нан пісіру шеберінің ұлы, Клагенфурттағы католик семинариясына оқуға түсті. Ол Вена университетінде заң оқыды, онда католикалық ерлер студенттік бауырластықтарының Картеллвербандына (Studentenverbindung) қосылды. 1934 жылы докторлық дәрежесін алып, сол кезде Австрия Федеративтік Мемлекеті үкіметі австрофашистік бірыңғай кәсіподақ орталықтарына біріктірген Еңбек палатасының заң бөлімінде жұмыс істеді. 1938 жылы Аншлюст нацистік Германияға қосылғаннан кейін палата ұйымы ақыры таратылған кезде, Клаус жеке секторға ауысты. 1936 жылы Клаус Эрнестин Сейвальдқа үйленді (2 сәуір 1914 – 1 қаңтар 2001). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Германия Вермахтында генерал Хайнц Гудерианның штабында уақытыша қызмет етті, сондай-ақ Польша, Франция, Финляндия және Ресейдегі науқандарға қатысты. 1945 жылдың басында тұтқындалып, әскери тұтқын лагерінде ұсталды. Соғыстан кейін ол Халлейнде заңгер болып жұмыс істеді; 1948 жылы ол аймақтық ÖVP бөлімшесінің төрағасы болды және саяси мансабын жалғастырды. 1949 жылы Клаус Австрияның Зальцбург штатының губернаторы болып сайланды. 1954 және 1959 жылдары екі рет қайта сайланған ол ÖVP-нің жетекші мүшесі болды. Партиялық әріптесі, канцлер Юлиус Рааб 1961 жылы отставкаға кеткеннен кейін, Клаустың "жас реформаторлардың" өкілі ретіндегі ықпалы артты. Ол Раабтың мұрагері Альфонс Горбахтың басқаруында қаржы министрі болды, оны 1963 жылдың 20 қыркүйегінде партия төрағасы лауазымына ие болды. 1964 жылдың 25 ақпанында Горбах отставкаға кеткеннен кейін, Клаус да оған канцлер болып еріп кетті. 1964 жылдың 2 сәуірінен бастап қызметте болған Клаус бастапқыда 1945 жылдан бері Австрияны басқарып келген пропорц жүйесі бойынша вице-канцлер Бруно Питтерман басшылығымен социалистермен үлкен коалицияны жалғастырды. Ол ÖVP-ді 1966 жылғы заңнамалық сайлауға бастап, оның барысында коалицияны тоқтатуға шақырды. Бұл сайлауда ÖVP үш орынды иеленді, теориялық тұрғыдан алғанда, Клаус коалициядан шығуға еркін болды. Алайда, өзін кері бұрып, Клаус Питтерманның орнын басушы социалистік көшбасшы Бруно Крейскиге жаңа коалициялық шарттар ұсынды. Әңгімелесулер социалистердің қарапайым тобы ұсынылған шарттарға қарсылық білдірген кезде тоқтатылды. Содан кейін Клаус Екінші Республиканың бірінші бір партиялық үкіметін, тек қана ÖVP кабинетін құрды. Маусым айында Еуропалық экономикалық қоғамдастыққа қосылу бойынша алғашқы қадамдар жасалды, бұл ұзақ мерзімді перспективада 1995 жылы Аустрияның Еуропалық Одаққа қосылуына әкелді. Клаус көптеген реформаларды бастады және үкіметті тиімді басқаруымен есте қалды, бірақ ол 1970 жылғы сайлауда Крейскийдің социалистеріне жеңілді. Клаус Австрияның еркіндік партиясымен (FPÖ) коалицияға кіріп, жалғастыруы мүмкін еді, бірақ сайлауда жеңілгеннен кейін дереу отставкаға кетті. "Қатаң бейнесіне" қарамастан, Клаустың 90 жасқа толуы бүкіл елде аталып өтті. 1971 жылдың қыркүйегінде ол "Macht und Ohnmacht in Österreich" атты естеліктерін жариялады, ал 1995 жылға дейін саяси және әлеуметтік тақырыптар бойынша семинарлар өткізді. Клаус 2001 жылдың 25 шілдесінде 90 жасында қайтыс болды.

Born in Kötschach Mauthen, Carinthia, the son of a master baker, Klaus attended the Catholic junior seminary in Klagenfurt. He studied law at the University of Vienna, where he joined the Cartellverband of Catholic male student fraternities (Studentenverbindung). He obtained his doctorate in 1934 and worked in the legal department of the Chamber of Labour which at that time was integrated into the Austrofascist unitary trade union centres by the government of the Federal State of Austria. When the Chamber organisation finally was liquidated after the 1938 Anschluss annexation by Nazi Germany, Klaus changed to the private sector. In 1936, Klaus married Ernestine Seywald (2 April 1914 – 1 January 2001). During World War II he served in the German Wehrmacht, temporarily as a staff member for General Heinz Guderian, as well as in campaigns in Poland, France, Finland and Russia. He was captured in early 1945 and held in a POW camp. After the war he worked as a lawyer in Hallein; in 1948 he became chairman of the regional ÖVP section Hallein District and pursued his political career. Klaus was elected governor of the Austrian state of Salzburg in 1949. Re elected twice in 1954 and 1959, he rose to a leading member of the ÖVP. When his party colleague, Chancellor Julius Raab, finally resigned in 1961, Klaus' influence as a representative of the "young reformers" grew. He became Minister of Finance under Raab's successor Alfons Gorbach, whom he succeeded as ÖVP party chairman on 20 September 1963. When Gorbach resigned on 25 February 1964, Klaus also followed him as Chancellor. In office from 2 April 1964, Klaus initially continued the grand coalition with the Socialists under Vice Chancellor Bruno Pittermann according to the Proporz system that had governed Austria since 1945. He led the ÖVP into the 1966 legislative election, during which he called for an end to the coalition. At that election, the ÖVP won a three seat majority, theoretically leaving Klaus free to break off the coalition. However, reversing himself, Klaus proposed new coalition terms to Pittermann's successor as Socialist leader, Bruno Kreisky. Talks broke down when the Socialist rank and file balked at the proposed terms. Klaus then formed an exclusively ÖVP cabinet, the first one party government of the Second Republic. In June first steps were agreed on joining the European Economic Community which in the long run finally led to Austria joining the European Union in 1995. Klaus started many reforms and is remembered for his effective stewardship of the government, but he lost the 1970 election to Kreisky's Socialists. Klaus might have been able to continue by entering into a coalition with the Freedom Party of Austria (FPÖ), but immediately resigned after losing the elections. Despite his "hard image", Klaus was celebrated at his 90th birthday all over the country. In September 1971 he published his memoirs "Macht und Ohnmacht in Österreich", and up to 1995 he frequently led seminars on political and social themes. Klaus died on 25 July 2001 at the age of 90.